I FZ 403/13

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA : Małgorzata Niezgódka-Medek po rozpoznaniu w dniu 17 października 2013 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia D. M. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 2 września 2013 r. sygn. akt III SA/Wa 1502/13 odmawiające przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie w sprawie ze skargi D. M. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia 2 września 2013 r. nr ... w przedmiocie określenia wysokości zobowiązania podatkowego oraz kwoty nadwyżki podatku naliczonego nad należnym do przeniesienia na następny okres rozliczeniowy w podatku od towarów i usług od stycznia do grudnia 2009 r. postanawia oddalić zażalenie. Zażalenie D. M. dotyczy postanowienia z dnia 2 września 2013 r., sygn. akt III SA/Wa 1502/13, w którym Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 243 § 1 w zw. z art. 245 § 3, art. 246 § 1 pkt 2 oraz art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r., poz. 270), zwanej dalej "Ppsa", odmówił D. M. przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Z przedstawionego przez Sąd pierwszej instancji stanu sprawy wynikało, że skarżący argumentując zasadność zwolnienia go od kosztów sądowych wskazał, iż obecnie korzysta z przerwy w odbywaniu kary pozbawienia wolności, z uwagi na ciężką chorobę. Orzeczeniem lekarza orzecznika ZUS skarżący został uznany za całkowicie niezdolnego do pracy i samodzielnej egzystencji do dnia 31 marca 2014 r. Prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną i dwójką dzieci. Do majątku swojego oraz osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym zaliczył dom o pow. 270 m² oraz samochód. Oświadczył, że jego żona uzyskuje dochód z działalności gospodarczej w wysokości 900 zł brutto. Dochód ten przeznaczony jest na bieżące koszty utrzymania. Pismem z 3 lipca 2013 r. skarżący został wezwany do złożenia dodatkowych wyjaśnień i nadesłania dokumentów dotyczących jego sytuacji majątkowej i możliwości płatniczych. W odpowiedzi nadesłał dokumentację dotyczącą jego stanu zdrowia, informacje z ZUS o wysokości emerytury, wyciąg z rachunku bankowego żony, rozliczenie dotyczące działalności gospodarczej prowadzonej przez żonę, kopie zeznań podatkowych żony za ostatnie dwa lata. Postanowieniem z dnia 2 sierpnia 2013 r. Referendarz sądowy odmówił przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie wskazując, że skarżący mimo wezwania nie wskazał miesięcznych wydatków ponoszonych przez jego rodzinę oraz nie udokumentował aktualnych dochodów żony. Referendarz zauważył, że skoro kwota 900 zł, o której mówił skarżący, wystarczała na zaspokojenie niezbędnych potrzeb życiowych czteroosobowej rodziny, koszty leczenia skarżącego, utrzymanie 250 metrowego domu, samochodu oraz wynagrodzenie pełnomocnika, to na pokrycie wpisu sądowego od skargi skarżący mógł przeznaczyć wyrównanie emerytury w wysokości 3.421,05 zł. Referendarz zaznaczył, że nadesłane "rozliczenie" działalności gospodarczej żony dotyczyło 2012 r. Ponadto dodał, że skarżący przedstawił wyciągi bankowe, które nie obrazowały żadnych operacji gospodarczych, poza wpłatami do ZUS i opłatami za prowadzenie rachunku. Zdaniem Referendarza mogło to świadczyć o tym, że skarżący nie przedłożył wyciągów ze wszystkich rachunków bankowych. W złożonym sprzeciwie skarżący podniósł, że w chwili obecnej pozostaje bezrobotny. Na podjęcie jakiejkolwiek aktywności zawodowej nie pozwala mu aktualny stan zdrowia. Po przebytym w grudniu 2012 r. udarze mózgu, cierpi na paraliż, a także ma problemy z poruszaniem się. Aktualnie, pozostaje zakwalifikowany do kategorii osób zagrożonych wystąpieniem ponownego udaru mózgu. Jedynym dochodem skarżącego pozostaje renta oraz środki uzyskane przez jego żonę z prowadzonej przez nią działalności gospodarczej. Skarżący zaznaczył, że przez okres pozostawania bez zatrudnienia, po stronie jego rodziny powstały zobowiązania finansowe w znacznej wysokości, a zatem uzyskana z ZUS, tytułem wyrównania, kwota przyczyni się do ich częściowego uregulowania. Wskazując na motywy odmowy przyznania prawa pomocy Sąd pierwszej instancji podniósł, że jedynym wymagalnym kosztem postępowania na obecnym jego etapie jest wpis sądowy od skargi w wysokości 2.140 zł. Sąd podzielił stanowisko Referendarza w kwestii braku dokumentacji wydatków oraz uzyskiwanych dochodów rodziny skarżącego. Dodał, że wątpliwości budzi również oświadczenie skarżącego, iż jego żona z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej uzyskuje dochód w kwocie 900 zł. Sąd zauważył, że w sprawie o sygn. III SA/Wa 1330/13 skarżący oświadczył, iż jest to kwota brutto. Natomiast z nadesłanego wyciągu z rachunku bankowego żony wynikało, iż dokonuje ona comiesięcznych wpłat na ZUS w kwotach od 1.067,95 zł do 1.323,15 zł. W ocenie Sądu, skarżący nie udokumentował twierdzeń, że zaciągnął pożyczki na zakup leków oraz utrzymanie jego rodziny. Sąd odniósł się także do otrzymania przez skarżącego wyrównania emerytury w wysokości 3.421,05 zł oraz wskazał, że skarżący z tytułu renty uzyskuje miesięcznie 1.327,38 zł. Zdaniem Sądu pierwszej instancji nie było możliwości porównania wysokości obciążeń finansowych z jakimi skarżący powinien się liczyć w postępowaniu sądowym z jego rzeczywistymi możliwościami płatniczymi. W konsekwencji, brak ten wykluczył dokonanie oceny czy zaistniały przesłanki uprawniające do udzielenia skarżącemu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Sąd wskazał ponadto, że powoływane w sprzeciwie zwolnienie skarżącego od wpisu sądowego w wysokości 40.808 zł w sprawie o sygn. akt III SA/Wa 1330/13 spowodowało, iż skarżący jest zobowiązany do uiszczenia wpisu sądowego jedynie w niniejszej sprawie. Na powyższe orzeczenie skarżący, działający za pośrednictwem pełnomocnika – adwokata złożył zażalenie, w którym wniósł o zamianę zaskarżonego postanowienia i przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania. Jako podstawę zażalenia powołano błąd w ustaleniach faktycznych skutkujący uznaniem, że analiza okoliczności przedstawionych przez skarżącego nie daje podstaw do przyznania mu prawa pomocy w żądanym zakresie, podczas gdy skarżący w sposób wyczerpujący i należyty wykazał niemożność uiszczenia kwoty należnej tytułem wpisu sądowego, potwierdzając ten fakt stosowną dokumentacją. W uzasadnieniu skarżący odwołał się do okoliczności faktycznych, które przedstawiał na wcześniejszych etapach postępowania. Odniósł się do ciężkiego stanu zdrowia, faktu, że jedyne źródło dochodów jego rodziny stanowi renta oraz skromne środki uzyskiwane przez żonę. Wspomniał o zaciągniętych zobowiązaniach, które częściowo zostaną zaspokojone z wyrównania otrzymanego z ZUSu. Podkreślił także fakt zwolnienia go z kosztów sądowych w innej sprawie toczącej się przed WSA w Warszawie. Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje: Zażalenie jest niezasadne i w związku z tym podlega oddaleniu. Wspomnieć należy, że w sprawie rozpoznawanej skarżący wnioskował o zwolnienie od kosztów sądowych, wynoszących na obecnym etapie postępowania 2.140 zł tytułem wpisu od skargi. W myśl zatem art. 245 § 3 Ppsa złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym. Stosownie do treści art. 246 § 1 pkt 2 Ppsa przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym osobie fizycznej następuje wtedy, gdy osoba taka wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Ciężar dowodu spoczywa więc na wnioskodawcy, który musi wykazać, że jego obecna sytuacja materialna uzasadnia przyznanie mu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W tym celu wnioskodawca składa oświadczenie obrazujące jego aktualny stan majątkowy (art. 252 § 1 Ppsa), który jest oceniany przez sąd w korelacji z kosztami sądowymi, które na wnioskodawcy ciążą. Jeśli okaże się jednak, że złożone oświadczenie jest niewystarczające lub, tak jak w rozpoznawanej sprawie, budzi wątpliwości, Sąd wzywa wnioskodawcę na podstawie art. 255 Ppsa o złożenie dodatkowych oświadczeń lub przedłożenie dokumentów źródłowych. Jak wynika z akt sprawy, skarżący konsekwentnie stara się przekonać, że jego czteroosobowa rodzina utrzymuje się z jego renty (ok. 1300 zł) oraz drobnych dochodów żony (ok. 900 zł). Wątpliwości Sądu pierwszej instancji, który wydaje się nie dawać wiary tym twierdzeniom, są o tyle uzasadnione, że skarżący wymaga stałego leczenia i opieki, korzysta z usług profesjonalnego pełnomocnika, a także oprócz rodziny ma do utrzymania dom o pow. 270 m² oraz samochód. W tym stanie rzeczy za istotne w sprawie uznać trzeba to, że skarżący do dziś, mimo wezwań, nie przedstawił pełnej struktury ponoszonych wydatków, pozostawiając w sferze jedynie domysłów np. koszt miesięcznego utrzymania dużego skądinąd domu. Wątpliwości budzić muszą zatem również oświadczenia o uzyskiwanych dochodach, w szczególności dochodach jego żony, które mimo wezwania, również nie zostały należycie udokumentowane. W świetle powyższych konstatacji należało przychylić się do stanowiska Sądu pierwszej instancji, który zasadnie uznał, że skarżący nie przedstawił swojej sytuacji majątkowej w sposób wiarygodny, a zatem w myśl art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 252 § 1 Ppsa nie wykazał, że zasługuje na przyznanie mu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Przechodząc szczegółowo do argumentacji zażalenia należy wskazać, że okoliczność choroby skarżącego nie budziła wątpliwości w niniejszym postępowaniu. Sąd odwoławczy zgadza się z tym, że skarżący nie jest w stanie podjąć stałego zatrudnienia, a w związku ze złym stanem zdrowia otrzymuje rentę inwalidzką oraz ponosi znaczne koszta związane z niezbędnym leczeniem. Powyższe okoliczności wspierają jednak konstatację, że faktyczna sytuacja finansowa skarżącego, uwzględniająca wydatki oraz dochody wszystkich osób prowadzących wspólne gospodarstwo domowe, pozostaje niewyjaśniona. Warto zwrócić uwagę również na fakt, że w toczącym się postępowaniu niejednokrotnie podnoszona była kwestia wyrównania otrzymanego z ZUSu, z którego skarżący mógłby pokryć ciążące na nim koszty sądowe. Skarżący za każdym razem, w tym również w złożonym zażaleniu, wskazywał enigmatycznie na powstałe zobowiązania, do pokrycia których przyczynią się pozyskane w ten sposób środki. Dziwić musi jednak to, że mimo upływu czasu i ciężkiej sytuacji finansowej, wymienione środki nadal pozostają do dyspozycji skarżącego. W zażaleniu, podobnie zresztą jak w sprzeciwie, skarżący mówi bowiem wyraźnie o przyszłym, częściowym uregulowaniu zadłużenia przy pomocy tychże środków. Przechodząc natomiast do kwestii zwolnienia skarżącego z kosztów sądowych w sprawie III SA/Wa 1330/13 warto podkreślić, że wysokość wpisu w tej sprawie wynosiła 40.808 zł natomiast w sprawie rozpoznawanej 2.140 zł. Z tego też względu, za nieuprawnione należało uznać twierdzenie skarżącego o tożsamości okoliczności faktycznych obu tych spraw. Z tych względów na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 Ppsa Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji.