II FZ 1049/13

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA : Małgorzata Wolf-Kalamala po rozpoznaniu w dniu 20 listopada 2013 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia N. B. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 30 lipca 2013 r. sygn. akt VIII SA/Wa 325/13 odmawiające przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi N. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w R. z dnia 26 lutego 2013 r. nr ... w przedmiocie odmowy umorzenia zaległości podatkowych z tytułu łącznego zobowiązania pieniężnego postanawia uchylić zaskarżone postanowienie i przekazać sprawę Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie do ponownego rozpoznania. Zażalenie dotyczy postanowienia z dnia 30 lipca 2013 r., sygn. akt VIII SA/Wa 325/13, na mocy którego Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270), zwanej dalej "Ppsa", odmówił N. B. przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Przedstawiając stan sprawy Sąd pierwszej instancji podał, że z oświadczenia o stanie rodzinnym, majątkowym oraz uzyskiwanych dochodach, zawartego we wniosku o przyznanie prawa pomocy wynikało, iż skarżąca jest studentką. Wskazała, że w ubiegłym roku osiągnęła dochód 14.855 zł (miesięcznie ok. 1.238 zł), co wystarcza na opłacenie czynszu. Wskazała, że z posiadanych nieruchomości nie osiąga żadnych dochodów, użyczyła je bratu, który spłacił za nią kredyt w kwocie 370.000 zł. Wyjaśniła, że nie jest w stanie zapłacić wpisu sądowego od skargi w kwocie 500 zł. Pozostaje częściowo na utrzymaniu rodziców emerytów. Wskazała, że jest właścicielem mieszkania o powierzchni 28 m2 oraz nieruchomości rolnej o powierzchni 2,80 ha. Jako dochód wskazała 514 zł z tytułu umowy o dzieło. Do złożonego wniosku skarżąca załączyła kopię wydruku z Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej (z którego wynika zaprzestanie prowadzenia działalności gospodarczej firmy skarżącej), kopię zeznania podatkowego za 2012 r., kopię pisma zarządcy nieruchomości o wysokości zaliczki na koszty utrzymania mieszkania przy ul. M. w W., kopię faktury za energię elektryczną. Referendarz Sądowy wezwał skarżącą do uzupełnienia złożonego wniosku poprzez nadesłanie wyciągów z rachunków bankowych skarżącej (historia operacji), za ostatnie sześć miesięcy, wskazanie jak zostały wydatkowane środki w wysokości 370.000 zł pochodzące z kredytu i na jaki cel został zaciągnięty, wskazanie i udokumentowanie wysokości dochodów i majątku rodziców w związku z oświadczeniem o utrzymywaniu przez nich skarżącej, złożenie oświadczenia, czy skarżąca bądź jej rodzice posiadają tytuł prawny do lokalu położonego w W. ul. O., złożenie aktu not. – umowy darowizny lokalu położonego w W. przy ul. M. ewentualnie wskazanie aktualnej wartości tego lokalu. W odpowiedzi na wezwanie skarżąca dołączyła potwierdzenia pojedynczych transakcji bankowych, wyjaśniła, że kwota 370.000 zł to część kredytu jaki pobrała na zakup towarów handlowych na rozpoczęcie działalności gospodarczej w 2009 r. w kwocie 820.000 zł, z czego większość spłaciła, dołączyła kopie decyzji ZUS o emeryturach rodziców, którzy są właścicielami nieruchomości w G. obciążonej hipoteką z tytułu kredytu, wyjaśniła, że właścicielem lokalu w W. przy ul. O. jest jej brat M. B., dołączyła kopię aktu notarialnego – umowy darowizny lokalu w W. przy ul. M., którego wartość określiła na kwotę ok. 120.000 zł z powodu obciążenia go hipoteką z tytułu kredytu. Wskazując na motywy nieuwzględnienia wniosku Sąd pierwszej instancji stwierdził, że nie zostały spełnione przesłanki uzasadniające przyznanie skarżącej prawa pomocy w żądanym zakresie. Nie wykazała ona bowiem, że nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Wnioskodawczyni nie załączyła do swojego pisma wszystkich żądanych przez Sąd dokumentów, w tym przede wszystkim pełnej historii operacji bankowych na koncie za ostatnie sześć miesięcy. Sąd w konsekwencji został pozbawiony możliwości rzetelnej i wnikliwej oceny wniosku pod kątem spełnienia przesłanek uzasadniających przyznanie skarżącemu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Przedstawione przez skarżącą informacje były bowiem niewystarczające do odtworzenia jej rzeczywistej sytuacji majątkowej. Na powyższe orzeczenie skarżąca złożyła zażalenie, w którym wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia i uwzględnienie wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Złożony środek odwoławczy oparła na naruszeniu art. 246 § 1 pkt 2 Ppsa poprzez brak rzetelnej oceny sytuacji majątkowej i życiowej skarżącej, pomimo tego, ze skarżąca złożyła wyjaśnienia i dokumenty pozwalające na poczynienie takich ustaleń oraz poprzez odmowę przyznania prawa pomocy w sytuacji gdy z okoliczności sprawy wynika, że skarżąca nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W uzasadnieniu skarżąca jeszcze raz przedstawiła swoją sytuację materialną. Wskazała, że wykonała wezwanie do uzupełnienia złożonego wniosku. Swoją sytuację materialną opisała w sposób szczegółowy, a przedstawione przez nią okoliczności uzasadniały przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie jest zasadne. Zgodnie z art. 199 Ppsa strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Natomiast uregulowana w art. 243 - 263 Ppsa instytucja prawa pomocy stanowi odstępstwo od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony. W myśl art. 246 § 1 pkt 2 Ppsa przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i swojej rodziny. Z treści tego przepisu wynika wprost, że ciężar dowodu, co do wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie składającej wniosek. Stanowisko to znajduje potwierdzenie w treści art. 252 § 1 Ppsa, zgodnie z którym wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach. Jeżeli oświadczenie to okaże się niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego strony lub budzi wątpliwości, to strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego (art. 255 Ppsa). Strona ma zatem inicjatywę dowodową w zakresie właściwego przedstawienia przyczyn uzasadniających przyznanie prawa pomocy, a sąd na podstawie przedstawionych przez stronę dowodów dokonuje oceny, czy wystąpiły przesłanki przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W rozpoznawanej sprawie, Sąd pierwszej instancji odmówił skarżącej przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym uznając, że nie było możliwe dokonanie analizy jej sytuacji majątkowej. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, sposób w jaki dokonano oceny działań skarżącej, zmierzających do należytego zobrazowania i udokumentowania jego sytuacji finansowej, był wadliwy i w konsekwencji skutkował uchyleniem zaskarżonego postanowienia. Uwadze Sądu pierwszej instancji uszło to, że po wniesieniu sprzeciwu, stosownie do art. 260 Ppsa postanowienie, przeciw któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Postanowienie, od którego został wniesiony sprzeciw, nie stanowi zatem przedmiotu kontroli Sądu pierwszej instancji, który procesem badawczym powinien objąć wniosek o przyznanie prawa pomocy oraz znajdujące się w aktach dokumenty źródłowe, które ten wniosek uzupełniają. Skoro Sąd pierwszej instancji uznał, że skarżąca nie przedstawiła rzetelnie swojej sytuacji majątkowej, to stosownie do treści art. 141 § 4 Ppsa, powinien swoje stanowisko należycie umotywować. Wyjaśnić, jakich materiałów brakowało do oceny sytuacji materialnej skarżącego ale przede wszystkim odnieść się merytorycznie do treści wniosku oraz do dokumentów źródłowych, które skarżąca przedłożyła. W takiej sytuacji należy stwierdzić, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, koncentrując się wyłącznie na realizacji przez skarżącą wezwania referendarza, w istocie nie zbadał złożonego wniosku o przyznanie prawa pomocy a także nie ocenił znajdujących się w aktach sprawy dokumentów źródłowych. Z powyższych względów Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 185 § 1 w zw. z art. 197 § 2 Ppsa orzekł jak w sentencji.