I FZ 393/13

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA: Janusz Zubrzycki (sprawozdawca), , , po rozpoznaniu w dniu 23 października 2013 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia S. sp. z o.o. z siedzibą w W. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 21 sierpnia 2013 r. sygn. akt III SA/Wa 1093/13 w przedmiocie przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od wpisu sądowego w sprawie ze skargi S. sp. z o.o. z siedzibą w W. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia 28 lutego 2013 r., nr .[...] w przedmiocie określenia wysokości zobowiązania podatkowego, kwoty różnicy oraz kwoty podatku do zapłaty w podatku od towarów i usług za poszczególne miesiące 2005 r. postanawia: oddalić zażalenie. Postanowieniem z 21 sierpnia 2013 r., sygn. akt III SA/Wa 1093/13, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie przyznał S. sp. z o.o. z siedzibą w W. prawo pomocy w zakresie zwolnienia od wpisu sądowego od skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z 28 lutego 2013 r. w kwocie powyżej 500 zł. Sąd pierwszej instancji uzasadniając przedmiotowe rozstrzygnięcie wskazał, że z nadesłanego przez spółkę zeznania CIT-8 za 2012 r. wynika, że spółka ta poniosła stratę w wysokości 107.609 zł. Również z bilansu na dzień 31 maja 2013 r. wynika, że strona poniosła stratę w wysokości 15.843,52 zł. Ponadto strona oświadczyła, iż prowadzone jest wobec niej postępowanie egzekucyjne na łączną kwotę 453.713,06 zł. W tej sytuacji Sąd uznał, że spółka jest jednak w stanie partycypować w kosztach wszczętego postępowania sądowego, poprzez uiszczenie wpisu w kwocie nieprzekraczającej 500 zł. Sąd podniósł, że strona, mimo trudnej sytuacji finansowej, w dalszym ciągu dokonuje sprzedaży, o czym świadczą nadesłane przez nią deklaracje VAT-7. Skarżąca nie zawiesiła, ani nie zlikwidowała prowadzonej działalności, co z kolei może świadczyć, iż kłopoty finansowe, w których się znajduje, mają charakter przejściowy. Sąd zwrócił uwagę, że spółka wprawdzie w 2012 r. oraz w 2013 r. wykazała stratę, jednak zaznaczył, że w przypadku podmiotów prowadzących działalność gospodarczą miarodajną dla oceny ich zdolności płatniczych nie jest kategoria dochodu (rozumianego jako nadwyżka sumy przychodów nad kosztami ich uzyskania), lecz przychodu. Istnieją bowiem legalne instrumenty podatkowe pozwalające na równoważenie kosztów i przychodów, tak by w końcowym rozliczeniu obciążenie podatkowe zminimalizować, czy też w ogóle wyeliminować. Z rachunku zysków i strat wynika natomiast, iż spółka w 2012 r. osiągnęła przychody ze sprzedaży w kwocie 126.971,72 zł. Sąd zwrócił również uwagę, że spółka ponosi koszty ustanowionego w sprawie profesjonalnego pełnomocnika, z czego – w ocenie Sądu – wynika, że dysponuje jakimiś środkami finansowymi lub rachunkami bankowymi poza tymi zajętymi w ramach postępowania egzekucyjnego. Ponadto Sąd stwierdził, że z oświadczenia o majątku i dochodach wynika, iż spółka posiada majątek w postaci znaczków olimpijskich (o wartości 10.931,82 zł) i materiałów jubilerskich (o wartości 6.388,09 zł), które mogłaby spieniężyć. W zażaleniu spółka wniosła o uchylenie powyższego postanowienia i przekazanie sprawy Sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania. Skarżąca podniosła, że – wbrew twierdzeniom Sądu – nie jest w stanie partycypować w kosztach postępowania. Wskazała, że zajęcie jej rachunków bankowych praktycznie sparaliżowało jej działalność. Stwierdziła, że wszelkie kwoty, które wpływałyby na rachunki i tak podlegałyby zajęciu i nie byłoby możliwości spożytkowania ich na pokrycie kosztów sądowych. Z tego względu dla oceny sytuacji finansowej spółki nie ma – jej zdaniem – znaczenia wysokość uzyskiwanych przychodów oraz możliwość spieniężenia majątku ruchomego. Strona zakwestionowała również argumentację Sądu pierwszej instancji sprowadzającą się do uznania, że fakt, iż korzysta ona z pomocy profesjonalnego pełnomocnika stanowi dowód tego, że dysponuje ona środkami finansowymi, których zajęcia egzekucyjne nie dotyczą. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie, gdyż skarżone postanowienie WSA w Warszawie, mimo błędnego w pewnym zakresie uzasadnienia, odpowiada prawu. W pierwszej kolejności podkreślenia wymaga, że zasadą w postępowaniu przed sądami administracyjnymi jest, iż to strony ponoszą koszty tego postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, co jednoznacznie wynika z treści art. 199 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej "P.p.s.a."). Jedynie na zasadzie wyjątku zatem strona może być zwolniona z ponoszenia kosztów postępowania i taki wyjątek ustanawiają przepisy dotyczące instytucji prawa pomocy. W niniejszej sprawie spółka wnosiła o przyznanie jej prawa pomocy w zakresie częściowym, tj. całkowitego zwolnienia jej z kosztów sądowych. W myśl art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a. osobie prawnej lub innej jednostce organizacyjnej niemającej osobowości prawnej prawo pomocy może być przyznane w zakresie częściowym, jeżeli wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Z przepisu tego wprost wynika, że warunkiem przyznania prawa pomocy w powyższym zakresie jest wykazanie przez stronę w sposób rzetelny i wiarygodny, że nie posiada ona wystarczających środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania sądowego. Należy zgodzić się z Sądem pierwszej instancji co do tego, że strona w niniejszej sprawie nie wykazała, że spełnia przesłanki uzasadniające uwzględnienie jej żądania w całości. Trzeba bowiem przyznać rację Sądowi pierwszej instancji, że mimo trudnej sytuacji finansowej spółka ciągle prowadzi działalność gospodarczą. Wprawdzie z deklaracji VAT-7 wynika, że jest to działalność w niewielkim zakresie, jednakże fakt ten przemawia za uznaniem, że spółka jest w stanie wygospodarować pewne środki pieniężne na pokrycie kosztów sądowych, które na obecnym etapie postępowania sprowadzają się do wpisu sądowego, mając na uwadze, że obowiązek jego uiszczenia został ograniczony przez Sąd pierwszej instancji do kwoty 500 zł. Spółka w zażaleniu podniosła, że wszelkie kwoty, które wpływałyby na jej rachunki bankowe podlegałyby zajęciu i nie byłoby możliwości spożytkowania ich na pokrycie kosztów sądowych. Z tego względu dla oceny sytuacji finansowej spółki nie powinna mieć – jej zdaniem – znaczenia wysokość uzyskiwanych przez nią przychodów oraz możliwość spieniężenia majątku ruchomego. Z takim stanowiskiem nie można się jednak zgodzić. Jak wcześniej wskazano, z deklaracji VAT-7 składanych za poszczególne miesiące 2013 r. wynika, że spółka osiągnęła pewien przychód. Z wyciągów z rachunków bankowych przedłożonych przez spółkę nie wynika natomiast, że środki te zostały zajęte przez organ egzekucyjny. Brak jest zatem podstaw do stwierdzenia, że spółka nie mogła przedmiotowymi środkami dowolnie dysponować, a tym samym nie można założyć – tak jak to zrobiła skarżąca – że przychody te de facto nie powinny być brane pod uwagę przy ocenie jej wniosku. W tym miejscu jeszcze raz podkreślenia wymaga, że skarżąca ani we wniosku ani w zażaleniu wprost nie wskazała w jaki sposób rozdysponowane zostały jej przychody za poszczególne miesiące 2013 r., w szczególności nie podała, że zostały one przekazane organowi egzekucyjnemu, czy wierzycielowi. Odnośnie majątku ruchomego znajdującego się w posiadaniu spółki (znaczki olimpijskie, materiały jubilerskie) nie wykazała ona natomiast, że z konkretnych względów nie jest możliwe jego spieniężenie – nie jest w tym względzie przekonywująca argumentacja strony sprowadzająca się do twierdzenia, że wpływ na rachunek bankowy środków uzyskanych ze sprzedaży ruchomości skutkowałby zajęciem tych środków w ramach postępowania egzekucyjnego. Strona nie wskazała konkretnych okoliczności, które mogłyby świadczyć o rzeczywistych ograniczeniach prawa strony do rozporządzania tymi przedmiotami – taką okolicznością mogłoby być np. zajęcie egzekucyjne tychże ruchomości. Nie można natomiast zgodzić się z Sądem pierwszej instancji co do tego, że fakt korzystania przez spółkę z pomocy profesjonalnego pełnomocnika świadczy o tym, iż spółka ta dysponuje "jakimiś środkami finansowymi lub rachunkami bankowymi poza tymi zablokowanymi". Trafnie w tym zakresie podniesiono w zażaleniu, że okoliczność, iż strona korzysta z pomocy profesjonalnego pełnomocnika "z wyboru", nie może stanowić przesłanki odmowy zwolnienia od kosztów sądowych. Powierzenie sprawy adwokatowi nie może uchodzić za "luksus" i samo przez się świadczyć, że strona może ponosić koszty sądowe oraz uzasadniać odmowę zwolnienia od kosztów sądowych (por. postanowienie NSA z 13 lipca 2011 r., sygn. akt II GZ 351/11, publ. http://orzeczenia.nsa.gov.pl/cbo/query i przytoczone w tym postanowieniu orzecznictwo). Ta wadliwość uzasadnienia Sądu pierwszej instancji, wobec uznania za prawidłową argumentacji tegoż Sądu w pozostałym zakresie, nie ma jednak wpływu na wynik sprawy. W związku z powyższym Naczelny Sąd Administracyjny podzielając stanowisko WSA w Warszawie co do tego, że strona w niniejszej sprawie nie wykazała, iż nie posiada wystarczających środków na pokrycie pełnych kosztów postępowania, na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 P.p.s.a., orzekł jak w sentencji.