I OZ 978/14

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Wojciech Mazur po rozpoznaniu w dniu 6 listopada 2014 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia L.K. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 19 września 2014 r., sygn. akt III SA/Gd 599/12 o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi L.K. na decyzję Wojewody Pomorskiego z dnia [...] lipca 2012 r., nr [...] w przedmiocie umorzenia zadłużenia z tytułu refundacji kosztów wyposażenia stanowisk pracy dla bezrobotnych postanawia: oddalić zażalenie. Zaskarżonym postanowieniem z dnia 19 września 2014 r., sygn. akt III SA/Gd 599/12 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku odmówił L.K. przyznania prawa pomocy przez zwolnienie od kosztów sadowych w sprawie jego skargi na decyzję Wojewody Pomorskiego z dnia [...] lipca 2012 r., nr [...] w przedmiocie umorzenia zadłużenia z tytułu refundacji wyposażenia stanowisk pracy dla bezrobotnych. Sąd I instancji wskazał, iż zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału III Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 29 maja 2014 r. wezwano skarżącego do uiszczenia wpisu sądowego od wniesionego zażalenia w kwocie 100 zł, w terminie 7 dni pod rygorem jego odrzucenia. Odpis przedmiotowego zarządzenia doręczono skarżącemu w dniu 2 czerwca 2014 r. Wnioskiem z dnia 9 czerwca 2014 r., uzupełnionym na urzędowym formularzu PPF w dniu 4 lipca 2014 r. (data stempla pocztowego), skarżący zwrócił się o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Według oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wnioskodawca prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z żoną. Sam nie uzyskuje jakichkolwiek dochodów. Z kolei dochodem żony jest emerytura w wysokości 1.800 zł brutto miesięcznie. Wnioskodawca wraz z żoną posiadają dom o powierzchni 110 m² oraz pawilon usługowy. Z oświadczenia wynikało, że wnioskodawca oraz żona nie posiadają jakichkolwiek zasobów pieniężnych ani przedmiotów o wartości powyżej 3.000 euro. W związku z tym, że oświadczenie zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy okazało się niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych wnioskodawcy, na podstawie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej jako "p.p.s.a."), zarządzeniem referendarza sądowego z dnia 8 lipca 2014 r., wezwano wnioskodawcę do przedłożenia – w terminie czternastu dni od dnia doręczenia wezwania – następujących dokumentów i oświadczeń: a) kserokopii dokumentu potwierdzającego wysokość świadczeń emerytalnych otrzymywanych przez żonę; b) oświadczenia czy wnioskodawca jest zarejestrowany jako osoba bezrobotna bez prawa do zasiłku; c) oświadczenia czy wnioskodawca wraz z żoną uzyskują jakiekolwiek przychody w związku z posiadaniem pawilonu handlowego a jeżeli tak to w jakiej wysokości; d) wyciągów i wykazów ze wszystkich posiadanych przez wnioskodawcę oraz żonę rachunków bankowych, na których gromadzone są środki pieniężne, obrazujących historię i salda tych rachunków w okresie ostatnich trzech miesięcy, a w przypadku ich nieposiadania złożenia stosownych oświadczeń w tym przedmiocie; e) dokumentów obrazujących wysokość ponoszonych w okresie ostatnich trzech miesięcy kosztów utrzymania wnioskodawcy oraz żony (utrzymanie domu, opłaty za energię elektryczną, gaz, ogrzewanie, telefon, inne); f) oświadczenia w przedmiocie wszelkich zarejestrowanych na wnioskodawcę oraz żonę pojazdów mechanicznych (z podaniem ich marki, modelu, roku produkcji oraz aktualnej wartości). Powyższe wezwanie zostało wnioskodawcy skutecznie doręczone w dniu 21 lipca 2014 r. (zob.: potwierdzenie odbioru – akta sprawy – k. 331) i pozostało bez odpowiedzi. Z uwagi na fakt, iż ww. oświadczenia i dokumenty nie zostały przedłożone w zakreślonym terminie referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku postanowieniem z dnia 13 sierpnia 2014 r. odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. W dniu 16 września 2014 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku wpłynął sprzeciw od ww. postanowienia. W petitum wniesionego sprzeciwu wnioskodawca wskazał, że wnosi o zwolnienie od kosztów sądowych. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zaskarżonym postanowieniem z dnia 19 września 2014 r. przytaczając treść art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 245 § 3 p.p.s.a. wskazał, iż ze wskazanej regulacji normatywnej wynika, że wykazanie powyższych okoliczności należy do strony wnioskującej. Prawa pomocy należy odmówić, jeżeli podawane fakty nie znajdują pokrycia w aktach sprawy lub pozostają w sprzeczności z przedstawionymi informacjami i oświadczeniami dotyczącymi majątku i dochodów. Co istotne, po prawomocnym oddaleniu wniosku o przyznanie prawa pomocy (co w niniejszej sprawie miało miejsce z uwagi na wydanie przez Naczelny Sąd Administracyjny postanowienia z dnia 21 marca 2013 r., sygn. akt I OZ 169/13 oddalającego zażalenie wnioskodawcy na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 23 stycznia 2013 r. o odmowie przyznania prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych), wnioskodawca może złożyć kolejny wniosek o przyznanie prawa pomocy. Rozpoznanie kolejnego wniosku nie może jednakże polegać na weryfikowaniu ocen i rozstrzygnięcia objętego wcześniejszym prawomocnym postanowieniem. Prawomocne postanowienie w tym zakresie wiąże bowiem nie tylko strony, ale także sąd. Sąd wskazał, iż ponowne rozstrzygnięcie w przedmiocie prawa pomocy jest jednakże dopuszczalne, ale tylko z uwagi na takie okoliczności, które powstały później i w sposób zasadniczy zmieniają sytuację materialną strony. Mając powyższe na uwadze Sąd I instancji wskazał, że wnioskodawca w kolejnym postępowaniu o przyznanie prawa pomocy nie przedstawił nowych okoliczności rzutujących na zmianę oceny jego sytuacji majątkowej. Istotne znaczenie ma tutaj również brak jakiejkolwiek odpowiedzi na ww. zarządzenie referendarza sądowego. W ocenie Sądu I instancji wobec braku wyczerpującego wyjaśnienia aktualnej sytuacji finansowej wnioskodawcy i jego żony i braku możliwości zweryfikowania danych podanych przez wnioskodawcę w formularzu PPF - nie jest możliwe określenie, że ww. nie może ponieść kosztów sądowych, które ma obecnym etapie wynoszą 100 zł. W ocenie Sądu I instancji bierność wnioskodawcy należy postrzegać jako niewykazanie przesłanki, o której mowa w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. W konsekwencji powyższego, Sąd I instancji na podstawie art. 260 w zw. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. odmówił przyznania prawa pomocy w żądanym przez wnioskodawcę zakresie. Zażalenie na powyższe postanowienie złożył L.K. wnosząc o jego uchylenie. Naczelny Sad Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zawiera usprawiedliwionych podstaw zaskarżenia. Na wstępie podkreślić należy, iż instytucja prawa pomocy ma na celu umożliwienie dochodzenia swoich praw przed sądem osobom o bardzo niskich dochodach lub całkowicie tych dochodów pozbawionych, które z uwagi na swą sytuację materialną nie są w stanie pokryć kosztów związanych z postępowaniem sądowym. Prawo pomocy jest instytucją stanowiącą wyjątek od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony postępowania. Z tego względu przesłanki zastosowania tej instytucji winny być interpretowane w sposób ścisły. Udzielenie prawa pomocy jest formą dofinansowania strony postępowania z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Zgodnie z treścią art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje, gdy strona wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z powyższego przepisu wynika obowiązek wykazania przez stronę, że w jej sytuacji majątkowej nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania. Strona powinna podejmować takie czynności, które przekonałyby sąd o zasadności jej wniosku. Zatem przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, określonym w art. 245 § 3 i 4 p.p.s.a., następuje w sytuacji wykazania, że strona nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Jedynymi przesłankami warunkującymi udzielenie prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym są zatem przesłanki materialne. Instytucja ta została wprowadzona w celu umożliwienia dochodzenia swoich praw przed sądami osobom znajdującym się w skrajnie trudnej sytuacji materialnej, które w żadem sposób nie są w stanie uzyskać środków niezbędnych dla pokrycia kosztów postępowania sądowego. W świetle zgromadzonych w sprawie materiałów stwierdzić należy, iż skarżący nie może być uznany za osobę znajdującą się w takich właśnie skrajnie ciężkich warunkach materialnych. W niniejszej sprawie skarżący, wezwany przez referendarza sądowego – zarządzeniem z dnia 8 lipca 2014 r. - do przedłożenia określonych dokumentów oraz oświadczeń obrazujących jego sytuację majątkową nie wykonał powyższego wezwania. Należy podkreślić, że to do oceny Sądu należy uznanie, czy strona wykazała, że spełnia stosowne przesłanki przyznania prawa pomocy. W niniejszej sprawie strona skarżąca niewątpliwie nie przedstawiła pełnych danych na temat swojej sytuacji materialnej. Skarżący, chcąc skorzystać z prawa pomocy, powinien bowiem liczyć się z koniecznością udzielania wszelkich wyjaśnień odnoszących się do jego sytuacji materialnej, a także udokumentowania podnoszonych we wniosku okoliczności. Z powyższych względów, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.