II OZ 133/14

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Zbigniew Ślusarczyk po rozpoznaniu w dniu 12 lutego 2014 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia B. K. i E. K. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 13 stycznia 2014 r., sygn. akt VII SA/Wa 1236/13: odmawiające zmiany postanowienia z dnia 16 lipca 2013 r., którym przyznano B. K. i E. K. prawo pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od wpisu sądowego od skargi, w pozostałym zakresie wniosek oddalono (pkt I) oraz przyznające B. K. i E. K. prawo pomocy w zakresie częściowym poprzez ustanowienie adwokata (pkt II) w sprawie ze skargi B. K. i E. K. na decyzję Głównego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] kwietnia 2013 r., znak: [...] w przedmiocie odmowy uchylenia decyzji ostatecznej postanawia uchylić zaskarżone postanowienie w punkcie pierwszym i przyznać B. K. i E.K. prawo pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych 1 Postanowieniem z dnia 13 stycznia 2014 r., sygn. akt VII SA/Wa 1236/13 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 165 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej p.p.s.a.) w punkcie pierwszym odmówił zmiany postanowienia WSA w Warszawie z dnia 16 lipca 2013 r., którym przyznano B. K. i E. K. prawo pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od wpisu sądowego od skargi, w pozostałym zakresie wniosek oddalono oraz którym w punkcie drugim przyznano B. K. i E.K. prawo pomocy w zakresie częściowym poprzez ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi B. K. i E. K. na decyzję Głównego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] kwietnia 2013 r., znak: [...] w przedmiocie odmowy uchylenia decyzji ostatecznej. W uzasadnieniu Sąd I instancji wskazał, że w niniejszej sprawie wniosek skarżących w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych rozpoznano postanowieniem z dnia 16 lipca 2013 r., które stało się prawomocne. Wobec faktu, że strona wniosła kolejny wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych, jak również o ustanowienie adwokata, przedmiotowy wniosek rozpoznano w zakresie zmiany postanowienia z dnia 16 lipca 2013 r. co do kosztów oraz w nowym zakresie tj. ustanowienia pełnomocnika z urzędu. Sąd podał, że z nadesłanych wyjaśnień wynika, że wnioskodawcy prowadzą gospodarstwo domowe wspólnie z dorosłym synem. Utrzymują się z emerytury E. K. w wysokości 2.940,08 zł netto miesięcznie, natomiast B. K. i S. K. są osobami bezrobotnymi. W skład majątku wnioskodawców wchodzi dom o pow. [...] m 2 oraz działka siedliskowa o pow. 0,44 ha. Z nadesłanych do sprawy dodatkowych wyjaśnień wynika, że do stałych miesięcznych wydatków wnioskodawcy zaliczyli ratę kredytową- 750,00 zł, transport – 300 zł (sklepy, urzędy, lekarz, itp.) - 300,00 zł, inne opłaty o łącznej wysokości 1.200,00 zł wśród których wymienili (prąd, gaz, wodę, ubezpieczenia, podatki, itp.). Wnioskodawcy dodali, że posiadają kredyt konsolidacyjny w wysokości 20.000.00 zł, który przeznaczony jest na spłatę wcześniej pobranych kredytów. Oświadczyli, że nie korzystają z pomocy opieki społecznej i mają na utrzymaniu [...] psów. Wnioskodawcy dołączyli kopię dokumentu PIT za 2012 r., harmonogram spłaty rat kredytu, zaświadczenia z urzędu pracy, wyciągi ze stanu konta oraz oświadczenie. Oceniając sytuację finansową wnioskodawców Sąd I instancji uznał, że nie uległa ona zmianie w stosunku do tej, którą wnioskodawcy przedstawili w czerwcu 2013 r., a która stanowiła podstawę wydania postanowienia z dnia 16 lipca 2013 r. Sąd wskazał następnie, że sytuacja finansowa wnioskodawców w nadesłanym do Sądu w czerwcu 2013 r. formularzu w stosunku do tej jaką wnioskodawcy przedstawili w nadesłanym do Sądu w listopadzie 2013 r. formularzu nie uległa istotnemu pogorszeniu, co uzasadniałoby uwzględnienie wniosku i poszerzenie zakresu prawa pomocy, z którego skarżący już korzystają. Dodał, że sama okoliczność spłacania przez wnioskodawców kredytu nie przesądza ponadto o braku możliwości poniesienia kosztów postępowania. Sąd uznał, że ewentualne pozostałe koszty sądowe jakie mogą wystąpić w sprawie bądź też nie pojawić się w ogóle wnioskodawcy będą w stanie ponieść samodzielnie i nie spowoduje to utraty ich płynności finansowej. Obecnie kosztem sądowym w sprawie jaki wnioskodawcy mają ponieść jest uiszczenie opłaty kancelaryjnej za sporządzenie uzasadnienia wyroku w wysokości 100,00 złotych. Stwierdzono zatem, przy wysokości uzyskiwanego dochodu i ponoszonych wydatkach wnioskodawcy są w stanie ponieść ten koszt jak i inne ewentualne pozostałe koszty sądowe samodzielnie. Wnioskodawcy zostali zwolnieni od wpisu sądowego od skargi, a zatem prawo do Sądu zostało im zapewnione. Natomiast, strona wnosząc skargę do Sądu winna liczyć się z koniecznością poniesienia kosztów sądowych w sprawie i zapewnić na ten cel odpowiednie środki poprzez ograniczenie niektórych wydatków nie będących niezbędnymi. Sąd uznał jednocześnie, mając na względzie stałe obciążenia finansowe wnioskodawców, że poniesienie wydatku związanego z ustanowieniem profesjonalnego pełnomocnika z wyboru przekracza ich obecne możliwości finansowe. Z tego względu, w tym zakresie wniosek uwzględniono i przyznano wnioskodawcom prawo pomocy poprzez ustanowienie adwokata z urzędu. B.K. i E. K. wnieśli zażalenie na pkt I (punkt pierwszy) powyższego postanowienia wskazując, że spłacają kredyt, który zaciągnęli jeszcze przed sprawą, kiedy to mieli zdolność kredytową. Stwierdzili, że zdolność kredytowa nie jest jednak wyznacznikiem faktu, że stać ich również na uiszczanie w chwili obecnej kosztów sądowych. Podali, że są stronami w wielu innych postępowaniach sądowych, z czym również związana jest konieczność ponoszenia kosztów. Wskazali, że ich sytuacja finansowa pogorszyła się w stosunku do tej, która została opisana w pierwszym w niniejszej sprawie wniosku o przyznanie prawa pomocy, ze względu na konieczność poniesienia opłat w tych postępowaniach. Stwierdzili również, że jeśli NSA nie przychyli się do niniejszego zażalenia to nie będą w stanie opłacić skargi kasacyjnej, co będzie równoznaczne z brakiem możliwości dochodzenia swoich praw przed sądem. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie zasługuje na uwzględnienie. Z art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. wynika, że uwzględnienie wniosku strony obejmującego całkowity zakres prawa pomocy możliwe jest wówczas, gdy wykaże ona, iż nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Natomiast według art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., częściowy zakres prawa pomocy możliwy jest w odniesieniu do wnioskodawcy, który wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Powyższe wskazuje, że instytucja prawa powinna mieć zastosowanie do osób, które znajdują się w na tyle trudnej sytuacji, że poza zakresem ich możliwości leży wygospodarowanie środków na sfinansowanie swego udziału w postępowaniu w całości bądź w części. Odnosząc powyższe do okoliczności niniejszej sprawy wskazać należy, że prawo pomocy powinno zostać przyznane skarżącym w zakresie całkowitym. Jedynym stałym dochodem trzyosobowej rodziny jest emerytura w wysokości 2.940,08 zł netto miesięcznie, która to w przeliczeniu na jedną osobę daje kwotę 882,024 zł na osobę, podczas gdy deklarowane wydatki skarżących wynoszą kolejno: 1.200,00 zł, wśród których to wydatków skarżący wymienili prąd, gaz, wodę, ubezpieczenia, podatki. Skarżący wskazali też na wydatki związane z ,,transportem (sklepy, urzędy, lekarz)". Jak podali skarżący – pozostałe im środki przeznaczają na zakup jedzenia, środków czystości, lekarstw oraz odzieży. Z powyższego zestawienia wynika, że skarżący nie znajdują się w dobrej sytuacji finansowej. Wskazać należy, że skarżący są ponadto stronami w wielu innych postępowaniach sądowych (patrz oświadczenie k. 65a), z czym również związana jest konieczność ponoszenia kosztów. Zgodnie z art. 165 p.p.s.a., postanowienia niekończące postępowania w sprawie mogą być uchylane i zmieniane wskutek zmiany okoliczności sprawy, chociażby były zaskarżone, a nawet prawomocne. Zaznaczyć trzeba również, że przez pojęcie "zmiany okoliczności sprawy" należy rozumieć takie zmiany, które uzasadniają zmianę dotychczasowego rozstrzygnięcia. Z analizy wskazanych przez nich danych wynika, że ich sytuacja uległa pogorszeniu w stosunku do tej, która została opisana w pierwszym w niniejszej sprawie wniosku o przyznanie prawa pomocy, ze względu na konieczność poniesienia niektórych opłat w tych postępowaniach (np. dokonane w listopadzie 2013 r. opłaty od zażaleń na postanowienia WSA w sprawie o sygn. akt VII SA/Wa 400/12 w kwocie 200 zł). Zestawienie powyższych okoliczności prowadzi do wniosku, że wskazane pogorszenie sytuacji materialnej skarżących, jak już wyżej stwierdzono, uzasadnia przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, w tym zwolnienie od wszystkich kosztów sądowych. W takim stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny postanowił jak w sentencji na podstawie art. 188 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a. i art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 165 § 1 p.p.s.a. ----------------------- 3