II OZ 661/13

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Andrzej Gliniecki po rozpoznaniu w dniu 23 sierpnia 2013 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia B. G. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 3 lipca 2013 r. sygn. akt IV SA/Wa 151/13 w pkt 1 przyznające prawo pomocy w zakresie ustanowienia adwokata z urzędu; w pkt 2 odmawiające przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi B. G. na postanowienie Generalnego Dyrektora Ochrony Środowiska z dnia [...] listopada 2012 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wznowienia postępowania postanawia: oddalić zażalenie B. G. wniósł skargę na postanowienie Generalnego Dyrektora Ochrony Środowiska z dnia [...] listopada 2012 r. w przedmiocie odmowy wznowienia postępowania. W skardze tej zawarł również wniosek o przyznanie mu prawa pomocy. W uzasadnieniu wniosku skarżący podał, że utrzymuje się z pracy na gospodarstwie rolnym o pow. 2,5 ha. Skarżący podał, ze cierpi na choroby cywilizacyjne ("nadciśnienie tętnicze, kręgosłup i chorobę poważną jelita grubego"). Podał, że we wspólnym gospodarstwie domowym pozostaje wraz z żoną i trzema synami (dwóch z nich jest pełnoletnich, trzeci ma 9 lat i jest – jak wskazał skarżący – synem adoptowanym). Skarżący poza gospodarstwem rolnym o pow. 2,5ha posiada dom o pow., 80 m2. W rubryce dochody wpisał, że uzyskuje wynagrodzenie za pracę w wysokości ok. 2200 zł. Pismem Sądu z dnia 15 lutego 2013 r. skarżący został wezwany do uzupełnienia wniosku poprzez wskazanie dochodów oraz kosztów utrzymania rodziny. W odpowiedzi na powyższe wezwanie skarżący nadesłał pismo z dnia 7 marca 2013 r., w którym oświadczył m.in., że w stosunku do G. C. skarżący i jego żona pełnią funkcję rodziny zastępczej i z tego tytułu otrzymują świadczenie na pokrycie kosztów utrzymania dziecka w wysokości 1000 zł. Ponadto skarżący wymienił następujące wydatki miesięczne: energia elektryczna – 150 zł, woda – 30 zł, butle gaz – 110 zł, opał 500 zł, bezp. budynków – 50 zł, telefon i Internet – 100 zł, wywóz śmieci – 20 zł, wywóz nieczystości – 120 zł, ubezp. żony KRUS – 125 zł, leki – 180 zł, koszt dojazdu na zabiegi rehabilitacyjne – 100 zł oraz "koszt dojazdu do pracy 2X57 km [...] własnym sam. + koszty wyżywienia" Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie postanowieniem z dnia 25 kwietnia 2013 r. odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym. Pismem z dnia 13 maja 2013 r. skarżący wniósł sprzeciw od powyższego postanowienia referendarza sądowego z dnia 25 kwietnia 2013 r. W uzasadnieniu sprzeciwu skarżący wskazał, że miesięcznie otrzymuje wynagrodzenie w kwocie ok. 1600 zł. Do pracy, z racji braku innego połączenia, dojeżdża samochodem, co kosztuje go ok. 700 zł miesięcznie. Oświadczył także, że dochód z posiadanego gospodarstwa jest niewielki i przeznaczony na bieżącą konsumpcję. Kwota 1000 zł, jaką utrzymuje na pokrycie kosztów utrzymania dziecka w rodzice zastępczej jest rozdysponowana na poczet adoptowanego syna. Ponadto ma jeszcze do spłacenia kredyt nawozowy, który musi spłacić do jesieni tego roku. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, postanowieniem z dnia 3 lipca 2013 r., na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.), zwanej dalej p.p.s.a., w pkt 1 przyznał skarżącemu prawo pomocy w zakresie ustanowienia adwokata z urzędu; w pkt 2 odmówił przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu postanowienia Sąd wskazał, że z nadesłanych przez skarżącego dodatkowych wyciągów i oświadczeń wynika, że syn P. G. otrzymuje wynagrodzenie za pracę w wysokości ok. 1600 zł netto, syn M. G. otrzymuje wynagrodzenie co najmniej 1300 zł brutto. Ponadto skarżący posiada gospodarstwo rolne o dochodowości ok. 6626 zł rocznie (tj. ok. 552 zł miesięcznie) oraz otrzymuje płatności z ARiMR (za rok 2011 w wysokości 2833,62 zł). Skarżący i jego żona z tytułu pełnienia funkcji rodziny zastępczej w stosunku do G. C. otrzymują świadczenie na pokrycie kosztów utrzymania dziecka w wysokości 1000 zł. Według oświadczenia skarżącego wydatki - poza wydatkami na wyżywienie - wynoszą miesięcznie ok. 1485 zł (utrzymanie domu, leki, składka KRUS itp.). Zdaniem Sadu zestawienie wydatków 5 osobowej rodziny z ich przychodami i świadczeniem na dziecko w rodzinie zastępczej czyli łącznie ok. 5000 zł netto, pozwala na przyjęcie, że skarżący nie znajduje się w takiej sytuacji, w której nie byłby w stanie ponieść kosztów sądowych. Jednocześnie w ocenie Sądu przedstawiony stan majątkowy pozwala na przyjęcie, że uzyskiwane dochody w przeliczeniu na członka rodziny nie są wystarczające dla ustanowienia adwokata z wyboru. Zażalenie na pkt 2 powyższego postanowienia WSA w Warszawie z dnia 3 lipca 2013 r. złożył B. G., podnosząc że z uwagi na stan zdrowia musiał zaciągnąć kolejny kredyt w wysokości 2500 zł. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Należy podkreślić, że zasadą postępowania sądowoadministracyjnego jest, stosownie do art. 199 p.p.s.a., ponoszenie przez stronę kosztów sądowych związanych ze swym udziałem w sprawie. Instytucja prawa pomocy ma natomiast charakter wyjątkowy i jest przyznawana osobom charakteryzującym się trudną sytuacją materialną. Zgodnie z treścią art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym obejmującym ustanowienie pełnomocnika z urzędu następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. W tym stanie rzeczy należy przyjąć, że rozstrzygnięcie Sądu w tej kwestii będzie zależało od tego, co zostanie udowodnione przez stronę. Instytucja przyznania prawa pomocy ma charakter wyjątkowy i jest stosowana tylko w przypadkach osób, które wykażą, że znajdują się w trudnej sytuacji materialnej. Do osób tych można zaliczyć osoby rzeczywiście ubogie, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione są środków do życia bądź środki te są bardzo ograniczone i zaspokajają tylko podstawowe potrzeby życiowe. Przy ocenie czy sytuacja materialna strony kwalifikuje ją do przyznania prawa pomocy Sąd bierze nie tylko pod uwagę wysokość uzyskiwanych dochodów ale również stan majątkowy strony. Mając powyższe na uwadze należy stwierdzić, że skarżący nie wykazał, iż znajduje się w takiej sytuacji materialnej, która kwalifikowałaby ją do przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Jak zasadnie zauważył Sąd I instancji, ze złożonego wniosku o przyznanie prawa pomocy oraz oświadczeń skarżącego wynika bowiem, że stan majątkowy nie pozwala zaliczyć go wraz z rodziną do osób rzeczywiście ubogich, których środki do życia są ograniczone. Wskazać należy, że koszty sądowe należy traktować jako wydatki bieżące w budżecie domowym, które powinny być zaspokajane na równi z innymi podstawowymi wydatkami. Dlatego też należy wskazać, że kredyty zaciągnięte przez skarżącego nie mogą być traktowane priorytetowo w stosunku do obowiązku ponoszenia kosztów sądowych, albowiem nie można przyjąć, że prywatne zobowiązania finansowe mają pierwszeństwo przed zobowiązaniami publicznoprawnymi. Ubiegający się o przyznanie prawa pomocy powinien w pierwszej kolejności poczynić oszczędności we własnych wydatkach do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania. Podkreślenia wymaga, że strona nie wskazała, by miała problemy ze spłatą kredytu. W takiej sytuacji należy uznać, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zasadnie uznał, że skarżący nie wykazał okoliczności, które mogłyby świadczyć o jego trudnej sytuacji materialnej uzasadniającej przyznanie mu prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Z powyższych przyczyn Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a. orzekł, jak w sentencji postanowienia.