I OZ 772/13

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Maciej Dybowski po rozpoznaniu w dniu 13 września 2013 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia [...] S.A. w upadłości układowej na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 30 lipca 2013 r., sygn. akt IV SA/Po 670/13 o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi [...] S.A. w upadłości układowej na postanowienie Okręgowego Inspektora Pracy w [...] z dnia [...] 2013 r. nr [...] w przedmiocie nałożenia grzywny w celu przymuszenia postanawia 1. uchylić zaskarżone postanowienie 2. przyznać [...] S.A. w upadłości układowej prawo pomocy w zakresie częściowym – zwolnienia od kosztów sądowych Postanowieniem z dnia 30 lipca 2013 r., sygn. akt IV SA/Po 670/13 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu odmówił [...] S.A. w upadłości układowej przyznania prawa pomocy w sprawie ze skargi na postanowienie Okręgowego Inspektora Pracy w [...] z dnia [...] 2013 r. nr [...] w przedmiocie nałożenia grzywny w celu przymuszenia. W uzasadnieniu Sąd I instancji wskazał, że [...] S.A. w upadłości układowej (dalej skarżąca lub spółka) w skardze na postanowienie Okręgowego Inspektora Pracy w [...] z [...] 2013 r. zawarła wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W niniejszym wniosku powołano się na poważne problemy finansowe wynikające z zaangażowania w roboty drogowe i zaległości z płatnościami za media, regulowaniem podatków a także wypłat wynagrodzeń. Zgodnie z informacjami zawartymi we wniosku rok 2011 spółka zakończyła ze stratą 17,6 mln zł. Od początku 2012 r. prowadzona jest głęboka restrukturyzacja, która ma przywrócić rentowność, stabilność operacyjną i płynność finansową. W 2012 r. spółka nadal generowała straty (- 4062036,92 zł na koniec 2012 r.) więc nie mogła na bieżąco regulować wszystkich swych kosztów i nie mogła płacić zaległych zobowiązań wobec pracowników. Dzięki działaniom restrukturyzacyjnym spółka w terminie płaci bieżące zobowiązania z tytułu wynagrodzeń i stopniowo spłaca zaległe zobowiązania wobec pracowników. Z zaległych wynagrodzeń objętych decyzją PIP spłacono łącznie: marzec 22585,17 zł, kwiecień 33419,43 zł, maj 14488,93 zł. W sytuacji, kiedy każde pieniądze w firmie są niezbędne do utrzymania ciągłości produkcji i zachowania miejsc pracy. Nałożenie przez PIP kary powoduje, że możliwości spółki do uregulowania zobowiązań pracowniczych stają się jeszcze mniejsze, a wszczęcie egzekucji nałożonej kary może doprowadzić do upadłości likwidacyjnej i całkowitego wstrzymania spłaty zaległych wynagrodzeń do czasu sprzedaży majątku przez syndyka, a przy tym zwolnienia wszystkich obecnie zatrudnionych pracowników i likwidacji firmy. We wniosku ujawniono również kapitał zakładowy w kwocie 15593838,71 zł, wartość środków trwałych 11818412,91 zł, oraz stan 3 kont bankowych na koniec miesiąca poprzedzającego zgłoszenie wniosku wynoszący odpowiednio 2496,91 zł., 231,61 euro i 790,57 zł. We wniosku o przyznanie prawa pomocy ujawniono również dane finansowe na koniec 2012 r. w tym rzeczowe aktywa trwałe wynoszące 12,2 mln zł, inwestycje długoterminowe 69,6 mln zł należności krótkoterminowe 4,6 mln zł, inwestycje krótkoterminowe 3,6 mln zł, zobowiązania 75,6 mln zł. Spółka podniosła, że faktyczna niemożliwość uiszczenia opłaty sądowej nie wynika ze złej woli czy braku należytej staranności, ale wyłącznie z jej sytuacji finansowej. Ogłoszenie upadłości układowej następuje wówczas gdy istnieją możliwości wyższego zaspokojenia wierzycieli podmiotu upadłego niż przy ogłoszeniu upadłości likwidacyjnej. Regulacja ta w żaden sposób nie odnosi się do możliwości uiszczenia opłaty sądowej. Podkreśliła, że z samego faktu ogłoszenia upadłości układowej nie można wywodzić wniosku, że przedsiębiorstwo takie jest bardziej wypłacalne, niż postawione w stan upadłości likwidacyjnej. Sąd I instancji uznał, że spółka nie wskazała na podjęcie jakiejkolwiek czynności zmierzające do zabezpieczenia środków finansowych na pokrycie kosztów postępowania sądowego. Co prawda podniosła, że nie ma możliwości wygenerowania niezbędnej do pokrycie kosztów postępowania kwoty ponieważ zgodnie ze zobowiązaniami Sędziego Komisarza i Nadzorcy Sądowego jest zobowiązana do uiszczania w pierwszej kolejności należności wynikających z wynagrodzeń pracowników. Powyższego twierdzenia nie poparto jednak żadnymi szczegółowymi wyliczeniami, dokumentami finansowymi, które pozwoliłyby na uznanie, że skarżąca nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych, które na obecnym etapie ograniczają się do uiszczenia wpisu sądowego wynoszącego zgodnie z § 2 ust.1 pkt 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2003 r., nr 221, poz. 2193 ze zm.) wynosi 100 zł. Już tylko stan 3 kont bankowych wynoszący na dzień złożenia wniosku łącznie 3287,48 zł i 231,61 euro, pozwala na opłacenie kosztów sądowych w niniejszej sprawie. Przedstawiona przez spółkę sytuacja majątkowa i finansowa, nie daje podstaw do uznania, że zostały spełnione przesłanki wynikające z art. 246 § 2 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej ppsa) uprawniające do przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym. Wielkość posiadanego majątku, rozmiar prowadzonej działalności, jak również wysokość przychodów spółki, nie pozwala przyjąć, by była pozbawiona środków finansowych. Działalność gospodarcza przynosiła w ostatnich latach straty, to jednak zdaniem Sądu I instancji, nie stanowi podstaw do stwierdzenia, że strona nie posiada dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania - w tej sprawie wpisu sądowego od skargi. Strata finansowa jako ujemny wynik bilansu przychodu i kosztów nie jest okolicznością tożsamą z brakiem środków finansowych. Strata z działalności gospodarczej jest bowiem pojęciem wytworzonym na potrzeby rozliczeń podatkowych i skutkuje jedynie brakiem dochodu do opodatkowania (postanowienie NSA z 22.3.2011 r. II GZ 112/11 Lex nr 783893). Dlatego też nie można tylko na tej podstawie oceniać realnych korzyści ekonomicznych z prowadzenia działalności gospodarczej. Zażalenie na powyższe rozstrzygnięcie wywiodła skarżąca reprezentowana przez Dyrektora Generalnego A. C. Spółka wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia i przyznanie prawa pomocy bądź uchylenie zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania organowi właściwemu. Skarżąca w uzasadnieniu zażalenia wskazała, że charakterystyka przedsiębiorstwa (w znacznym stopniu produkcja maszyn) uniemożliwia dysponowanie w pełni jej mieniem, gdyż mogło by to doprowadzi do uniemożliwienia prowadzenia działalności gospodarczej. Nadto znaczną część aktywów trwałych stanowi sprzęt niezbędny do prowadzenia produkcji i choć często jest on już dość wyeksploatowany i to ze względu na jego właściwości w specyfikację techniczną (tokarki, frezarki, suwnice) przedstawiają określoną wartość, jednak jego zbycie spowoduje automatyczne uniemożliwienie funkcjonowania na rynku i utratę miejsc pracy dla jej pracowników. Przychody osiągane w okresie od ogłoszenia upadłości są wykorzystywane praktycznie na bieżąco, by w jakikolwiek sposób zachować możliwości produkcyjne. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie zasługuje na uwzględnienie. Instytucja przyznania prawa pomocy osobie prawnej została uregulowana w art. 246 § 2 ppsa i zgodnie z nią prawo pomocy może zostać przyznane osobie prawnej w zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania (art. 246 § 2 pkt 2 ppsa). Regulacja zawarta w treści art. 246 § 2 ppsa stanowi odstępstwo od zasady ustanowionej w art. 199 ppsa, stosownie, do którego strony ponoszą koszty postępowania, związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Przytoczone we wniosku okoliczności, jak również przedstawione dokumenty winny uzasadniać wyjątkowe traktowanie, o jakim mowa w powołanym wyżej przepisie. Przy tym, to do sądu kierującego się wskazaniami logicznego rozumowania, doświadczenia życiowego i dostępnej wiedzy, należy ocena czy takie okoliczności zachodzą. Ciężar wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy, o których mowa w art. 246 § 2 ppsa, spoczywa na stronie składającej wniosek o jego przyznanie. Oznacza to, że winna ona poczynić wszelkie kroki mające na celu uprawdopodobnienie tych okoliczności. Z art. 252 § 1 ppsa wynika, że sąd rozpatrując wniosek strony o przyznanie prawa pomocy winien brać pod uwagę jej stan majątkowy i dochody. Pod pojęciem stanu majątkowego należy przy tym rozumieć nie tylko zasób gotówki znajdujący się w posiadaniu strony, lecz również środki finansowe ulokowane w majątku ruchomym i nieruchomym. Wskazać trzeba, że jedyną przesłanką do przyznania prawa pomocy nie może być strata z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej. Strata powstaje wskutek uzyskania nadwyżki kosztów nad przychodem, a to skutkuje jedynie brakiem dochodu do opodatkowania i nie stanowi automatycznie o braku środków finansowych skarżącej. Wykazanie w danym okresie podatkowym straty nie musi oznaczać utraty płynności finansowej prowadzonej działalności. Oceniając zasadność wniosku o przyznanie prawa pomocy, z jednej strony należy brać pod uwagę aktualną sytuację materialną wnioskodawcy, a z drugiej wysokość kosztów postępowania jakie wnioskodawca zobowiązany jest ponieść. Przedłożone przez spółkę informacje, zarówno w postępowaniu przed Sądem I instancji, jak i w zażaleniu, oraz załączonych aktach administracyjnych (k. 27-29 akt administracyjnych) wskazują, że skarżąca wykazała, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania (art. 246 § 2 pkt 2 ppsa). Dla umożliwienia spółce skorzystania z prawa do sądu, w zakresie skontrolowania zgodności z prawem nałożenia na skarżącą grzywny w kwocie 50.000 zł, w sytuacji w której do wypłacenia pozostały świadczenia w łącznej kwocie 145.509,97 zł, a skarżąca co miesiąc spłaca kolejną część zaległych wynagrodzeń, przemawiały za uwzględnieniem zażalenia. Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 188 w związku z art. 197 § 1 i 2, i art. 246 § 2 pkt 2 ppsa, postanowił jak w sentencji.