I GZ 428/13

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Tadeusz Cysek po rozpoznaniu w dniu 25 września 2013 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia "H." Sp. z o.o. w C. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w G. z dnia 6 sierpnia 2013 r., sygn. akt III SA/Gl 919/13 w zakresie odmowy przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi "H." Sp. z o.o. w C. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w K. z dnia [...] lutego 2013 r., nr [...] w przedmiocie podatku akcyzowego postanawia: oddalić zażalenie Zaskarżonym postanowieniem z 6 sierpnia 2013 r., sygn. akt III SA/GL 919/13, Wojewódzki Sąd Administracyjny w G. odmówił H. Sp. z o.o. w C. (dalej: skarżąca Spółka) przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi spółki na decyzję Dyrektora Izby Celnej w K. z dnia [...] lutego 2013 r., nr [...] w przedmiocie podatku akcyzowego. Z uzasadnienia postanowienia wynika, że Sąd I instancji przyjął za podstawę rozstrzygnięcia następujące ustalenia. Skarżąca Spółka wraz ze skargą na decyzję Dyrektora Izby Celnej w K. z [...] lutego 2013 r., złożyła wniosek o przyznanie prawa pomocy. W uzasadnieniu wniosku Spółka oświadczyła, że w 2011 r. poniosła stratę w wysokości 431.996,97 zł, natomiast strata poniesiona przez spółkę w roku 2012 r. zamknęła się w kwocie 724.305,63 zł. Z oświadczenia o majątku i dochodach wynikało, że kapitał zakładowy spółki zamknął się w kwocie 360.000 zł, natomiast wartość środków trwałych wnioskodawcy wynosiła 774.681,50 zł. Z wypełnionego formularza PPF wynikało, że Spółka posiada rachunek bankowy w Banku [...] S.A., a na koncie występował debet, czyli saldo ujemne w kwocie 1.567.819,97 zł. W związku z niewystarczającymi informacjami o stanie majątkowym spółki pismem z dnia [...] czerwca 2013 r. wezwano Spółkę o nadesłanie dokumentów, mających zobrazować jej rzeczywisty i aktualny stan majątkowy, w tym także o przedstawienie wyciągów z posiadanych przez Spółkę rachunków bankowych obrazujących operacje dokonywane w ich ramach w ciągu ostatnich trzech miesięcy. W odpowiedzi Spółka przedłożyła dokumenty przedstawiające stan finansowy Spółki. Na materiał dowodowy składały się: kserokopia bilansu, rachunku zysków i strat i informacji dodatkowej za rok 2011 i za rok 2012, kserokopie deklaracji VAT – 7 za okres od lutego 2013 r. do kwietnia 2013 r., ewidencję środków trwałych (wydruk z dnia 17 czerwca 2013 r.), raport kasowy za okres od dnia 1 marca 2013 r. do dnia 31 maja 2013 r., kserokopia zeznania podatkowego spółki za 2012 r. (CIT-8). Sąd I instancji odmawiając przyznania prawa pomocy dokonał dokładniej oceny przedstawionych przez Spółkę dokumentacji wskazując przy tym, że w kasie Spółki znajdowały się środki pieniężne, które pozwoliłyby uiścić jej wpis sądowy od skargi. Wpłaty własne, które wpływały do kasy Spółki były dokonywane cyklicznie, z dużą częstotliwością, a wpłacane kwoty były wysokie. Nadto stan kasy Spółki wykazywał na stabilność i równowagę między wpłatami i wypłatami oraz brak długotrwałej przewagi pozycji debetowej nad kredytowymi. Na koniec, Sąd stwierdził, że koszty sądowe zasługują na traktowanie na równi z innymi obciążeniami finansowymi przedsiębiorców. Zwolnienie z kosztów sądowych – będących dochodem budżetu państwa – stanowiłoby swoistą formę kredytowania podmiotów gospodarczych i naruszałoby zasadę równoważnego traktowania powinności finansowych. W zażaleniu na powyższe postanowienie skarżąca wniosła o jego zmianę i przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Zaskarżonemu postanowieniu spółka zarzuciła błąd w ustaleniu stanu faktycznego tj. stanu majątkowego Spółki i przyjęcie, iż skarżąca powinna być w stanie wygenerować środki na wpisy sądowe od trzech skarg złożonych do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego. W ocenie skarżącej Sąd I instancji skupił się na kwotach stanowiących podstawę opodatkowania, a wskazanych w deklaracjach VAT – 7, jak również na kwotach wyszczególnionych w przedłożonych raportach kasowych, bez wnikliwej analizy pozostałych czynników ekonomicznych mających wpływ na funkcjonowanie Spółki jako podmiotu obrotu gospodarczego. Wbrew stanowisku Sądu zdaniem Spółki jednoznacznie wynikało, że strata, która w 2012 r. wyniosła 724.305,63 zł, jak również obniżenie Spółce limitu kredytowego do 500.000 zł wskazują na zła kondycję finansową przedsiębiorstwa, co winno skutkować przyznaniem Spółce prawa pomocy we wnioskowanych zakresie. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z treścią art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnym (Dz. U. z 2012 r., poz. 270; dalej: p.p.s.a.), strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Instytucja prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym, która ma gwarantować możliwość realizacji konstytucyjnego prawa do sądu, wyrażonego w art. 45 ust. 1 Konstytucji RP, stanowi odstępstwo od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony. W związku z tym, że w przypadku przyznania prawa pomocy koszty postępowania sądowego pokrywane są z budżetu państwa, korzystanie z tej instytucji powinno mieć miejsce jedynie w wypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, gdy wnioskodawca rzeczywiście nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania, a przez to nie może zrealizować przysługującego mu prawa do sądu. W myśl przepisu art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, prawo pomocy może być przyznane w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Z treści tego przepisu wynika wprost, że ciężar dowodu, co do wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie składającej wniosek o przyznanie tego prawa. Powyższy wniosek znajduje potwierdzenie w treści przepisu art. 252 § 1 p.p.s.a., zgodnie z którym wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach. Właściwe przedstawienie przez stronę przyczyn uzasadniających zwolnienie od kosztów sądowych oraz dowodów na ich poparcie umożliwia sądowi rozpoznającemu wniosek dokonanie prawidłowej oceny sytuacji majątkowej wnioskodawcy. Strona ma w tym zakresie inicjatywę dowodową, a sąd na podstawie przedstawionych przez stronę dowodów dokonuje oceny, czy wystąpiły przesłanki przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Strona występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania i wnosząc o zwolnienie z tego obowiązku uprawdopodobnić w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku. Jedynym kryterium oceny wniosku o przyznanie prawa pomocy jest bowiem kryterium finansowe. (por. postanowienie NSA z 19 stycznia 2010 r., sygn. akt I GZ 1/10, Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych - www.orzeczenia.nsa.gov.pl). W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, w świetle przedstawionych przez spółkę okoliczności należy podzielić stanowisko Sądu I instancji, że nie można przyjąć, iż skarżąca nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania. Z uzasadnienia zaskarżonego postanowienia wynika, że Sąd prawidłowo zbadał sytuację materialną strony. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego z oświadczeń zawartych we wniosku o przyznanie prawa pomocy oraz w dokumentach źródłowych (cykliczne dokonywanie wpłat do kasy własnej Spółki) wynika, że prowadzi działalność gospodarczą i brak informacji, aby utraciła płynność finansową. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego analiza aktualnej sytuacji finansowej spółki, jak trafnie przyjął Sąd I instancji, nie daje podstaw do przyjęcia, że spółka nie ma dostatecznych środków na poniesienie kosztów postępowania, w sytuacji gdy dokumenty źródłowe wskazują, iż spółka uzyskuje dochody (środki pieniężne w kasie i na rachunkach bankowych na koniec 2012 r. wynosiły 27.352,48). Dokonanej oceny nie zmienia również wykazana przez skarżącą strata z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej na koniec 2011 r. w wysokości 431.996,07, natomiast na koniec 2012 r. w wysokości 724.305,63. Strata powstaje bowiem wskutek nadwyżki kosztów uzyskania nad przychodem, a to skutkuje jedynie brakiem dochodu do opodatkowania (brakiem obowiązku zapłaty podatku dochodowego) i nie stanowi automatycznie o braku środków finansowych. Zatem powstanie straty nawet jak argumentowała Spółka znacznie większej w 2012 r. niż rok wcześniej nie oznacza jeszcze utraty płynności finansowej. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, kwota zgromadzona na rachunku bankowym skarżącej bezspornie pozwalała na uznanie, że Spółka dysponuje środkami na pokrycie kosztów sądowych, tym bardziej, że na obecnym etapie postępowania związane są one z obowiązkiem uiszczenia wpisu sądowego. Nadto powoływanie się przez skarżącą na złą sytuację finansową argumentując to stopniowym zamykaniem rachunku bankowego oraz obniżeniem limitu kredytowego oraz wartości spłat jest niewystarczające do oceny jej kondycji finansowej. Prawidłowo Wojewódzki Sąd Administracyjny w G. wskazał, iż przedłożenie wyciągu z rachunku bankowego Spółki umożliwiłby ocenę możliwości płatniczych skarżącej. Podsumowując należy stwierdzić, że Sąd pierwszej instancji prawidłowo uznał, iż nie ma podstawy do przyjęcia, że skarżąca Spółka spełnia ustawowe przesłanki do przyznania jej prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w związku z art. 197 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji postanowienia.