I SA/Wa 973/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Małgorzata Boniecka-Płaczkowska (spr.) Sędziowie: Sędzia WSA Elżbieta Lenart Sędzia WSA Joanna Skiba Protokolant starszy sekretarz sądowy Katarzyna Krynicka po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 1 sierpnia 2013 r. sprawy ze skargi I.A. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] lipca 2012 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu nienależnie pobranych świadczeń z funduszu alimentacyjnego oddala skargę. Zaskarżoną decyzją z [...] lipca 2012 r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. po rozpatrzeniu odwołania I. A. od decyzji Prezydenta W. z [...] marca 2012 r. nr [...] odmawiającej umorzenia należności z tytułu nienależnie pobranych świadczeń z funduszu alimentacyjnego za okres od 1 października 2010 r. do 31 grudnia 2010 r. w łącznej wysokości [...] zł wraz z ustawowymi odsetkami utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu Kolegium wskazało, że ostateczną decyzją z [...] czerwca 2011 r. nr [...] Prezydent W. uznał świadczenia z funduszu alimentacyjnego pobrane przez I. A. w okresie od 1 października 2010 r. do 31 grudnia 2010 r. w łącznej kwocie [...] zł za świadczenia nienależnie pobrane, podlegające zwrotowi (wraz z ustawowymi odsetkami) na konto Urzędu [...]. W dniu 20 października 2011 r. wpłynął wniosek pełnomocnika I.A. – jej matki J. Z. o umorzenie w całości (wraz z ustawowymi odsetkami) kwoty nienależnie pobranych świadczeń alimentacyjnych. J. Z. wskazała jako powód umorzenia fakt, że córka przebywa za granicą, gdzie wyjechała w celach niezarobkowych i znajduje się na utrzymaniu osoby trzeciej. Pismem z 3 listopada 2011 r. organ wezwał pełnomocnika do uzupełnienia wniosku o oświadczenie dotyczące sytuacji rodzinnej I.A., w tym jej sytuacji dochodowej, stanu rodzinnego i stanu zdrowia oraz ewentualne dokumenty potwierdzające powyższą sytuację. W dniu 16 listopada 2011 r. wpłynęło oświadczenie J. Z., w którym podała, że jej córka nie pracuje od 2007 r., od rozwodu z mężem nie otrzymuje zasądzonych alimentów, przed wyjazdem za granicę pozostawała na utrzymaniu matki, natomiast za granicą pozostaje na utrzymaniu osoby trzeciej. Ponadto pełnomocnik oświadczyła, że jej wnuk – A. A. jest dzieckiem chorowitym, objętym opieką lekarską-[...], a córka cierpiała w 2007 r. na [...]. Do oświadczenia nie dołączono jednak żadnych dokumentów potwierdzających zły stan zdrowia strony lub jej syna. Decyzją Prezydenta W. z [...] marca 2012 r. nr [...] odmówiono I.A. umorzenia należności z tytułu nienależnie pobranych świadczeń z funduszu alimentacyjnego za okres od 1 października 2010 r. do 31 grudnia 2010 r. w łącznej wysokości [...] zł wraz z ustawowymi odsetkami. W podstawie prawnej decyzji powołano m.in. art. 23 ustawy z 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. z 2009 r., Nr 1, poz. 7 ze zm.). Organ I instancji ustalił, że I.A. jest osobą zdrową (brak jakichkolwiek dokumentów potwierdzających jej zły stan zdrowia), zdolną do podjęcia zatrudnienia (ma [...] lat). Syn I.A. – A., ma [...] lat, jest zdrowy i nie wymaga stałej obecności i stałej opieki rodzica, która uniemożliwiałaby matce podjęcie zatrudnienia. W ocenie organu sytuacja dochodowa i rodzinna I.A. nie uzasadnia umorzenia należnego długu. Od powyższej decyzji odwołanie z zachowaniem przewidzianego prawem terminu złożyła strona reprezentowana przez pełnomocnika J. Z., wskazując na brak winy córki za "nieprawidłowe wypłacenie jej przez Urząd świadczeń rodzinnych i z funduszu alimentacyjnego", który powziął wiedzę o wyjeździe córki za granicę. Rozpoznając sprawę Kolegium przytoczyło treść art. 23 ust. 1 i ust. 8 ustawy z 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, wskazując, że przepis ten formułuje uprawnienie właściwego organu administracji do umorzenia świadczeń z funduszu alimentacyjnego, odroczenia terminu płatności lub rozłożenia na raty należności z tytułu wypłaconych z funduszu alimentacyjnego, świadczeń, z uwagi na zaistniałe w konkretnej sprawie warunki. Organ wyjaśnił, że rozstrzygnięcie w tym przedmiocie ma charakter uznaniowy i jest uzależnione od stwierdzenia przez organ przesłanki występowania szczególnych okoliczności opartych na kryterium dochodowym i rodzinnym. Oznacza to, że zastosowanie jednej z przewidzianych przez ustawodawcę ulg nie jest obligatoryjne nawet wówczas, gdy zostaną spełnione wszystkie przesłanki warunkujące udzielenie tej pomocy. Do swobodnego uznania organu ustawodawca pozostawił bowiem odmowę lub uwzględnienie wniosku dłużnika alimentacyjnego. Warunkiem wydania decyzji w tym przedmiocie jest jednak szczegółowe zbadanie stanu faktycznego sprawy pod kątem występowania powyższych przesłanek i zindywidualizowanie uzasadnienia decyzji. Kolegium podkreśliło, że uznaniowy charakter decyzji nie oznacza dowolności, gdyż organ jest związany treścią przepisu oraz przepisami k.p.a., w szczególności art. 7 i art. 107 § 3 k.p.a. Wobec powyższego, rozstrzygnięcie sprawy musi zostać poprzedzone wnikliwym wyjaśnieniem i rozważeniem wszystkich okoliczności sprawy, zaś w uzasadnieniu decyzji organ administracji musi wskazać motywy podjętego rozstrzygnięcia. Rolą organu odwoławczego, kontrolującego zgodność z prawem wydanej decyzji, jest bowiem również sprawdzenie prawidłowości wnioskowania organu administracji stwierdzającego, że w danej sytuacji faktycznej nie było możliwe uwzględnienie wniosku o udzielenie ulgi w spłacie należności alimentacyjnych, lub że udzielenie takiej ulgi było uzasadnione. Wywody w tym zakresie muszą być wewnętrznie spójne, a także zgodne z zasadami logiki i doświadczenia życiowego. Organ II instancji wskazał, że orzekając w sprawie odmowy umorzenia należności dłużnika alimentacyjnego z tytułu wypłaconych zaliczek, jak i rozłożenia na raty powstałego zadłużenia, organ ma obowiązek uwzględnić sytuację dochodową i rodzinną tego podmiotu, jednak obowiązek wykazania i udokumentowania szczególnych okoliczności dotyczących sytuacji rodziny ciąży na wnioskodawcy. W ocenie Kolegium, w rozpoznawanej sprawie organ I instancji dokonał właściwej analizy sytuacji skarżącej w świetle przepisów ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. Na powyższą decyzję skargę złożyła I.A. Wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji. Zarzuciła jej nieprawidłowe zastosowanie przepisu art. 23 ust.1 i 8 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów i przepisów postępowania. Skarżąca podniosła, że wypłata należności nastąpiła z winy świadczeniodawcy. Otrzymana kwota została skonsumowana przez dziecko świadczeniobiorcy. Za powyższe, zdaniem skarżącej, winę ponoszą urzędnicy, doprowadzając do nieuprawnionej wypłaty świadczeń, których odbiór nastąpił w dobrej wierze i bez winy strony. Odpowiadając na skargę organ wniósł o jej oddalenie i podtrzymał stanowisko przedstawione w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Skarga nie jest zasadna. Zgodnie z art. 23 ust. 1 ustawy z 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów osoba, która pobrała nienależnie świadczenia, jest obowiązana do ich zwrotu wraz z ustawowymi odsetkami. W myśl zaś art. 23 ust. 8 tej ustawy organ właściwy wierzyciela oraz marszałek województwa mogą umorzyć kwotę nienależnie pobranych świadczeń wraz z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, jeżeli zachodzą szczególnie uzasadnione okoliczności dotyczące sytuacji rodziny. Jak organ słusznie wskazał, z przepisów tych wynika, że decyzja w zakresie umorzenia nienależnie pobranych świadczeń pozostaje w sferze tzw. uznania administracyjnego i jest odstępstwem od ogólnej zasady, że nienależnie pobrane świadczenie należy zwrócić. Tym samym umorzenie takich świadczeń dopuszczalne jest wyjątkowo i tylko wtedy, gdy zachodzą szczególnie uzasadnione okoliczności dotyczące sytuacji rodziny. Przy czym pod pojęciem "sytuacji rodziny" należy rozumieć sytuację finansową rodziny, w tym możliwości zarobkowe jej członków, skoro rozważeniu podlega umorzenie świadczeń pieniężnych. W związku z tym należy oceniać obiektywną możliwość spłaty zadłużenia, uwzględniając przy tym okoliczności jego powstania, a także biorąc pod uwagę zdarzenia zaistniałe po ustaleniu nienależności pobierania świadczeń, które z przyczyn niezależnych od świadczeniobiorcy uniemożliwiałyby mu zwrócenie długu. W stanie faktycznym niniejszej sprawy, jak wynika z akt administracyjnych, rozważono istotne okoliczności. Wbrew twierdzeniu skarżącej, zadłużenie z tytułu nienależnie pobranych świadczeń z funduszu alimentacyjnego było zawinione przez skarżącą, gdyż ta przed wyjazdem do [...] nie poinformowała o powyższym organu. Skarżąca z wnioskiem o ustalenie prawa do świadczeń z funduszu wystąpiła 2 sierpnia 2010 r. Jak wynika z oświadczenia jej pełnomocnika – matki J. Z. z 17 stycznia 2011 r. (złożonego pod rygorem odpowiedzialności karnej), skarżąca od września 2010 r. przebywa w M. w [...]. Biorąc pod uwagę odległość tego kraju i kontynentu od Polski, konieczność załatwienia formalności wyjazdowych dla siebie i syna, (w tym chociażby oczekiwanie na wydanie wiz), znaczne koszty podróży (zabukowanie biletów), nie sposób uznać, aby taka decyzja była przez skarżącą podjęta ad hoc i wobec tego niewiarygodnym jest, aby w sierpniu 2010 r. nie miała ona wiedzy, że we wrześniu wyjedzie do [...]. Z doświadczenia życiowego wynika, że indywidualny wyjazd do tak odległego kraju, tym bardziej z dzieckiem, wymaga wielu przedsięwzięć organizacyjnych i ze swej istoty jest rozłożone w czasie. Potwierdza to także udzielenie w dniu 2 czerwca 2010 r. przez skarżącą swoim rodzicom J. Z. i P. Z. pełnomocnictwa poświadczonego notarialnie w dniu [...] lipca 2010 r., z którego treści wynika, że zostaje ono udzielone w związku z pobytem skarżącej za granicą. W świetle tych wszystkich okoliczności uznać należy, że skarżąca świadomie pobierała nienależne świadczenie; a więc powinna się liczyć z koniecznością jego zwrotu. Do chwili obecnej skarżąca nie powróciła do Polski. Nie sposób podzielić zarzutów skargi, że z winy organu nastąpiła wypłata nienależnie pobranych świadczeń. Organ po powzięciu wiadomości o wyjeździe skarżącej (z oświadczenia byłego męża skarżącej z 16 grudnia 2010 r.) natychmiast wezwał skarżącą do wyjaśnienia powyższej kwestii (pismo z 5 stycznia 2011 r.), a następnie wydał decyzję o uznaniu świadczeń za nienależnie pobrane i o wezwaniu do zwrotu tych świadczeń. Zważyć należy, że to na skarżącej ciąży obowiązek wykazania, że zaistniały "szczególnie uzasadnione okoliczności dotyczące sytuacji rodziny", o których mowa w art. 23 ust. 8 ustawy z 7 września 2007 r. Powyższą przesłankę należy interpretować z uwzględnieniem okoliczności, że co do zasady do świadczeń z funduszu alimentacyjnego uprawnione są jedynie osoby o niewysokich dochodach, spełniające tzw. kryterium dochodowe. Oznacza to, że trudna sytuacja materialna danej rodziny sama przez się nie uzasadnia umorzenia kwoty nienależnie pobranych świadczeń. Jest to możliwe dopiero wówczas, gdy sytuacja rodziny będzie "szczególna" i to szczególna na tle rodzin uprawnionych do świadczeń z funduszu alimentacyjnego, a nie w stosunku do wszystkich innych rodzin. Chodzi więc o sytuacje nadzwyczajne, których nie sposób przewidzieć przy dochowaniu nawet najwyższej staranności, sytuacje nagłe, niespodziewane. Z całą pewnością do zdarzeń takich nie należy utrzymanie dziecka, jego kształcenie w kraju lub za granicą, nie wykonywanie pracy przez skarżącą w kraju od 2007 r., a następnie za granicą. Pomimo wezwania organu skarżąca nie udowodniła stosownymi dokumentami medycznymi, aby jej stan zdrowia nie pozwalał na podjęcie jakiegokolwiek zatrudnienia. Nie przedstawiła też orzeczenia o niepełnosprawności. Skarżąca ma [...] lat, a więc jest w wieku pełnej aktywności zawodowej. Nie wykazała ona także, aby jej syn cierpiał na jakieś dolegliwości zdrowotne. Należy ponadto podkreślić, że skarżąca nie wykazała, jakimi środkami finansowymi, otrzymywanymi od osoby trzeciej, dysponuje na własne utrzymanie i na utrzymanie syna, a także na jego kształcenie. Pozostawanie przez skarżącą od prawie trzech lat za granicą na utrzymaniu osoby trzeciej, z czego skarżąca utrzymuje i kształci także swoje dziecko przemawia tym bardziej za tym, że sytuacja jej rodziny (skarżącej i syna) nie mieści się w pojęciu szczególnie uzasadnionych okoliczności z art. 23 ust.8 ustawy z 7 września 2007 r. Dlatego też prawidłowo organy oceniły sytuację osobistą, zdrowotną i rodzinną skarżącej i trafnie odmówiły skarżącej umorzenia nienależnie pobranych świadczeń z funduszu alimentacyjnego wraz z odsetkami, nie przekraczając granic uznania administracyjnego. Mając na uwadze wszystkie wyżej wskazane okoliczności Sąd orzekł jak w sentencji wyroku na podstawie art. 151 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.