II SA/Gl 595/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Iwona Bogucka (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Włodzimierz Kubik, Sędzia WSA Maria Taniewska-Banacka, Protokolant starszy referent Aleksandra Gumuła, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 5 lipca 2013 r. przy udziale J.P. Prokuratora Prokuratury Rejonowej G. delegowanego do Prokuratury Okręgowej w G. sprawy ze skargi K. F. i A.F. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...]r. nr [...] w przedmiocie odmowy, w wyniku wznowienia postępowania, rejestracji pojazdu 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz orzeka, że nie podlega ona wykonaniu w całości, 2. zasądza na rzecz skarżących solidarnie od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. kwotę 200 (dwieście) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania. Dnia [...] r. A. i K. F. złożyli do Prezydenta Miasta R. wniosek o zarejestrowanie samochodu marki [...] przedkładając: Fakturę VAT Marża nr [...] wystawioną przez [...] T. M. [...]-[...] S., ul. [...]; Kserokopię zaświadczenia nr [...] o wpisie do ewidencji działalności gospodarczej przedsiębiorcy T. M.; Niemiecki dowód rejestracyjny samochodu wraz z tłumaczeniem; Niemiecką kartę pojazdu serii [...] wraz z tłumaczeniem; Zaświadczenie o przeprowadzonym badaniu technicznym pojazdu nr [...] wystawione przez Okręgową Stację Kontroli Pojazdów w R.; Certyfikat EPI Nr [...] potwierdzający gwarancję zapewnienia sieci; Oświadczenie o sprowadzeniu pojazdu na lawecie w związku z brakiem tablic; Dokument potwierdzający zapłatę akcyzy nr [...] wydany przez Urząd Celny w R. oddział Celny R. Na podstawie ww. dokumentów w oparciu o art. 74 ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r., Prawo o ruchu drogowym (tekst jednolity Dz. U. 2012, poz. 1137) dokonano rejestracji czasowej z urzędu wydając pozwolenie czasowe oraz zalegalizowane tablice rejestracyjne, znak legalizacyjny i nalepkę kontrolną. Następnie decyzją z [...] r. nr [...] dokonano rejestracji przedmiotowego pojazdu o numerze nadwozia [...], wydając dowód rejestracyjny serii [...], kartę pojazdu serii [...], tablice rejestracyjne [...], znak legalizacyjny [...], nalepkę kontrolną [...]. W dniu [...] r. do Starostwa wpłynął sprzeciw Prokuratora Okręgowego w G. nr [...] w stosunku do ostatecznej decyzji Prezydenta Miasta R. o rejestracji przedmiotowego pojazdu na rzecz K. i A. F.. Prokurator wniósł na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 k.p.a. o wznowienie postępowania zakończonego tą decyzją, uchylenie decyzji ostatecznej o rejestracji i wydanie decyzji o odmowie rejestracji pojazdu. W uzasadnieniu wskazano, iż w toku śledztwa nadzorowanego przez Prokuraturę Okręgową w G., sygn. akt [...], stwierdzono, że dokumenty przedłożone do rejestracji ww. pojazdu w postaci dowodu rejestracyjnego - "Fahrzeugschein" oraz karty pojazdu -"Fahrzeugbrief" są fałszywe. Ustalenie to dokonane zostało na podstawie opinii biegłego z zakresu badań technicznych dokumentów z dnia [...] r., nr [...] i z dnia [...] r., nr [...]. Z ekspertyz wynika, że fałszerstwo nastąpiło poprzez podrobienie. Prokurator podniósł, że podrobienie dokumentów służących rejestracji pojazdu jest niewątpliwe i nosi cechy oczywistości. Zachodzi także konieczność zapobieżenia poważnej szkodzie w interesie społecznym, jaką może przynieść utrzymanie w mocy rejestracji samochodu, dokonanej na podstawie podrobionych dokumentów. Prokurator Okręgowy wskazał również, że posłużenie się tymi dokumentami jako podrobionymi jest przedmiotem zarzutu popełnienia przestępstwa m.in. z art. 270 § 1 k.k., przedstawionego osobie zbywającej pojazd na rzecz A. i K. F.. Postanowieniem z [...] r. Prezydent Miasta R. wznowił z urzędu postępowanie w sprawie rejestracji przedmiotowego pojazdu. Prokurator zgłosił swój udział we wznowionym postępowaniu, składając jednocześnie do akt kopie opinii biegłego, wymienione w sprzeciwie, jako dowody na okoliczność oczywistości fałszerstwa. Decyzją z [...] r. Prezydent Miasta R., działając na podstawie art. 151 § 1 pkt 1 w związku z art. 145 § 2 k.p.a., uchylił decyzję ostateczną z [...] r. o rejestracji pojazdu i odmówił jego zarejestrowania. W uzasadnieniu podał, że decyzja ostateczna o rejestracji została wydana w oparciu o ówcześnie złożone dokumenty. Spełniona została przesłanka wznowienia postępowania przed wydaniem orzeczenia sądu stwierdzającego fałszywość dowodów złożonych przy rejestracji, albowiem przedłożone przez Prokuratora opinie dowodzą oczywistości fałszerstwa. Spełniona jest także przesłanka w postaci niezbędności wznowienia postępowania ze względu na uniknięcie poważnej szkody dla interesu społecznego. Pozostawienie w obrocie prawnym decyzji o rejestracji, dokonanej w oparciu o fałszywe dokumenty, mogłoby taką szkodę wywołać. W odwołaniu od decyzji K. F. i A. F. wnieśli o jej uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania. Zarzucili, że decyzja jest dla nich krzywdząca, albowiem w trakcie postępowania nie mogli zapoznać się ze sprawą i odnieść do zarzutów. Zawnioskowali o umożliwienie im skutecznej ochrony ich praw. Sfałszowanie dokumentów nie jest wynikiem ich działania. Decyzja o rejestracji zapadła ponad trzy lata temu. Zanegowali także, aby wszczęcie postępowania leżało w interesie społecznym, skoro to oni ponoszą wszystkie negatywne skutki. Na wezwanie organu odwoławczego Prezydent Miasta R. potwierdził, że odwołującym się zostało doręczone postanowienie o wznowieniu postępowania w dniu [...] r. Decyzją z [...] r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. utrzymało w mocy rozstrzygnięcie organu I instancji. W uzasadnieniu opisano instytucję wznowienia postępowania i warunki wznowienia w oparciu o przesłankę z art. 145 § 1 pkt 1 k.p.a. Wskazano, że jakkolwiek sfałszowanie dowodu winno być wykazane prawomocnym orzeczeniem właściwego sądu, to art. 145 § 2 dopuszcza w tym zakresie wyjątek, uzasadniony dwiema przesłankami: oczywistością fałszu oraz koniecznością wznowienia ze względu na potrzebę uniknięcia niebezpieczeństwa dla życia lub zdrowia ludzkiego albo poważnej szkody dla interesu społecznego (art. 145 § 2 k.p.a.). Przez oczywistość fałszu dowodu należy rozumieć przypadki, gdy w prostym zestawieniu dowodu ze stanem faktycznym wynika, że dowód był fałszywy, gdy bez potrzeby prowadzenia ekspertyzy z cech zewnętrznych dokumentu wynika, że został przerobiony. Fałsz winien "rzucać się w oczy" bez konieczności prowadzenia w tym zakresie postępowania dowodowego. W ocenie Kolegium fakt sfałszowania części dokumentów przedstawionych przy rejestracji pojazdu nie budzi wątpliwości. Złożone do akt ekspertyzy potwierdzają podrobienie zarówno niemieckiego Fahrzeugschein, jak i Fahrzeugbrief. Nie budzi przy tym wątpliwości, że dokumenty te były podstawą rejestracji. Sfałszowanie dowodów jest zatem oczywiste, a wznowienie jest niezbędne dla uniknięcia poważnej szkody dla interesu społecznego. Decyzja o rejestracji sanuje fałszywe dokumenty i daje właścicielom pojazdu możliwość posługiwania się dokumentem potwierdzającym nieprawdziwe dane. Osoby posługujące się takim dokumentem uchodzą za prawowitych właścicieli, co nie jest zgodne z prawdą. Może to godzić w interesy osób trzecich. W skardze o sądu administracyjnego K. F. i A. F. wnieśli o uchylenie decyzji organów obu instancji i zasądzenie zwrotu kosztów postępowania. Zarzucili naruszenie art.145 § 1 pkt 1 i 145 § 2 k.p.a. poprzez przyjęcie, że wznowienie jest konieczne ze względu na uniknięcie poważnej szkody dla interesu społecznego. Samochód kupili w dobrej wierze i przez okres ponad trzech lat go posiadali. Prowadzone postępowanie karne nic w tym zakresie nie zmieniło. Samochód nadal posiadają, a odmowa rejestracji pozbawi ich możliwości używania pojazdu. Interes społeczny wymaga, aby nabywca w dobrej wierze mógł się nim posługiwać, zwłaszcza że żaden inny podmiot nie zgłasza roszczeń jako właściciel. W odpowiedzi na skargę organ II instancji wniósł o jej oddalenie podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Pismem z dnia 28 maja 2013 r. udział w postępowaniu zgłosił Prokurator Okręgowy w G.. Na rozprawie w dniu 5 lipca 2013 r. Prokurator wniósł o uchylenie decyzji organów obu instancji celem ponowienia postępowania przeprowadzonego z naruszeniem art. 10 k.p.a., skarżących nie zawiadomiono o możliwości zapoznawania się materiałem przed wydaniem decyzji organu I instancji. Wojewódzki Sąd Administracyjny rozważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 z późn. zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez m.in. kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym zgodnie z § 2 tegoż artykułu kontrola, o której mowa, jest sprawowana pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sąd rozpoznaje sprawę rozstrzygniętą w zaskarżonej decyzji ostatecznej bądź w postanowieniu z punktu widzenia legalności, tj. zgodności z prawem całego toku postępowania administracyjnego i prawidłowości zastosowania przepisów prawa materialnego. Nadto zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz. U. 2012, poz. 270 z późn. zm. zwanej dalej: p.p.s.a.) sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz wskazaną podstawą prawną. Przeprowadzone w określonych wyżej ramach badanie zgodności z prawem zaskarżonej decyzji wykazało, że jest ona dotknięta uchybieniem uzasadniającym jej wzruszenie. Uchybienie to bowiem uniemożliwia dokonanie jednoznacznej oceny merytorycznej prawidłowości zaskarżonej decyzji, która tym samym stanowi rozstrzygnięcie co najmniej przedwczesne. Zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 k.p.a. jedną z przesłanek, których zaistnienie obliguje organ do wznowienia postępowania zakończonego decyzją ostateczną jest ujawnienie, że dowody, na podstawie których ustalono istotne dla sprawy okoliczności faktyczne, okazały się fałszywe. Co do zasady sfałszowanie dowodu musi być potwierdzone orzeczeniem sądu lub innego organu. Jednakże na podstawie § 2 przywołanego przepisu postępowanie może zostać wznowione również przed stwierdzeniem sfałszowania dowodu, jednak jedynie wówczas jeżeli sfałszowanie dowodu jest oczywiste, a wznowienie postępowania jest niezbędne dla uniknięcia niebezpieczeństwa dla życia i zdrowia ludzkiego albo poważnej szkody dla interesu społecznego. Dopuszczalność zatem wznowienia przez organ postępowania bez czekania np. na wyrok potwierdzający sfałszowanie dokumentów dopuszczalne jest jedynie pod warunkiem kumulatywnego zaistnienia dwóch przesłanek: 1) oczywistości dokonania fałszerstwa istotnego dla sprawy dowodu; 2) niebezpieczeństwa dla życia, zdrowia ludzkiego lub zagrożenia powstaniem poważnej szkody dla interesu społecznego, których to zagrożeń w inny sposób nie da się uniknąć. Odnosząc się do pojęcia oczywistości należy w tym miejscu podkreślić, że nie można terminu tego wykładać w sposób czysto literalny, sugerujący, że tylko i wyłącznie fałszywość dokumentów widoczna na pierwszy rzut oka i to przez laika stanowi o oczywistości fałszerstwa. Uznanie, iż fałszerstwo jest oczywiste, a więc jednoznaczne, ewidentne, co do którego brak jakichkolwiek wątpliwości, może bowiem wymagać wiedzy fachowej, może też stanowić efekt posłużenia się odpowiednim aparatem bądź metodą, dającymi nie pozostawiający wątpliwości wynik. Organ I instancji wznowił postępowanie w sprawie rejestracji przedmiotowego pojazdu właśnie na podstawie art. 145 § 2 k.p.a. Uznał bowiem, iż sfałszowanie dokumentów ma charakter oczywisty, dokonana zaś na podstawie dowodów tych rejestracja stwarza zagrożenie dla interesu społecznego. Tezy te zaakceptowało SKO w K. utrzymując decyzję pierwszoinstancyjną w mocy. Orzekające w sprawie organy oparły się na ekspertyzach dokonanych w Laboratorium Kryminalistycznym KWP w K. stwierdzających, że ekspert nie ma wątpliwości co do faktu podrobienia dokumentów zarówno w sprawie przedmiotowego pojazdu, jak i 70 innych pojazdów (z toczących się w tut. Sądzie równolegle analogicznych spraw wynika, iż w postępowaniu przeciwko T. M. przedmiotem ekspertyz są dokumenty dotyczące kilkuset samochodów). Ekspert stwierdził, że dokumenty Fahrzeugbrief oraz Fahrzeugschein wydane dla ww. pojazdu, a także podlegające badaniu analogiczne dokumenty odnoszące się do innych samochodów, mają nadrukowane techniką poligraficzną "włókna zabezpieczające" widoczne w promieniach UV. Włókna te nie są zatopione w masie papieru, także seria i numer blankietu wykonane zostały techniką z termicznym utrwalaniem obrazu, niewłaściwą dla autentycznych dokumentów. Jak wynika z treści opinii ekspert nie ma pewności, a jedynie przypuszczenie, iż fałszywe dokumenty, z uwagi na cechy zbieżne w postaci identycznego rozkładu włókien, są wytworem jednej drukarni. Sam fakt podrobienia dokumentów jest jednak jego zdaniem ewidentny. Twierdzeń zawartych w ekspertyzie Sąd w obecnym składzie nie podważa. Są one przekonujące, spójne i stwarzają co najmniej wysokie prawdopodobieństwo, graniczące z pewnością, iż rzeczywiście dokumenty przedłożone do rejestracji były dokumentami fałszywymi. Jednakowoż, zdaniem składu orzekającego, uwzględniającego w tej części zarzut skargi, po to by móc mówić o ewidentnej oczywistości należało jeszcze w trakcie postępowania przeprowadzić czynność niemal automatycznie nasuwającą się w postaci zapytania każdego z organów niemieckich, które rzekomo wydały dokumenty o jakich mowa powyżej, czy konkretny dokument jest czy też nie jest przezeń wystawiony. Odpowiedź na postawione pytanie mogłaby w sposób jednoznaczny, w połączeniu z treścią ekspertyzy, przesądzić o oczywistości fałszerstwa, bądź też ewentualnie zaprzeczyć trafności ekspertyzy. Z nieznanych przyczyn ani organ I, ani organ II instancji w ramach prowadzonego postępowania wyjaśniającego takiej informacji nie zasięgnęły pomimo, iż w sposób niewątpliwy przesądziłaby o tym, czy istotnie w sprawie winien znaleźć zastosowanie art. 145 § 2 k.p.a. Z tego też względu Sąd uchyla zaskarżoną decyzję celem uzupełnienia postępowania dowodowego. Uchyleniu zdaniem Sądu winna podlegać jedynie zaskarżona decyzja drugoinstancyjna. Przeprowadzenie dodatkowego dowodu nie stanowi postępowania w znacznym zakresie i może być dokonane w ramach postępowania odwoławczego przez organ II instancji bądź to bezpośrednio bądź też za pomocą zlecenia odpowiedniej czynności organowi pierwszoinstancyjnemu w trybie art. 136 k.p.a. Ewentualne potwierdzenie bowiem przez właściwe organy niemieckie, że takich dokumentów jak te, które zostały przedłożone w Polsce do rejestracji pojazdu, w ogóle nie wydały bądź wydały wprawdzie dokumenty dotyczące przedmiotowego samochodu jednak z określonych przyczyn nie mogą to być egzemplarze przedłożone w Polsce do rejestracji (np. dlatego, że oryginały zostały wycofane z obrotu prawnego i obecnie pozostają w dyspozycji organu) będzie stanowiło jedynie uzupełniający dowód w sprawie, potwierdzający trafność sporządzonej ekspertyzy, a tym samym przeprowadzenie dowodu takiego przez organ II instancji nie naruszy ani art. 138 § 2 k.p.a., ani zasady dwuinstancyjności. Potwierdzenie takie ewidentnie przesądzi natomiast o prawidłowości zastosowania w sprawie art. 145 § 2 k.p.a. z uwagi na oczywistość fałszerstwa. Jednocześnie w odniesieniu do drugiego z zarzutów podniesionych w skardze Sąd stwierdza, iż w pełni popiera tezę wyrażoną przez organ II instancji, że zarejestrowanie na podstawie podrobionych dokumentów wielu samochodów ma wymiar społeczny i stanowi takie poważne zagrożenie dla interesu społecznego, którego w inny sposób niż poprzez uchylenie rejestracji nie da się uniknąć. Zdaniem Sądu niewątpliwym jest, iż w państwie prawa niedopuszczalne jest tolerowanie sytuacji, w której po jednoznacznym stwierdzeniu, że nastąpiło fałszerstwo dokumentów, organy administracyjne tolerowałyby dalsze korzystanie i obrót samochodami w ten sposób zarejestrowanymi. Stan taki w rażący sposób naruszałby praworządność, przeczyłby pewności prawa, a nadto godziłby w interesy ewentualnych nabywców narażając ich na dochodzenie, wyrejestrowanie nabytego pojazdu itp. Odnosząc się z kolei do zgłoszonego w trakcie rozprawy wniosku Prokuratora o uchylenie nie tylko zaskarżonej decyzji lecz także decyzji pierwszoinstancyjnej z uwagi na naruszenie przez organ I instancji art. 10 k.p.a. poprzez niepoinformowanie skarżących o możliwości zapoznania się z zebranym materiałem, Sąd zauważa, że choć ewidentnie organ I instancji naruszył we wskazanym przez Prokuratora zakresie zasady prowadzenia postępowania pierwszoinstancyjnego to jednak uchybienie to nie miało wpływu na dalszy przebieg postępowania. Skarżący nie wskazali w szczególności, jakich czynności w postępowaniu z tego powodu nie mogli dokonać i jakich zarzutów nie mogli zgłosić, oraz jak te czynności i zarzuty mogły wpłynąć na ustalenia. W szczególności Skarżący skutecznie wnieśli odwołanie. W konsekwencji Sąd nie dopatrzył się wskazanych w art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. okoliczności przemawiających za uchyleniem także decyzji pierwszoinstancyjnej. W świetle przedstawionych wyżej wywodów należało uwzględnić skargę i na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. orzec jak w sentencji. Nadto w myśl art. 152 cytowanej ustawy określono, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu. O zwrocie kosztów postępowania postanowiono na podstawie art. 200, 205 § 1 i 209 p.p.s.a.