II OZ 1009/13

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Małgorzata Stahl po rozpoznaniu w dniu 19 listopada 2013 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia B. K. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 24 lipca 2013 r., sygn. akt III SA/Lu 325/13 odmawiające przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi B. K. na decyzję Wojewody Lubelskiego z dnia [...] marca 2013 r., nr [...] w przedmiocie wymeldowania z pobytu stałego postanawia: oddalić zażalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie postanowieniem z dnia 24 lipca 2013 r., sygn. akt III SA/Lu 325/13, odmówił B. K. przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie z jej skargi na decyzję Wojewody Lubelskiego z dnia [...] marca 2013 r. w przedmiocie wymeldowania z pobytu stałego. W uzasadnieniu postanowienia Sąd wskazał, że ubiegając się o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata skarżąca podała, iż pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z mężem, studiującym synem i teściową. Oświadczyła, że nie posiada żadnego majątku nieruchomego, jak również żadnych zasobów finansowych. W skład majątku teściowej wchodzi stary, wymagający remontu dom, w którym zamieszkuje rodzina oraz 1000 akcji TP S.A. Na dochód rodziny w łącznej kwocie 4.021,42 zł miesięcznie składa się otrzymywany przez skarżącą zasiłek chorobowy w wysokości 1.100 zł, pobierane przez jej męża świadczenie opiekuńcze wraz z zasiłkiem rodzinnym w kwocie 520 zł oraz emerytura teściowej w kwocie 2.401,42 zł. Podniosła, że mąż jest osobą bezrobotną, ona cierpi na artretyzm, zaś teściowa ma chorobę Alzheimera. Zaznaczyła, że szczegółowe wyliczenie wydatków znajduje się w piśmie z dnia 16 maja 2013 r. załączonym przez jej męża w tożsamej sprawie o sygn. akt III SA/Lu 326/13. W piśmie z dnia 16 maja 2013 r. mąż skarżącej podał, że roczne dochody rodziny wynoszą 17.440 zł, zaś wydatki 49.432 zł. Do pisma skarżący dołączył dokumenty źródłowe (m.in. spis wydatków rodziny na zakup odzieży; oświadczenie syna z dnia 27 stycznia 2013 r.; wyciąg z rachunku bankowego za okres od 1 lutego 2013 r. do 16 maja 2013 r.). W aktach tej sprawy znajduje się również oświadczenie męża skarżącej, że w piśmie z dnia 16 maja 2013 r. określił "przewidywane" wydatki, zaś różnicę w wydatkach pierwszej potrzeby pokryje z posiadanych oszczędności i emerytury matki. Postanowieniem z 27 czerwca 2013 r. referendarz sądowy odmówił skarżącej przyznania prawa pomocy. Na skutek wniesionego sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego wniosek skarżącej rozpatrzył Sąd, który powołując się na 246 § 1 pkt 1 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.), uznał, że skarżąca nie spełnia przesłanek do udzielenia prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Jak wskazał Sąd, ze złożonego wniosku oraz z oświadczenia o stanie rodzinnym i majątkowym wynika, iż skarżąca pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym wraz z mężem, uczącym się synem i teściową. Skarżąca nie posiada żadnego majątku. Według oświadczenia skarżącej teściowa posiada 1000 akcji TP S.A. oraz dom. Z wniosku i akt sprawy o sygn. akt III SA/Lu 326/13 wynika, że skarżąca i jej rodzina posiadają stałe dochody wynoszące miesięcznie 4.021,42 zł, co w przeliczeniu na osobę wynosi 1.005,35 zł. Mąż skarżącej, mimo podnoszonych trudności finansowych, w tym kilkunastoletniego pozostawania bez pracy, zgromadził oszczędności w kwocie 12.000 zł. Z wyciągu bankowego za okres od 1 lutego do 16 maja 2013 r. wynika, że na koncie męża skarżącej na dzień przed wypełnieniem przez niego urzędowego formularza wniosku o prawo pomocy, widniała kwota 2.141,51 zł tytułem wypłacanego mu comiesięcznie przez ośrodek pomocy społecznej świadczenia opiekuńczego wraz z zasiłkiem rodzinnym. Sąd uwzględnił również, że w sprzeciwie skarżąca podała, iż roczny dochód rodziny wynosi 26.241,51 zł, w tym 14.141,51 zł to oszczędności męża. Skarżąca miesięcznie pobiera 1.100 zł tytułem zasiłku chorobowego. Wysokość prognozowanych rocznych koniecznych wydatków rodziny określiła na kwoty od 30.511,00 zł do 49.432,00 zł. Uwzględniając powyższe okoliczności Sąd stwierdził, że skarżąca nie wykazała jakie są rzeczywiste dochody i jakie są miesięczne bieżące wydatki i koszty utrzymania w gospodarstwie domowym. Z zestawienia zawartego w piśmie z 9 lipca 2013 r. wynika, że prognozowane wydatki konieczne są wyższe niż roczny dochód uzyskiwany w gospodarstwie domowym. Powyższe informacje obrazują potrzeby skarżącej i jej rodziny, nie wynika z nich natomiast jakie koszty ponosi skarżąca miesięcznie na utrzymanie siebie i rodziny. Z zestawienia wynika, że wydatki przewyższają dochody, zaś wielkość tych wydatków nie znajduje pokrycia w ujawnionych przez skarżącą dochodach rodziny. Wobec powyższego Sąd uznał, że skarżąca nie spełnia przesłanek przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym. W zażaleniu na powyższe postanowienie B. K. wnosząc o uchylenie tego postanowienia podważyła ustalenia przyjęte przez Sąd. Wskazała również, że nie podała miesięcznych bieżących wydatków z uwagi na fakt zróżnicowania wydatków miesięcznych, jakie ponosi w związku ze zmianą miejsca zamieszkania. Trudno jest również w jej ocenie przedstawić aktualną sytuację materialną z uwagi na konieczność ponoszenia wydatków koniecznych i nadzwyczajnych, które wymusza sytuacja w jakiej znalazła się jej rodzina. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Instytucja prawa pomocy jest wyjątkiem od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania przez stronę i ma zastosowanie w uzasadnionych przypadkach. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2012 r. poz. 270 ze zm., dalej: p.p.s.a.) przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie całkowitym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Wykładnia ustawowego określenia "gdy osoba ta wykaże" sprowadza się do przyjęcia, że to na ubiegającym się o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do przyznania mu prawa pomocy w zakresie całkowitym. Zatem to wnioskodawca zobowiązany jest do dokładnego i zgodnego z prawdą przedstawienia własnej sytuacji majątkowej oraz wykazania, iż spełnia przesłanki do przyznania mu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Wykazanie powyższych okoliczności, stosownie do art. 252 § 1 p.p.s.a., powinno nastąpić poprzez złożenie stosownego oświadczenia. W rozpoznawanej sprawie zgodzić się należy z Sądem I instancji, że skarżąca nie wykazała, iż spełnia przesłanki do przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym, ponieważ złożone przez nią oświadczenia, jak i dokumenty pozostające w aktach sprawy o sygn. akt III SA/Lu 326/13, nie uprawniały do uznania, jakoby nie była ona w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania sądowego wywołanych wniesieniem przez nią skargi na decyzję Wojewody Lubelskiego w przedmiocie wymeldowania. Uwzględniając dostępne Sądowi oświadczenia oraz dokumenty stwierdzić należy, że zawarte w nich informacje dotyczące sytuacji majątkowej i rodzinnej skarżącej nie mogły stanowić wystarczającej podstawy do przyznania jej prawa pomocy. Mając zatem na uwadze całkowity dochód rodziny skarżącej, który wynosi miesięcznie 4.021,42 zł oraz okoliczność posiadania przez męża skarżącej oszczędności w kwocie 12.000 zł, jak również posiadanie przez teściową skarżącej akcji spółki giełdowej stwierdzić należy, że zasadnie Sąd uznał, iż B. K. nie spełnia warunków uzasadniających przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym. Z wniosku o przyznanie prawa pomocy oraz oświadczeń o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynika, że posiada ona wystarczające środki pozwalające zabezpieczyć wydatki związane z postępowaniem sądowym. Powyższej oceny nie mogły skutecznie podważyć wynikające ze złożonych oświadczeń skarżącej i jej męża kwoty prognozowanych wydatków całej rodziny, które znacznie przekraczają wykazane dochody, co budzić może jedynie wątpliwość co do wiarygodności oświadczeń składanych przez wnioskodawcę. W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji postanowienia.