II GZ 703/13

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący : sędzia NSA Maria Myślińska po rozpoznaniu w dniu 10 grudnia 2013 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia Ł. K. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W. z dnia 26 września 2013 r., sygn. akt V SA/Wa 1175/13 w zakresie odmowy przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi Ł. K. na decyzję Dyrektora M. Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w W. z dnia [...] marca 2013 r., nr [...] w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego postanawia: oddalić zażalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. postanowieniem z dnia 26 września 2013 r., sygn. akt V SA/Wa 1175/13, odmówił Ł. K. przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi Ł. K. na decyzję Dyrektora M. Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w W. z dnia [...] marca 2013 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności w ramach systemu wsparcia bezpośredniego, z następującym uzasadnieniem. Ł. K. zwrócił się do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wnioskodawca podał, że prowadzi gospodarstwo domowe z ojcem i matką, posiada dom o pow. 150 m2 oraz nieruchomość rolną o pow. 11,75 ha. Ponadto nie posiada zasobów pieniężnych ani przedmiotów wartościowych, zaś dochody osiągają tylko jego rodzice z tytułu renty w wysokości 860 zł – ojciec i 840 zł – matka. Skarżący nie odpowiedział na wezwanie referendarza sądowego (zarządzeniem z dnia [...] czerwca 2013 r.) do udzielenia dodatkowych informacji dotyczących jego dochodów, wydatków, stanu rachunków bankowych oraz przedłożenia dokumentów, które mogłyby potwierdzić wykazywaną sytuację materialną wnioskodawcy. Postanowieniem z dnia 6 sierpnia 2013 r. referendarz sądowy odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W wyniku wniesionego sprzeciwu na powyższe postanowienie Wojewódzki Sąd Administracyjny w W., po rozpoznaniu wniosku Ł. K., odmówił przyznania mu prawa pomocy, stwierdzając, że skarżący nie wykazał, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Skarżący, pomimo wezwania, jakie w toku postępowania o przyznanie prawa pomocy wystosował do niego referendarz sądowy, uchylił się od przedłożenia jakiegokolwiek z żądanych dokumentów i udzielenia informacji, które wskazywałyby w sposób niebudzący wątpliwości, jaka jest jego sytuacja majątkowa. Ł. K. złożył zażalenie na powyższe postanowienie, wnosząc o jego uchylenie. W uzasadnieniu wskazał, że wbrew twierdzeniom Sądu, nie prowadzi z rodzicami wspólnego gospodarstwa domowego, a jedynie z nimi mieszka. Podniósł, że rodzice nie są zobowiązani do wspierania go finansowo. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. W pierwszej kolejność należy wskazać, że zgodnie z treścią art. 199 p.p.s.a., strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Wyjątek od tej zasady stanowi instytucja prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym. W przypadku przyznania prawa pomocy koszty postępowania sądowego pokrywane są z budżetu państwa, korzystanie zatem z tej instytucji powinno mieć miejsce jedynie w wypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. sąd przyznaje prawo pomocy, gdy wnioskodawca wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z treści tego przepisu wynika wprost, że ciężar dowodu co do wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na wnioskodawcy. Co więcej, nadmienić należy, że strona wnosząca o przyznanie prawa pomocy powinna w sposób wiarygodny i rzetelny wykazać, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia jej wniosku. Jedynym miernikiem oceny, czy stronie może być przyznane prawo pomocy, jest kryterium finansowe. (por. postanowienie NSA z dnia 19 stycznia 2010 r., sygn. akt I GZ 1/10). Przenosząc powyższe rozważania na grunt rozpoznawanej sprawy, należy stwierdzić, że Sąd pierwszej instancji zasadnie uznał, iż wskazane przez skarżącego okoliczności decydujące o przyznaniu prawa pomocy nie są wystarczające do oceny rzeczywistej sytuacji majątkowej skarżącego. Zarządzeniem z dnia [...] czerwca 2013 r. wezwano skarżącego do udzielenia dodatkowych informacji i przedłożenia odpowiednich dokumentów świadczących o jego sytuacji majątkowej w terminie siedmiu dni od daty jego doręczenia, tj. 24 czerwca 2013 r., pod rygorem ujemnych skutków prawnych. W powyżej zakreślonym terminie, który upłynął w dniu 1 lipca 2013 r., skarżący nie odpowiedział na wezwanie. Także na etapie zażalenia nie podał żadnych dodatkowych okoliczności, mogących świadczyć o niemożności uiszczenia wpisu sądowego w niniejszej sprawie, który – zgodnie z § 1 pkt 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości i szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 221, poz. 2193) – wynosi 100 zł. W konsekwencji Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że Sąd pierwszej instancji zasadnie oddalił wniosek o przyznanie prawa pomocy, gdyż w wyznaczonym terminie skarżący nie odpowiedział na wezwanie do przedłożenia dokumentacji finansowej. Należy podkreślić, że zarządzenie z dnia [...] czerwca 2013 r. opatrzone było rygorem ujemnych skutków prawnych w przypadku jego niewykonania. Brak przesłania przez skarżącego żądanych przez Sąd pierwszej instancji dokumentów upoważniał ten Sąd do oceny, czy spełnił on warunki do przyznania prawa pomocy w oparciu o informacje zawarte we wniosku o przyznanie tej pomocy. Informacje te okazały się jednak niewystarczające do uwzględnienia wniosku, gdyż skarżący nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Podniesiona przez skarżącego w zażaleniu okoliczność, iż nie prowadzi on z rodzicami wspólnego gospodarstwa domowego, pozostaje w wyraźnej sprzeczności z treścią oświadczenia zawartego we wniosku o przyznanie prawa pomocy na urzędowych formularzu, w którym w rubryce nr 6 "Stan rodzinny", gdzie zgodnie z pouczeniem "należy wpisać osoby pozostające we wspólnym gospodarstwie domowym", skarżący wymienił ojca, matkę i siostrę. W związku z tym należało uznać, że oświadczenia skarżącego są niepełne i nierzetelne, co nie pozwalało na uwzględnienie zażalenia. Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 p.p.s.a. w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji postanowienia.