II GZ 496/13

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Magdalena Bosakirska po rozpoznaniu w dniu 10 września 2013 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia T. K. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Sz. z dnia 28 czerwca 2013 r. sygn. akt II SA/Sz 496/13 o odmowie przywrócenia terminu do wniesienia skargi w sprawie ze skargi T. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Sz. z dnia [...] lutego 2013 r. nr [...] o odmowie umorzenia opłaty eksploatacyjnej za wydobywanie kopalin bez wymaganej koncesji postanawia: uchylić zaskarżone postanowienie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Sz. postanowieniem z dnia 28 czerwca 2013 r., sygn. akt II SA/Sz 496/13 odmówił T. K. przywrócenia terminu do wniesienia skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Sz. z dnia [...] lutego 2013 r., nr [...] o odmowie umorzenia opłaty eksploatacyjnej za wydobywanie kopalin bez koncesji. I Z uzasadnienia postanowienia wynika, że Sąd I instancji przyjął za podstawę rozstrzygnięcia następujące ustalenia. Decyzję SKO z dnia [...] lutego 2013 r. zawierającą prawidłowe pouczenie o terminie i trybie wniesienia skargi, doręczono T. K. w dniu 13 marca 2013 r. Termin do wniesienia skargi upłynął zatem dnia 12 kwietnia 2013 r. Skargę do WSA w Sz. T. K. złożyła w dniu 17 kwietnia 2013 r. Do skargi załączyła wniosek o przywrócenie terminu do jej wniesienia argumentując, że jest w trakcie leczenia kardiologicznego przed zabiegiem koronografii albo wstawieniem tzw. "bajpasów". Cały tydzień spędziła w Sz., przygotowując się do badań, na których była w dniu 11 i 12 kwietnia 2013 r. i dopiero po powrocie do domu mogła zrealizować czynności związane z wniesieniem skargi. Wyjaśniła ponadto, że pisma pod jej dyktando sporządzała osoba trzecia i wysyłała korespondencję. Podkreśliła, że dostarczy zaświadczenia lekarskie potwierdzające prawdziwość jej słów. Postanowieniem z dnia 28 czerwca 2013 r. WSA w Sz. na podstawie art. 86 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) dalej powoływanej jako "p.p.s.a." odmówił T. K. przywrócenia terminu do wniesienia skargi, stwierdzając, że trudności zdrowotne wnioskodawczyni są zrozumiałe, jednakże ich wystąpienie nie daje podstaw do przyjęcia, że uchybienie terminowi nastąpiło bez jej winy. Sąd wyjaśnił, że wyjazd do innej miejscowości na badania lekarskie ma charakter działania przemyślanego i planowanego, więc nie jest zdarzeniem, którego skutkom strona nie mogłaby zapobiec. Twierdzenie wnioskodawczyni, że musiała wyjechać właśnie w terminie otwartym do wniesienia skargi nie jest potwierdzeniem braku winy w uchybieniu terminu. Sąd zwrócił także uwagę na fakt, że T. K., jak sama oświadczyła, mogła posłużyć się osobą trzecią dla dokonania wymaganej czynności procesowej i to na niej spoczywa odpowiedzialność za wybór tejże osoby. Z przytoczonych powodów Sąd uznał, że skarżąca nie uprawdopodobniła braku winy w uchybieniu terminu. II Zażaleniem z dnia [...] lipca 2013 r. złożonym do Naczelnego Sądu Administracyjnego T. K. wniosła o uchylenie powyższego postanowienia. Argumentowała, że w terminie otwartym do wniesienia skargi była w toku intensywnego leczenia kardiologicznego, zakończonego zabiegiem chirurgicznym i wymagała opieki osoby trzeciej, natomiast jej małżonek leczy się w związku z podejrzeniem choroby nowotworowej. Wnosząca zażalenie stwierdziła, że miała świadomość skutków uchybienia terminu i dlatego starała się uczynić zadość wymogom procesowym, lecz stan zdrowia fizycznego oraz obawa przed zabiegiem chirurgicznym uniemożliwiły jej dochowanie terminu. Ponadto wyjaśniła, że zarówno ona sama, jak i jej mąż znajdują się pod intensywną opieką lekarską. Z tego względu tylko dzięki życzliwości osób trzecich mogła złożyć zażalenie w przepisanym terminie. Odmowę przywrócenia terminu przez WSA w Sz. T. K. poczytała jako działanie niezrozumiałe i w jej sytuacji nieludzkie. Do zażalenia załączono dokumenty potwierdzające zły stan zdrowia T. K. i jej męża (2 karty informacyjne leczenia szpitalnego, hospitalizacja w dniach: 27-29.03.2013 r. i 5-7.06.2013 r. oraz zaświadczenia lekarskie, w tym z dnia 11.04.2013 r., z którego wynika, że T. K. wymaga stałej opieki, jak też regularnego przyjmowania zaleconych leków). III Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Zażalenie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 86 § 1 zdanie 1 p.p.s.a., jeżeli strona nie dokonała w terminie czynności w postępowaniu sądowym bez swojej winy, sąd na jej wniosek postanowi o przywróceniu terminu. Warunkiem skuteczności wniosku o przywrócenie uchybionego terminu jest łączne spełnienie przesłanek określonych w art. 86 i art. 87 p.p.s.a., tj. uprawdopodobnienie przez stronę braku winy w uchybieniu terminu (art. 86 § 1 i art. 87 § 2 p.p.s.a.), spowodowanie przez uchybienie terminu ujemnych skutków dla strony (art. 86 § 2 p.p.s.a.), dochowanie terminu do wniesienia wniosku (art. 87 § 1 p.p.s.a.) i dopełnienie uchybionej czynności (art. 87 § 4 p.p.s.a.). Wniosek o przywrócenie terminu powinien powoływać okoliczności wskazujące na brak winy strony w uchybieniu terminu, które zapewniają uprawdopodobnienie zasadności tego wniosku. Brak winy w uchybieniu terminu podlega ocenie z uwzględnieniem wszystkich okoliczności konkretnej sprawy, w sposób uwzględniający obiektywny miernik staranności, jakiej można wymagać od strony dbającej należycie o własne interesy. Z brakiem winy mamy bowiem do czynienia tylko w przypadku zaistnienia niezależnych od strony okoliczności niemożliwych do przezwyciężenia, z powodu których doszło do uchybienia terminowi. W doktrynie i orzecznictwie panuje zgodność, że kryterium "uprawdopodobnienia braku winy" polega na dopełnieniu przez stronę obowiązku dołożenia szczególnej staranności. Obiektywnym miernikiem należytej staranności jest taka staranność, jakiej można oczekiwać od każdego należycie dbającego o swoje interesy. Pojęcie braku winy postrzegane jest jako obejmujące istnienie przeszkody nie do pokonania czyli siły wyższej (szerzej na te tematy: A. Wróbel, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, wyd. II , str. 368 - 370). Przywrócenie terminu ma zatem charakter wyjątkowy i może mieć miejsce wyłącznie wtedy, gdy uchybienie terminu nastąpiło wskutek przeszkody, której strona nie mogła usunąć, nawet przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku. Sąd rozpoznając złożony wniosek o przywrócenie terminu w pierwszej kolejności sprawdza, czy spełnia on wskazane wymogi formalne. Jeżeli wniosek o przywrócenie terminu nie zawiera braków formalnych a oświadczenie woli wnioskodawcy w tym zakresie jest ważne, to w sytuacji uprawdopodobnienia okoliczności przemawiających za brakiem winy wnioskodawcy w uchybieniu terminu istnieją przesłanki do przywrócenia terminu, zatem odmawiając przywrócenia terminu to sąd musi wykazać precyzyjnie dlaczego tego nie czyni. W sprawie niniejszej Sąd I instancji brak przesłanki niezawinienia uchybienia terminu wywiódł z przyjętego założenia, że skarżąca nie musiała jechać na planowe badania w terminie otwartym dla wniesienia skargi oraz mogła posłużyć się inną osobą dla terminowego wniesienia skargi. Stanowisko takie w okolicznościach sprawy jest błędne. Z treści wniosku o przywrócenie terminu wynikało, że skarżąca jest bardzo poważnie chora na serce i w ostatnich dniach terminu dla wniesienia skargi przebywała na badaniach poza miejscem zamieszkania. Prawdziwość tych twierdzeń potwierdzają dokumenty dołączone do zażalenia tj. zaświadczenia lekarskie i karty informacyjne leczenia szpitalnego. Wynika z nich, że zarówno T. K. i jej mąż T. K., oboje powyżej 60 roku życia, wymagają stałej opieki i przyjmowania leków. Prawdopodobne zatem jest, że zły stan zdrowia skarżącej i jej męża uniemożliwił nie tylko dokonywanie prostych czynności dnia codziennego, ale także skrupulatne wywiązywanie się z dodatkowych obowiązków związanych z wniesieniem skargi do sądu administracyjnego. Przy czym zaznaczyć należy, że treść wniosku o przywrócenie terminu świadczy o tym, iż osobą trzecią, "sporządzającą pisma pod dyktando wnioskodawczyni" i w jej imieniu wysyłającą korespondencję był właśnie mąż wnioskodawczyni. Skoro zatem skarżąca w terminie otwartym do wniesienia skargi była poważnie chora oraz w związku z chorobą w terminie otwartym dla wniesienia skargi przebywała poza miejscem zamieszkania, a w szczególności w dwóch ostatnich dniach terminu (11-12 kwietnia 2013 r.) była poddawana badaniom lekarskim, to niezrozumiały jest pogląd Sądu, że ze swojej winy nie wniosła skargi w terminie. Nie ma żadnego powodu, aby nie dać wiary wyjaśnieniom skarżącej, że w wyniku choroby serca, czekających ją badań i operacji czuła się tak źle, że nie mogła dopełnić obowiązku terminowego wniesienia skargi, i nie mógł tego uczynić także jej chory, wymagający opieki mąż. Nie jest bowiem trafne stanowisko, że wszelkie wyjaśnienia strony, które wywołują korzystne dla niej skutki, są nieprawdziwe i powinny być pominięte. Nawet same cierpienia fizyczne mogą stanowić okoliczności niemożliwe do przezwyciężenia i powodujące niezawinione uchybienie terminowi. Zauważyć trzeba, że okoliczności te można tylko uprawdopodobnić, nie zaś udowodnić, ale doświadczenie życiowe wskazuje, że silny ból, lęk o życie, na tyle zaburza funkcjonowanie człowieka, iż nie jest on w stanie należycie dbać o własne sprawy, co może stanowić o braku winy w uchybieniu terminu. W sprawie niniejszej wnioskodawczyni udokumentowała swój stan zdrowia dokumentami lekarskimi, a jego konsekwencje, polegające na uniemożliwieniu racjonalnego działania uprawdopodobniła wyjaśnieniami, jednocześnie zaś wykazała należytą dbałość o własne interesy, ponieważ gdy tylko poczuła się lepiej, bez zwłoki dopełniła czynności. W opisanych okolicznościach faktycznych ocena, że wnioskodawczyni nie uprawdopodobniła braku winy w uchybieniu terminu jest wadliwa, gdyż przesłanka uprawdopodobnienia braku winy w uchybieniu terminu została spełniona. WSA w Sz. uwzględniając zaprezentowane stanowisko Naczelnego Sądu Administracyjnego w przedmiocie braku winy i braku możliwości skutecznego posłużenia się inną osobą ponownie oceni wniosek z dnia 16 kwietnia 2013 r. pod kątem istnienia pozostałych przesłanek przywrócenia terminu. Mając na uwadze przytoczone wyżej okoliczności Naczelny Sąd Administracyjny działając na podstawie art. 185 § 1 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a. postanowił jak w sentencji.