I OZ 170/14

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Marzenna Linska – Wawrzon po rozpoznaniu w dniu 13 marca 2014 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia M. C. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 19 grudnia 2013 r., sygn. akt IV SA/Gl 267/13, o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi M. C. na decyzję Prezesa Sądu Apelacyjnego w Katowicach z dnia [...] stycznia 2013r. nr [...] w przedmiocie informacji publicznej postanawia: oddalić zażalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach postanowieniem z dnia 19 grudnia 2013 r., sygn. akt IV SA/Gl 267/13, po rozpoznaniu wniosku M. C., odmówił przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu Sąd wskazał, że w odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu od skargi skarżący wniósł o zwolnienie z opłat określonych w wezwaniu, bowiem nie osiąga żadnych dochodów. Następnie w dniu 17 maja 2013r. skarżący złożył urzędowy formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy "PPF". Podniósł, iż nie posiada środków na pokrycie kosztów sądowych, bowiem od marca 2012r. nie uzyskuje żadnych dochodów. Oświadczył, iż nie prowadzi wspólnego gospodarstwa domowego z innymi osobami oraz nie posiada żadnych zasobów pieniężnych, przedmiotów wartościowych ani nieruchomości. Pismem z dnia 20 maja 2013 r. skarżący został wezwany do uzupełnienia i uprawdopodobnienia danych zawartych we wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez: podanie miesięcznej wysokości kosztów bieżącego utrzymania gospodarstwa domowego to jest czynszu, opłat za tzw. media (energię elektryczną, gaz, wodę, wywóz śmieci, usługi telekomunikacyjne itp.) oraz wydatków na zakup żywności, środków czystości, leczenie i zakup leków oraz nadesłanie dowodów wpłat, faktur VAT i paragonów potwierdzających te wydatki. Jednocześnie wezwano stronę o wskazanie skąd, wobec braku jakichkolwiek dochodów, czerpie środki na pokrycie kosztów swojego utrzymania, w szczególności o sprecyzowanie, czy koszty te są pokrywane przez rodziców skarżącego (tak jak w sprawie zawisłej w Sądem o sygn. akt IV SA/Gl 338/10). W przypadku zamieszkiwania z rodzicami zobowiązano skarżącego do złożenia oświadczenia o ich stanie majątkowym i dochodach oraz ich udokumentowanie. W odpowiedzi na powyższe wezwanie skarżący nadesłał pismo z dnia 24 lutego 2013 r. zatytułowane zażalenie. Podkreślił, że wszystkie istotne okoliczności dla rozstrzygnięcia wniosku zostały już wyjaśnione wcześniej. Zaprzeczył, jakoby prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z innymi osobami. Postanowieniem z dnia 27 czerwca 2013r. referendarz sądowy odmówił przyznania prawa pomocy, od którego skarżący wniósł sprzeciw. Dalej Sąd wskazał, że skoro skarżący w odpowiedzi na wezwanie z dnia 20 maja 2013 r. oraz w sprzeciwie nie udzielił żadnych informacji dotyczących kosztów związanych z jego utrzymaniem, nie przedłożył dokumentów pozwalających ustalić ich wysokość oraz nie podał, skąd pochodzą jego środki utrzymania to za niewiarygodne należało uznać jego twierdzenia o samodzielnym prowadzeniu gospodarstwa domowego przy jednoczesnym braku jakichkolwiek dochodów. Wobec powyższego Sąd uznał, iż skarżący nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku koniecznego utrzymania dla siebie i na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. odmówił przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. M. C. w zażaleniu na powyższe postanowienie, powołując się na art. 6-1 w zw. z art. 13, 1, 18 Europejskiej Konwencji Praw Człowieka i Podstawowych Wolności, zaskarżył go w całości. Zarzucił, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach wiedział, gdyż są tego dowody w aktach, że wnioskodawca nie posiada dochodów, co prowadzi do zwolnienia z kosztów "niemal automatycznie". Ponadto wskazał, że orzeczenie w przedmiocie prawa pomocy wydane zostało bez uprzedniego rozpoznania wniosku o wyłączenie sędziego. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej "p.p.s.a."), prawo pomocy w zakresie częściowym może być przyznane osobie fizycznej, jeżeli wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Instytucja prawa pomocy jest wyjątkiem od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania przez stronę i ma zastosowanie w szczególnie uzasadnionych przypadkach. Z konstrukcji tego przepisu wynika, że to na wnioskodawcy ciąży obowiązek wykazania, iż znajduje się w sytuacji materialnej uprawniającej do przyznania prawa pomocy. W tym stanie rzeczy rozstrzygnięcie sądu zależy zasadniczo od tego, co zostanie udowodnione przez stronę. Stosownie do art. 255 p.p.s.a., jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 252 p.p.s.a., okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Uwzględniając dane zawarte we wniosku należy stwierdzić, że zasadnie zobowiązano skarżącego do przedstawienia dodatkowych dokumentów i informacji dotyczących jego stanu majątkowego. Podkreślenia wymaga to, że w wezwaniu skierowanym do skarżącego skonkretyzowane zostały dokumenty i dane, które skarżący winien uzupełnić. Tymczasem skarżący, w odpowiedzi na wezwanie nie przedstawił żądanych dokumentów jak również nie wyjaśnił istotnych kwestii dotyczących jego sytuacji majątkowej. Trafnie więc uznał Sąd I instancji, że skarżący w istocie uniemożliwił weryfikację swojej sytuacji majątkowej z punktu widzenia przesłanek przyznania prawa pomocy, o których stanowi art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Odnosząc się do treści zażalenia wskazać należy, że przyznanie prawa pomocy nie następuje w sposób "automatyczny" jak podnosi skarżący. Uchylenie się przez stronę, na której ciążył obowiązek wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy od przedstawienia na wezwanie Sądu określonych dokumentów i oświadczeń, powoduje, że strona powinna się liczyć się z tym, że Sąd nie będzie dysponował materiałem dowodowym wystarczającym do prawidłowego zbadania jego rzeczywistych możliwości finansowych. W konsekwencji skarżący nie może skutecznie kwestionować prawidłowości postanowienia o odmowie przyznania prawa pomocy, jeżeli nie zastosował się do wezwania Sądu a w konsekwencji nie wykazał, że nie może ponieść kosztów postępowania. Podkreślić również należy, że obowiązek zagwarantowania skutecznego dostępu do sądu nie oznacza konieczności zagwarantowania stronom bezwarunkowego prawa do uzyskania bezpłatnej pomocy prawnej ani prawa do zwolnienia od kosztów sądowych. Wymóg ponoszenia kosztów postępowania nie stanowi ograniczenia prawa do sądu i jest usprawiedliwiony koniecznością zapewnienia właściwego funkcjonowania wymiaru sprawiedliwości. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądami administracyjnymi jest formą jej finansowania z budżetu państwa i przez to powinno sprowadzać się jedynie do przypadków, w których strona nie posiada rzeczywiście środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym i wykaże to w sposób przekonujący. Niezasadny okazał się również zarzut dotyczący wniosku o wyłączenie sędziów. Jak wynika z akt sprawy wniosek ten został oddalony postanowieniem Wojewódzkiego sądu Administracyjnego w Opolu z dnia 21 października 2013 r. Nie było zatem żadnych przeszkód proceduralnych do rozpatrzenia wniosku skarżącego o prawo pomocy przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie wyznaczonego sędziego, co nastąpiło w dniu 19 grudnia 2013 r. Z powyższych przyczyn Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art.184 w zw. z art.197 § 2 p.p.s.a. orzekł, jak w sentencji postanowienia.