II OSK 2765/13

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Jerzy Stelmasiak (spr.) sędzia NSA Maria Czapska – Górnikiewicz sędzia del. WSA Rafał Wolnik Protokolant starszy inspektor sądowy Anna Połoczańska po rozpoznaniu w dniu 16 czerwca 2015 roku na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 9 lipca 2013 r. sygn. akt II SA/Kr 690/13 w sprawie ze skargi J.C. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] marca 2013 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania uprawnień kombatanckich 1. uchyla zaskarżony wyrok w całości i oddala skargę, 2. zasądza od J.C. na rzecz Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych kwotę 400 ( czterysta ) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego. II OSK 2765/13 UZASADNIENIE Wyrokiem z 9 lipca 2013 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, po rozpoznaniu skargi J.C. (dalej jako "skarżący") uchylił decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z [...] marca 2013 r. oraz poprzedzającą ją decyzję tego organu z [...] września 2012 r. w przedmiocie odmowy przyznania uprawnień kombatanckich. W uzasadnieniu Sąd I instancji wskazał, że decyzją z [...] września 2012 r. Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych odmówił przyznania skarżącemu uprawnień kombatanckich. Jako podstawę prawną rozstrzygnięcia wskazał art. 1-4 oraz art. 22 ust. 1 ustawy z 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (Dz.U. z 2012 r., poz. 400 – dalej jako "ustawa o kombatantach"). Skarżący wniósł o ponowne rozpatrzenie sprawy wyjaśniając, że podstawą przyznania mu uprawnień kombatanckich jest okoliczność udzielania schronienia partyzantom w czasie okupacji. Decyzją z [...] marca 2013 r. Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych utrzymał w mocy własną decyzję z [...] września 2012 r. W uzasadnieniu organ wskazał, że ustawa o kombatantach nakłada na osobę ubiegającą się o przyznanie uprawnień kombatanckich obowiązek wykazania konkretnej formy aktywności polegającej na "dawaniu schronienia". Zdaniem organu, wnioskodawca nie wykazał czynnego udziału w dawaniu schronienia partyzantom, ponieważ z racji bardzo młodego wieku strona nie mogła mieć pełnego obrazu sytuacji, a więc także świadomości grożących sankcji oraz dokonać właściwej oceny podejmowanego ryzyka. W ocenie organu, nie można ocenić działań skarżącego jako czynnego aktu sprzeciwu wobec okupanta. Skarżący wniósł skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie. Uchylając zaskarżoną decyzję oraz decyzję ją poprzedzającą Sąd I instancji podkreślił, że ustawa o kombatantach nie zawiera legalnej definicji zwrotu "dawać schronienie", o którym stanowi art. 2 pkt 31 tejże ustawy. W ocenie Sądu I instancji, zgodnie z ustalonymi regułami wykładni językowej przyjąć należy, że domniemanie przemawia za potocznym znaczeniem tego pojęcia. W języku potocznym zwrot ten znaczy tyle, co udzielić, zapewnić komuś miejsce, gdzie można schronić się bezpiecznie. Zdaniem Sądu I instancji oznacza to, że podstawą uzyskania uprawnienia kombatanckiego jest spełnienie przesłanki przedmiotowej w postaci zapewnienia osobom wskazanym w przepisach ustawy miejsca, gdzie mogły się bezpiecznie schować, ukryć. Udzielenie tego rodzaju schronienia musiało wiązać się z groźbą kary śmierci, w wypadku ujawnienia osób ukrywających się. Zdaniem Sądu I instancji, nie ulega wątpliwości, że w niniejszej sprawie groźba taka istniała. Sąd I instancji wskazał, że "dawanie schronienia" było działaniem realizowanym w tej czy innej formie przez domowników, którzy wspólnie zamieszkując i gospodarując, niezależnie od możliwości podejmowania decyzji w kwestii udzielenia schronienia, podlegali tzw. odpowiedzialności zbiorowej W przypadku zdekonspirowania miejsca pobytu ukrywających się partyzantów, groziły zatem skarżącemu takie same konsekwencje jak osobom dorosłym. Zdaniem Sądu I instancji, skoro dzieciom zaangażowanym w tę działalność groziły takie same surowe konsekwencje, jak osobom dorosłym, to trudno bronić stanowiska, że jednocześnie pozbawione są one z tego tytułu uprawnień przysługujących dorosłym. Sąd I instancji podkreślił ponadto, że miał również na uwadze wyjątkowy charakter tej sprawy. Po śmierci rodziców skarżącego został on sam z siostrą w gospodarstwie pozostałym po rodzicach. Pomimo pomocy uzyskiwanej przy pracy od osób z sąsiedztwa, to właśnie skarżący stał się główną osobą odpowiedzialną za to co działo się w gospodarstwie. W niniejszej sprawie schronienia partyzantom rodzice skarżącego udzielali do pacyfikacji wsi i zamordowania przez Niemców 1 lipca 1943 r. Później pomocy partyzantom udzielał skarżący, który z siostrą pozostał w gospodarstwie. W ocenie Sądu I instancji, skarżący w tym czasie skończył trzynaście lat, co uwzględniając okoliczności sprawy nie pozwala na przyjęcie, że nie miał świadomości niebezpieczeństwa związanego z pobytem partyzantów w domu rodzinnym skarżącego, szczególnie po doświadczeniach związanych ze śmiercią rodziców skarżącego. Biorąc pod uwagę sposób w jaki zwykle udzielana była pomoc partyzantom, Sąd I instancji zauważył, że brak sprzeciwu na nocleg w gospodarstwie był właściwie równoważny wyrażeniu zgody na udzielenie tego typu pomocy. Zdaniem Sądu I instancji, przyjęcie innego poglądu byłoby sprzeczne z brzmieniem ustawy, która nie wymaga określonego nastawienia psychicznego do udzielanej pomocy, ale jedynie zaistnienia określonego przez nią stanu faktycznego. Skargą kasacyjną od powyższego wyroku wniósł Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych. W pierwszej kolejności zarzucił naruszenie prawa materialnego tj. art. 2 pkt 3 ustawy o kombatantach, przez jego błędne zastosowanie polegające na przyjęciu, że osoba małoletnia będąca pod opieką osoby dorosłej udzielała schronienia osobom przewidzianym w tym przepisie. Ponadto organ zarzucił naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 141 § 4 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2012 r., poz. 270 ze zm. - dalej jako "p.p.s.a.") wobec braku wskazań co do dalszego postępowania umożliwiających organowi administracji uwzględnienie argumentacji Sądu. Organ wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Krakowie, a także o zasądzenie od skarżącego na rzecz organu administracji kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa prawnego w postępowaniu kasacyjnym. Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje: W świetle art. 174 p.p.s.a. skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach: 1) naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie, 2) naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Podkreślić przy tym trzeba, że Naczelny Sąd Administracyjny jest związany podstawami skargi kasacyjnej, ponieważ w świetle art. 183 § 1 p.p.s.a. rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod rozwagę jedynie nieważność postępowania. Jeżeli zatem nie wystąpiły przesłanki nieważności postępowania wymienione w art. 183 § 2 p.p.s.a. (a w rozpoznawanej sprawie przesłanek tych brak), to Sąd związany jest granicami skargi kasacyjnej. Oznacza to, że Sąd nie jest uprawniony do samodzielnego dokonywania konkretyzacji zarzutów skargi kasacyjnej, a upoważniony jest do oceny zaskarżonego orzeczenia wyłącznie w granicach przedstawionych we wniesionej skardze kasacyjnej. Po pierwsze, na uwzględnienie nie zasługiwał zarzut naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. W świetle uchwały siedmiu sędziów NSA z 15 lutego 2010 r. sygn. akt II FPS 8/09, przepis art. 141 § 4 p.p.s.a. może stanowić samodzielną podstawę kasacyjną (art. 174 pkt 2 p.p.s.a.) tylko jeżeli uzasadnienie orzeczenia wojewódzkiego sądu administracyjnego nie zawiera stanowiska dotyczącego stanu faktycznego przyjętego za podstawę zaskarżonego rozstrzygnięcia, co w tej sprawie nie wystąpiło. Ponadto w uzasadnieniu wyroku Sąd I instancji zawarł wszystkie wymagane przez ten przepis elementy (w tym wskazania co do dalszego postępowania, które sprowadzały się do zastosowania oceny prawnej wyrażonej przez Sąd I instancji) oraz wyjaśnił dlaczego nie podzielił stanowiska organu. Odrębną kwestią jest natomiast ocena prawna wyrażona przez Sąd I instancji w zaskarżonym wyroku na gruncie zastosowania art. 2 pkt 31 ustawy o kombatantach, której Naczelny Sąd Administracyjny w niniejszej sprawie nie podziela z przedstawionych poniżej przyczyn. Zgodnie z art. 2 pkt 31 ustawy o kombatantach, za działalność równorzędną z działalnością kombatancką uznaje się dawanie schronienia osobom narodowości żydowskiej lub innym osobom, za których ukrywanie w latach 1939–1945, ze względu na ich narodowość lub działalność na rzecz suwerenności i niepodległości Rzeczypospolitej Polskiej – groziła kara śmierci. Nie ulega wątpliwości, że uznanie danej osoby za dającą schronienie osobom zagrożonym, w okolicznościach, o których stanowi cytowany przepis, osoba ta musiała podjąć świadomie określone tam działania. Akta sprawy nie pozwalają na przyjęcie, że po śmierci rodziców, skarżący został sam z siostrą w gospodarstwie pozostałym po rodzicach. Skarżący uzyskiwał pomoc od osób z sąsiedztwa, a ponadto, jak wskazał skarżący podczas przesłuchania w organie (k. 56 akt administracyjnych), w jego gospodarstwie zamieszkała p. [...] z synem, która opiekowała się skarżącym i jego siostrą. Trudno zatem przyjąć, że to skarżący stał się główną osobą odpowiedzialną za to co działo się w gospodarstwie. Nie można kwestionować, że rodzice skarżącego udzielali partyzantom pomocy aż do czasu pacyfikacji wsi i ich zamordowania przez Niemców w lipcu 1943 r. Jednak błędny jest pogląd, że później pomocy partyzantom udzielał skarżący. Jak wynika z oświadczeń skarżącego partyzanci nadal przychodzili do domu skarżącego, nocując w nim "nie pytając się o zgodę". Wbrew stanowisku Sądu I instancji, nie należy utożsamiać braku sprzeciwu trzynastoletniego dziecka pozostającego pod opieką osoby dorosłej z wyrażeniem zgody na udzielenie tego rodzaju pomocy. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznający złożoną w niniejszej sprawie skargę kasacyjną podziela pogląd wyrażony w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z 10 września 2002 r., sygn. akt V SA 2124/01 (Lex nr 171230), zgodnie z którym brak jest podstaw do rozszerzającej wykładni art. 2 pkt 31 ustawy o kombatantach i objęcia jego dyspozycją osób niemających wpływu na podjęcie decyzji, za które groziła ze strony władz okupacyjnych utrata życia. Ustawa o kombatantach nie wyklucza przyznania uprawnień z niej wynikających także osobom małoletnim, jednak wyłącznie w sytuacjach w niej określonych. Przepis art. 2 pkt 31 ustawy o kombatantach nie przewiduje przyznania uprawnień kombatanckich w sytuacji, gdy osoba małoletnia pozostawała pod opieką osoby dorosłej. Z tych względów uzasadniony okazał się zarzut organu dotycząc naruszenia art. 2 pkt 31 ustawy o kombatantach z powodu jego błędnego zastosowania. Uwzględniając, że w sprawie doszło tylko do naruszenia przepisu prawa materialnego, Naczelny Sąd Administracyjny był uprawniony do uchylenia zaskarżonego wyroku i rozpoznania skargi. Naczelny Sąd Administracyjny stanął na stanowisku, że wobec nieprawidłowej oceny przez Wojewódzki Sąd Administracyjny zastosowania w niniejszej sprawie przez organ art. 2 pkt 31 ustawy o kombatantach, brak było podstaw do uchylenia zaskarżonej decyzji, a skarga podlegała oddaleniu. Z tych względów i na podstawie art. 188 w związku z art. 151 ustawy p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji wyroku. O kosztach postępowania Naczelny Sąd Administracyjny orzekł na podstawie art. 203 pkt 2 p.p.s.a.