II OZ 396/15

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Arkadiusz Despot - Mładanowicz po rozpoznaniu w dniu 8 maja 2015 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia M. N. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 9 marca 2015 r., sygn. akt II SA/Kr 260/13 oddalające wniosek skarżącej o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi M. N. na decyzję M. Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w K. z dnia [...] grudnia 2012 r., znak: [...] w przedmiocie nakazu rozbiórki postanawia: oddalić zażalenie. 2 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie postanowieniem z dnia 9 marca 2015 r., sygn. akt II SA/Kr 260/13 oddalił wniosek M. N. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie z jej skargi na decyzję M. Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w K. z dnia [...] grudnia 2012 r., znak: [...] w przedmiocie nakazu rozbiórki. Sąd I instancji wskazał, że w dniu 17 grudnia 2014 r. skarżąca M. N. wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych, wskazując, że nie jest w stanie ich ponieść bez uszczerbku dla niezbędnego utrzymania siebie i rodziny. W oświadczeniu złożonym na urzędowym formularzu skarżąca podała, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z mężem i dwójką pełnoletnich dzieci (córka – 21 lat i syn 25 lat). Źródłem utrzymania rodziny są wynagrodzenia za prace pobierane przez skarżącą w wysokości 2000 zł (kwota brutto) oraz jej małżonka w wysokości 1800 zł (kwota brutto). Córka studiuje i nie pracuje. Nie mają oszczędności, ponieważ zostały one przeznaczone na remont domu, ponadto "znaczną część" pieniędzy pochłania zakup lekarstw. Skarżąca zadeklarowała, że posiada dom o pow. 180 m2 oraz nieruchomość rolną o pow. 1,25 ha. Syn skarżącej jest natomiast właścicielem nieruchomości o pow. 0,87 ha. Referendarz sądowy postanowieniem z dnia 6 lutego 2015 r. oddalił wniosek o zwolnienie skarżącej od kosztów sądowych. Skarżąca wniosła sprzeciw od ww. postanowienia, podkreślając, że poniesienie kosztów sądowych będzie dla niej "uciążliwe", gdyż pomimo uzyskiwanych dochodów ponosi liczne wydatki związane z utrzymaniem czteroosobowej rodziny oraz studiowaniem córki. Sąd zaznaczył, że będący przedmiotem rozpoznania wniosek jest czwartym z kolei wnioskiem o przyznanie prawa pomocy jaki skarżąca złożyła w niniejszej sprawie. W postanowieniu z dnia 9 października 2014 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie oddalił wniosek wskazując, że skarżąca mimo wezwania do uzupełnienia wniosku nie wyjaśniła w jaki sposób wykorzystywane są nieruchomości gruntowe, jakie są koszty dotyczące opłaty za studia dzieci; nie przedłożyła zeznań podatkowych własnych oraz męża za 2012 r., zaświadczeń z urzędu komunikacji o pojazdach zarejestrowanych na nazwisko skarżącej oraz wspólnie z nią gospodarujących, rachunków bankowych skarżącej oraz osób pozostających z nią we wspólnym gospodarstwie domowym z ostatnich trzech miesięcy. Brak udzielenia pełnej odpowiedzi na wezwanie uniemożliwiło sądowi dokonanie oceny sytuacji majątkowej skarżącej. Naczelny Sąd Administracyjny oddalił zażalenie na ww. postanowienie, podzielając stanowisko Sądu I instancji, że niedopełnienie przez wnioskodawcę obowiązku przedstawienia na podstawie art. 255 p.p.s.a. dodatkowych wyjaśnień uzasadnia oddalenie wniosku o przyznanie prawa pomocy. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie wskazał, że ponowny wniosek skarżącej o przyznanie prawa pomocy powinien być rozpoznany w świetle unormowań zawartych w art. 165 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz. U. 2012 r. poz. 270 ze zm.) dalej p.p.s.a. Przepis ten stanowi, że postanowienia niekończące postępowania w sprawie mogą być uchylane i zmieniane wskutek zmiany okoliczności sprawy, chociażby były zaskarżone, a nawet prawomocne. Przez pojęcie "zmiany okoliczności sprawy" należy rozumieć takie zmiany, które uzasadniają zmianę dotychczasowego rozstrzygnięcia. Skarżąca wniosła o przyznanie zwolnienia od kosztów, zatem przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. skarżąca winna zatem wykazać, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny jak również, że jej sytuacja uległa pogorszeniu. Sąd wskazał, że dokonując analizy kolejnego wniosku o przyznanie prawa pomocy w niniejszej sprawie należy uznać, że skarżąca nie należy do osób ubogich, które obiektywnie nie są w stanie ponieść kosztów postępowania sądowego. Sąd podkreślił, że mimo zakwestionowania w poprzednio wydanym postanowieniu rzetelności sporządzonego oświadczenia o stanie majątkowym, skarżąca - składając kolejny wniosek - zawarła w nim podobnie lakoniczny opis sytuacji majątkowej rodziny. Zasadnicza różnica między złożonymi oświadczeniami sprowadza się do tego, że w dniu 7 marca 2014 r. skarżąca podała, że obydwoje dzieci studiują zaocznie, podczas gdy w obecnie analizowanym oświadczeniu wskazała jedynie na koszty związane z utrzymaniem studiującej, bezrobotnej córki, nie wyjaśniając czym obecnie zajmuje się jej syn i czy uzyskuje jakiekolwiek dochody. Co więcej, skarżąca nie wspomina już o zadłużeniu w jakie popadła w związku z chorobą, a następnie pogrzebem zmarłej matki. Zamiast tego nadmienia, że ponosi znaczne, bliżej nieokreślone, wydatki na leki, w związku z tym, że wraz z mężem jest w wieku przedemerytalnym. Sąd stwierdził, że M. N., wnosząc po raz kolejny o przyznanie prawa pomocy winna wykazać, że okoliczności jakie stały się podstawą poprzedniego rozstrzygnięcia uległy zmianie. Tymczasem skarżąca w żaden sposób nie odniosła się do wcześniejszych ustaleń sądu, ponownie w sposób wybiórczy i nierzetelny charakteryzując swoją sytuację materialną. Złożone oświadczenie w zakresie posiadanego majątku w istocie stanowi powtórzenie informacji zawartych we wcześniejszym wniosku. W związku z powyższym Sąd wskazał, że nie jest obowiązany do prowadzenia dochodzenia w celu ustalenia rzeczywistej kondycji finansowej skarżącej. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 165 p.p.s.a. Sąd oddalił wniosek. Na powyższe postanowienie skarżąca wniosła zażalenie, wnosząc o zmianę zaskarżonego orzeczenia poprzez zwolnienie w całości od kosztów sądowych w sprawie, względnie o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Stosownie do art. 165 p.p.s.a. postanowienia niekończące postępowania w sprawie mogą być uchylane i zmieniane wskutek zmiany okoliczności sprawy, chociażby były zaskarżone, a nawet prawomocne. Należy zauważyć, że instytucja przewidziana w art. 165 p.p.s.a. umożliwia zmianę postanowień niekończących postępowania (w tym postanowień w przedmiocie przyznania prawa pomocy) w przypadku, gdy okoliczności sprawy uległy zmianie, powodując nieadekwatność poprzednio zapadłego postanowienia do zmienionej sytuacji. W przypadku braku wykazania, że okoliczności sprawy uległy zmianie, brak jest przesłanek do zmiany postanowienia o odmowie przyznania prawa pomocy. A więc przyznanie prawa pomocy wskutek rozpoznania ponownego wniosku jest możliwe jedynie w sytuacji, gdy wnioskodawca wykaże, że nastąpiło istotne pogorszenie jego sytuacji materialnej. Odmienna ocena sytuacji materialnej wnioskodawcy - przy rozpatrywaniu kolejnego wniosku - możliwa jest bowiem wyłącznie po zmianie okoliczności mających wpływ na tę ocenę. Składając zatem kolejny wniosek o przyznanie prawa pomocy, strona winna przedstawić nowe, istotne okoliczności, które mogą mieć wpływ na pozytywne rozpatrzenie wniosku. Brak wskazania takich okoliczności, przy ponownym złożeniu wniosku, powoduje, że raz już dokonana, w prawomocnym postanowieniu sądu, ocena możliwości płatniczych strony, pozostaje nadal aktualna. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego w niniejszej sprawie Sąd I instancji prawidłowo dokonał oceny wniosku skarżącej porównując go z okolicznościami przywołanymi we wcześniejszym, rozpoznanym już prawomocnie wniosku o przyznanie prawa pomocy. Wypełniając wniosek o przyznanie prawa pomocy skarżąca podniosła bowiem praktycznie te same okoliczności i podała te same informacje o swojej sytuacji majątkowej, których udzieliła poprzednio i które były już przedmiotem oceny sądu. Nie wskazała dodatkowo żadnych informacji sugerujących, że jej sytuacja materialna uległa zmianie. Z przedstawionego przez stronę wniosku nie wynika, żeby w sprawie zaszły takie zmiany okoliczności, które mogłyby doprowadzić do odmiennej od dotychczasowej oceny sytuacji finansowej skarżącej, brak było zatem podstaw do przyznania skarżącej prawa pomocy. Podkreślenia przy tym wymaga, że skarżąca, chcąc skorzystać z prawa pomocy, powinna liczyć się z koniecznością udzielania wszelkich informacji odnoszących się do jej sytuacji materialnej, a także udokumentowania podnoszonych we wniosku okoliczności. Tym bardziej, że powodem odmowy uwzględnienia poprzednich wniosków skarżącej o przyznanie prawa pomocy był brak wykazania okoliczności wskazujących jej rzeczywistą sytuację majątkową. Wskazać należy, że w przypadku przyznania prawa pomocy koszty postępowania sądowego pokrywane są z budżetu państwa, w związku z tym korzystanie z tej instytucji powinno mieć miejsce jedynie w wypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, gdy wnioskodawca rzeczywiście nie posiada środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym i wykaże to w sposób przekonujący. W niniejszej sprawie skarżąca tego nie uczyniła. Mając powyższe na względzie, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a. oddalił zażalenie. ----------------------- 5