I SA/Ol 400/13

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie Małgorzata Klimek po rozpoznaniu w dniu 4 lipca 2013r. na posiedzeniu niejawnym wniosku R. P. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi R. P. na decyzję Dyrektora Izby Celnej z dnia "[...]", nr "[...]" w przedmiocie: określenia daty powstania długu celnego, określenia kwoty długu celnego, podatku akcyzowego, opłaty paliwowej oraz podatku od towarów i usług postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych Wnioskiem z dnia 10 maja 2013r. skarżący R. P. zwrócił się o zwolnienie od kosztów sądowych, w tym wpisu w wysokości 400 zł. Ze złożonego przez skarżącego formularza wniosku o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynika, iż wnioskodawca prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną oraz dwojgiem dzieci. Nie uzyskuje żadnego dochodu. Żona wnioskodawcy jest zatrudniona i z tego tytułu otrzymuje wynagrodzenie w wysokości 2.900 zł. Wnioskodawca nie posiada jakiegokolwiek majątku. Argumentując wniosek wskazał, iż jego sytuacja materialna jest bardzo trudna, ponieważ ma na utrzymaniu dwójkę dzieci, co wiąże się z comiesięcznymi opłatami za przedszkole jak i opiekunkę. Podniósł, iż w tym roku, w związku z wygaśnięciem umowy dzierżawy ziemi rolnej sytuacja materialna rodziny uległa pogorszeniu. Żona poinformowana została o zmniejszeniu etatu, co wiąże się z obniżeniem dochodu rodziny. Wskazał, iż żona spłaca pożyczkę z zakładu pracy Oceniając wniosek o przyznanie prawa pomocy referendarz sądowy powinien zbadać sytuację majątkową wnioskodawcy, a w szczególności skonfrontować jego dochody z udokumentowanymi wydatkami. Jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona stosownie do przepisu art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012r., poz. 270 dalej cyt. jako p.p.s.a.), jest zobowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Pismem z dnia 24.06.2013r., skarżący wezwany został do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez złożenie następujących dodatkowych oświadczeń: - wyjaśnień, w formie pisemnego oświadczenia w zakresie szczegółowego zestawienia stałych miesięcznych wydatków związanych z utrzymaniem własnym i rodziny skarżącego. Przedłożenia odpisów dokumentów potwierdzających poniesienie ww. wydatków za okres od 01.01.2013 r. do 24.06.2013 r. Dodatkowo złożenia oświadczenia czy skarżący korzysta z czyjejś pomocy finansowej (ewentualnej rzeczowej) w związku z ponoszonymi wydatkami związanymi z utrzymaniem gospodarstwa domowego, w przypadku zaś odpowiedzi pozytywnej należy podać jej zakres oraz uprawdopodobnić (przedkładając np. odpis zaświadczenia o wysokości uzyskiwanych dochodów, odpis decyzji ZUS w przedmiocie wysokości emerytury, renty itp.), iż osoba ta posiada zdolność finansową na udzielanie skarżącemu pomocy, - wyjaśnień, w formie pisemnego oświadczenia w zakresie tytułu prawnego ewentualnie wskazania podstawy faktycznej do lokalu mieszkalnego, który skarżący wskazuje jako adres zamieszkania ("[...]"). Określenie czy z właścicielem lokalu strona ewentualnie jej rodzina pozostaje w związkach rodzinnych jeżeli tak to jakich. W przypadku zamieszkiwania w mieszaniu także innych osób niż pozostające ze skarżącym we wspólnym gospodarstwie domowym (wskazanych w formularzu wniosku), należy złożyć oświadczenie o sposobie rozliczania kosztów związanych z utrzymaniem mieszkania pomiędzy współlokatorami, - wyjaśnień, w formie pisemnego oświadczenia, w zakresie aktualnego miejsca zamieszkania, w protokole przesłuchania strony z dnia 07.11.2012r. wnioskodawca jako adres zamieszkania podał "[...]", w przypadku zamieszkiwania pod tym adresem należy również podać tytuł prawny do tego lokalu oraz wykazać koszty związane z jego utrzymaniem, - przedłożenie zaświadczenia o wysokości otrzymywanego wynagrodzenia ze stosunku pracy przez żonę skarżącego za okres od 01.2013 r. do 06.2013 r., - wyjaśnień, w formie pisemnego oświadczenia czy skarżący wykonuję pracę zarobkową, jeżeli tak to jaką i jakie uzyskuje w związku z tym dochody, ewentualnie w przypadku odpowiedzi negatywnej wyjaśnienie powodów, dla których opiekę na małoletnimi dziećmi powierzył opiekunce i placówce przedszkolnej, - wyjaśnień w formie pisemnego oświadczenia w zakresie posiadania gospodarstwa rolnego, w związku z oświadczeniem w formularzu o wygaśnięciu umowy dzierżawy ziemi rolnej, z uwzględnieniem powierzchni ziemi oraz uzyskiwanych z tego tytułu dochodów ( w tym wszelkich dopłat obszarowych), - wyciągów i wykazów z wszystkich posiadanych rachunków bankowych przez wnioskodawcę i jego żonę, z okresu ostatnich sześciu miesięcy (01 stycznia 2012r.-24 czerwca 2013r.), - wyjaśnień, w formie pisemnego oświadczenia czy jest zarejestrowany w Urzędzie Pracy, w przypadku odpowiedzi pozytywnej należy przedłożyć zaświadczenie potwierdzające tę okoliczność, - oświadczenia w zakresie posiadanych polis ubezpieczeniowych na życie przez skarżącego i osoby prowadzące z nim we wspólnym gospodarstwie domowe wraz z określeniem wysokości zgromadzonych na nich środków finansowych, wysokości rat i ich częstotliwości, - wyjaśnień, w formie pisemnego oświadczenia, w zakresie posiadanych ruchomości w okresie od 01.01.2011 r. do 24.06.2013 r. ( w przypadku samochodów i maszyn należy wskazać rodzaj ( markę) pojazdu, rok produkcji ), - innych oświadczeń i dokumentów istotnych zdaniem wnioskodawcy, określających jego sytuację majątkową i życiową . W odpowiedzi na powyższe wezwanie skarżący oświadczył, iż stałe miesięczne koszty utrzymania jego gospodarstwa domowego wynoszą: czynsz 435 zł, prąd 120 zł, Internet 54 zł, butla gazowa 25 zł, rachunki za dwa telefony 100 zł, koszty eksploatacji samochodów 300 zł, koszty leczenia 200-300 zł, przedszkole 200 zł, opiekunka 200 zł, czesne za studia 300 zł, dojazdy na uczelnię 200 zł, koszty wyżywienia 800 zł, koszty ubrania 200 zł, środki czystości 100 zł, ubezpieczenie KRUS 130 zł. Łącznie wydatki te wynoszą około 3.400 zł. Skarżący wykazał dochody uzyskiwane przez żonę około 1930 zł, z gospodarstwa rolnego około 1000 zł, z pracy dorywczej około 300 zł razem dochody wynoszą około 3.200 zł. Wskazał, iż wygaśniecie umowy dzierżawy spowoduje zmniejszenie dochodów, również żona od września pracować będzie na niepełny wymiar czasu. Wnioskodawca wyjaśnił, iż aktualne miejsce zamieszkania to "[...]". Pod adresem "[...]" skarżący jest zameldowany u swoich rodziców, nie ponosi kosztów utrzymania domu. Wskazał, że w zamian za pomoc w gospodarstwie rodziców otrzymuje wyżywienie, pomoc w formie płodów rolnych oraz niewielką pomoc finansową. Wskazał, iż z powodu wpłaty na konto Urzędu celnego należności w wysokości 10.000 zł oraz kosztów porad prawnych, rat kredytu mieszkaniowego i innych zobowiązań utracił płynność finansową co zmusiło go do sprzedaży mieszkania i gospodarstwa rolnego. Obecny właściciel przebywa za granicą i do czasu powrotu pozwolił skarżącemu i jego rodzinie mieszkać w tym mieszkaniu w zamian za opiekę i opłaty za mieszkanie. Wnioskodawca do początku marca 2013r. dzierżawił około 7 ha ziemi rolnej, wygaśnięcie dzierżawy pogorszy sytuację wnioskodawcy. Dodał, iż na czas zajmowania się gospodarstwem i pomocy w gospodarstwie rodzicom dzieckiem zajmowała się opiekunka, obecnie skarżący sam sprawuje opiekę nad 2 dzieci ( od czerwca starszy syn nie uczęszcza do przedszkola z powodu trudnej sytuacji finansowej). Ponadto podniósł, iż od stycznia do czerwca skarżący nie uzyskał jeszcze żadnych dochodów z gospodarstwa, poniósł koszty uprawy, dopłaty obszarowe uzyska po raz ostatni dopiero jesienią 2013 w wysokości ok. 10000-12000.Skarżący zajmuje się pracami dorywczymi, z których uzyskuje ok. 300 miesięcznie. Wyjaśnił, iż nie posiada wykazów rachunków bankowych, ponieważ od maja 2013 posiada z żoną rozdzielność majątkową i wspólne rachunki bankowe zostały zamknięte a odtworzenie wykazów wiąże się z kosztami i długim czasem oczekiwania. Wskazał, że nie jest zarejestrowany w Urzędzie Pracy, ponieważ zajmuje się dziećmi, ale od lipca planuje zarejestrować się jako bezrobotny w PUP w "[...]". Posiadane przez skarżącego ruchomości od stycznia do maja 2013 to: samochód "[...]" rok produkcji 1996 - 24 maja 2013 skonfiskowany przez windykację Urzędu Celnego, "[...]" rok produkcji 2003 zostało sprzedane w kwietniu 2013, "{...]" rok produkcji 1996 został sprzedany w kwietniu 2013 Wyjaśnił, iż pieniądze ze sprzedaży ruchomości i nieruchomości zostały przeznaczone na spłatę kredytu za ziemię i spłatę innych wierzycieli. Do złożonego oświadczenia skarżący przedstawił następujące dokumenty źródłowe: zaświadczenie o zatrudnieniu i zarobkach żony, zaświadczenie o odpłatności za przedszkole w miesiącach styczeń – maj 2013r., wypowiedzenie warunków umowy o pracę żony wnioskodawcy z dnia 08.04.2013r., rachunki za energię elektryczną w wysokości 120 zł, informację Wspólnoty Mieszkaniowej w "[...]" o wysokości czynszu, zaświadczenie o odbywaniu studiów przez żonę skarżącego i kosztów jednego semestru nauki (1.800 zł). Rozpoznając niniejszy wniosek wskazać należy, iż zgodnie z treścią przepisu art. 246 §1 pkt 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym następuje, w przypadku gdy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Natomiast stosownie do pkt 2 § 1 art. 246 ustawy, przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W myśl art. 245 § 3 p.p.s.a., prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Z powyższej regulacji wynika, iż chcąc ubiegać się o prawo pomocy, strona musi wykazać, że rzeczywiście nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania bądź pełnych kosztów postępowania - w tym drugim przypadku bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Powołane przepisy stanowią odstępstwo od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego zawartej w art. 199 p.p.s.a. Strona ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy musi zatem uprawdopodobnić, iż jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia wyjątkowe traktowanie. Nie wystarczy przy tym wykazanie, iż poniesienie kosztów postępowania sądowego pogorszy sytuację materialną strony. Strona wykazać powinna, że posiadane środki są tak skromne, że uiszczenie kosztów tego postępowania spowoduje uszczerbek w wydatkach na zaspokojenie najniezbędniejszych jej potrzeb, a ponadto, że środki, którymi dysponuje nie dają możliwości poczynienia jakichkolwiek oszczędności, które mogłyby być przeznaczone na ten cel. Przedstawiona powyżej sytuacja materialna wnioskodawcy nie pozwala na przyjęcie, iż w sprawie zachodzą szczególne okoliczności pozwalające na skuteczne ubieganie się o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym w postaci zwolnienia od kosztów sądowych. Skarżący nie wykazał i nie uprawdopodobnił, iż jego sytuacja materialna jest rzeczywiście tak ciężka, iż wymaga pomocy Państwa w zakresie poniesienia za niego kosztów sądowych. Przeciwnie w przedstawionym stanie faktycznym dotyczącym jego sytuacji materialnej nie można stwierdzić, by poniesienie kosztów sądowych, leżało poza zakresem jego możliwości finansowych. Wskazać należy, iż na podstawie złożonych na wezwanie referendarza oświadczeń ustalono dodatkowe dane, nie wykazane w formularzu wniosku PPF, które nie pozwalają na stwierdzenie, że skarżący nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych w niniejszej sprawie oraz w dwóch pozostałych zawisłych przed tut. Sądem. Należy zauważyć, iż skarżący sprzedał mieszkanie, sprzedał gospodarstwo rolne oraz dwa samochody. Nie wyjaśnił przy tym jakie kwoty uzyskał ze sprzedaży majątku. Niemniej jednak wysokość wpisu w niniejszej sprawie (400 zł) pozwala stwierdzić, iż kwoty uzyskane ze sprzedaży tego rodzaju majątku pozwoliłyby również na uiszczenie niezbędnych kosztów sądowych. Łącznie wnioskodawca zobowiązany będzie do uiszczenia kwoty 1.153 zł tytułem wpisu w trzech postępowaniach (I SA/Ol 399/13, I SA/Ol 400/13, I SA/Ol 409/13). Powyższe uprawnia do stwierdzenia, że środki uzyskane ze sprzedaży: mieszkania, gospodarstwa rolnego i samochodów wystarczyłyby na pokrycie kosztów sądowych tej wysokości, przy ich racjonalnym uwzględnieniu. Niewystarczające do przekonania referendarza sądowego - o braku możliwości uiszczenia kosztów sądowych, okazały się twierdzenia skarżącego, iż pieniądze ze sprzedaży ruchomości i nieruchomości zostały przeznaczone na spłatę kredytu za ziemię, porady prawne i spłatę innych wierzycieli. Wnioskodawca nie uwiarygodnił poniesienia tego typu zobowiązań. Wyjaśnił jedynie, że kwotę 10.000 zł przekazał na rzecz Urzędu Celnego. Zdaniem rozpoznającego wniosek, powyższe wyjaśnienia są lakoniczne i nie stanowią podstawy do przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Ponadto kłopoty finansowe skarżącego czy jego zobowiązania nie przesądzają o konieczności zwolnienia wnioskodawcy od opłat sądowych w postępowaniu przed sądem administracyjnym. Zauważyć należy, że koszty sądowe jako należności budżetu państwa należy uiszczać na równi z innymi koniecznymi wydatkami obciążającymi skarżącego. Dlatego też niezrozumiałe jest, aby skarżący, posiadający środki uzyskane ze sprzedaży majątku, żądał w związku z przeznaczaniem ich na spłatę kredytu i "innych wierzycieli", aby koszty związane z wniesieniem skargi pokrywał za niego Skarb Państwa. Brak jest racjonalnego uzasadnienia dla przyjęcia stanowiska, iż to budżet powinien kredytować w tym zakresie stronę skarżącą. Kryterium przyznania prawa pomocy nie ogranicza się bowiem do sytuacji posiadania zaległości przez wnoszących wnioski o przyznanie prawa pomocy, a odnosi się ogólnie do całokształtu sytuacji materialnej i życiowej wnioskodawcy. Dodatkowo wskazać należy, iż wnioskodawca jesienią bieżącego roku uzyska dopłaty obszarowe w wysokości około 10.000-12.000 zł. Tym samym nic nie stoi na przeszkodzie, by z uzyskanych środków poniósł wydatki dotyczące niniejszego postępowania sądowego. Zauważenia wymaga, że skarżący korzysta również z pomocy rzeczowej i finansowej rodziców. Należy również mieć na uwadze, iż wydatki skarżącego zmniejszyły się aktualnie o kwotę około 700 zł miesięcznie. Skarżący nie ponosi już kosztów opiekunki i przedszkola (400 zł), ponieważ sam zajmuje się dziećmi oraz kosztów eksploatacji samochodów po ich sprzedaży (300 zł). W okresie letnim żona skarżącego nie ponosi również kosztów dojazdów na uczelnię ( 200 zł). Tym samym skarżący będzie miał dodatkową możliwość wygospodarowania środków pieniężnych na koszty niniejszego postępowania. Mając na uwadze wszystkie powołane wyżej okoliczności referendarz postanowił jak w sentencji na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.