I GZ 468/13

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Joanna Kabat- Rembelska po rozpoznaniu w dniu 20 listopada 2013 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia D. G. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 5 września 2013 r., sygn. akt III SA/Łd 580/13 w zakresie odmowy przywrócenia terminu do uzupełnienia braków wniosku o przyznanie prawa pomocy oraz odmowy przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi D. G. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w Ł. z dnia 26 marca 2013 r., nr w przedmiocie podatku akcyzowego postanawia: uchylić zaskarżone postanowienie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Ł. postanowieniem z 5 września 2013 r. sygn. akt III SA/Łd 580/13 odmówił D. G. przywrócenia terminu do uzupełnienia braków wniosku o przyznanie prawa pomocy (pkt 1) i przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata (pkt 2). Sąd pierwszej instancji za podstawę rozstrzygnięcia przyjął następujące ustalenia: D. G. (dalej: skarżący) wniósł do Wojewódzkiego Sadu Administracyjnego w Łodzi skargę na decyzję Dyrektora Izby Celnej w Ł. z dnia 26 marca 2013 r. nr [...] w przedmiocie określenia zobowiązania w podatku akcyzowym za miesiące od stycznia do grudnia 2006 r. W skardze zawarł wniosek o zwolnienie go od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. W oświadczeniu o stanie rodzinnym majątkowym wnioskodawca wskazał, że jest osobą bezrobotną, nie osiąga dochodów i nie posiada majątku oraz pozostaje na utrzymaniu rodziców, u których mieszka. D. G.zarządzeniem referendarza sądowego z dnia 1 lipca 2013 r. został wezwany do złożenia wyciągów z kont bankowych, których jest posiadaczem za ostatnie 3 miesiące a także informacji o posiadanych lokatach bankowych i zaciągniętych kredytach, informacji o stanie cywilnym ze wskazaniem posiadanego majątku i osiąganych dochodów oraz informacji o stanie majątkowym rodziców, w terminie 7 dni pod rygorem odmowy przyznania prawa pomocy. Pismo sądowe zawierające wezwanie zostało uznane za doręczone w dniu 18 lipca 2013 r. Skarżący nie przedstawił wymaganych informacji w określonym terminie, wskutek czego referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi postanowieniem z dnia 6 sierpnia 2013 r. odmówił mu przyznania prawa pomocy w żądanym zakresie. Powyższe postanowienie zostało doręczone skarżącemu 20 sierpnia 2013 r. W dniu 27 sierpnia 2013 r. skarżący wniósł sprzeciw od postanowienia wraz z wnioskiem o przywrócenie terminu do uzupełnienia braków wniosku o przyznanie prawa pomocy. W uzasadnieniu wniosku skarżący wyjaśnił, że nie wykonał zarządzenia referendarza sądowego, gdyż w jego skrzynce pocztowej brak było zawiadomienia o złożeniu pisma w placówce pocztowej. Jednocześnie skarżący zaznaczył, że pozostaje z żoną w faktycznej separacji, a 21 września 2000 r. zawarł małżeńską umowę majątkową ustanawiającą rozdzielność majątkową. Skarżący poinformował, że nie posiada żadnego konta bankowego, lokat oraz kredytów. Rodzice skarżącego, są emerytowanymi rolnikami, nie posiadają kont bankowych ani wartościowego majątku oraz zamieszkują na terenie gospodarstwa rolnego w domku stanowiącym ich własność. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Ł. postanowieniem z 5 maja 2013 r. wydanym na podstawie art. 86 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm. dalej p.p.s.a.) w związku z art. 87 p.p.s.a. odmówił Danielowi Goszczyńskiemu przywrócenia terminu do uzupełnienia braków wniosku o przyznanie prawa pomocy i na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. odmówił przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym. Sąd pierwszej instancji stwierdził, że nie ma podstaw do tego, żeby kwestionować prawidłowość doręczenia korespondencji sądowej skarżącemu. Zdaniem Sądu, należyta dbałość w prowadzeniu własnych spraw wymagała od skarżącego podjęcia odpowiednich działań, gwarantujących zabezpieczenie swoich interesów. Zapobiegliwość w postaci zobowiązania domowników do odbierania adresowanej do niego korespondencji, czy też zasięganie informacji w urzędzie pocztowym o kierowanych do niego przesyłkach, umożliwiłaby mu dochowanie terminu do uzupełnienia braków wniosku o przyznanie prawa pomocy. Uzasadniając rozstrzygnięcie o odmowie przyznania prawa pomocy Sąd podkreślił, że zastosowanie tego rodzaju instrumentu prawnego jest uzależnione od wykazania przez stronę, że nie posiada środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania (prawo pomocy w zakresie częściowym) lub że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (prawo pomocy w pełnym zakresie). Sąd zauważył, że skarżący nie wykonał wezwania referendarza sądowego z 1 lipca 2013 r., wskutek czego ocena jego stanu majątkowego została dokonana na podstawie danych zawartych we wniosku. Skarżący nie przestawił bowiem odpowiednich dokumentów, czym uniemożliwił Sądowi dokonanie dokładnych ustaleń dotyczących jego rzeczywistej sytuacji ekonomicznej. Na powyższe postanowienie D. G. wniósł zażalenie domagając się jego uchylenia. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie jest zasadne. W rozpoznawanej sprawie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Ł. postanowieniem z 5 września 2013 r. odmówił D. G. równocześnie przywrócenia terminu do uzupełnienia braków wniosku o przyznanie prawa pomocy i odmówił przyznania prawa pomocy w żądanym przez skarżącego zakresie. Sąd pierwszej instancji w zaskarżonym postanowieniu rozstrzygnął zatem dwie odrębne kwestie tj. wniosek o przywrócenie terminu do uzupełnienia braków formalnych wniosku w zakresie prawa pomocy oraz przyznanie skarżącemu prawa pomocy, co w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego stanowi istotne naruszenie przepisów postępowania sądowoadministracyjnego i w konsekwencji powoduje konieczność uchylenia tego orzeczenia. W tym miejscu przypomnieć należy, iż skarżący pismem z 26 sierpnia 2013 r. złożył wniosek o przywrócenie terminu do wykonania zarządzenia referendarza sądowego z 1 lipca 2013 r., a którego niezrealizowanie przez skarżącego w wyznaczonym przez Sąd terminie 7 dni było podstawą do wydania postanowienia o odmowie przyznania prawa pomocy w żądanym przez niego zakresie. W tej sytuacji Sąd pierwszej instancji błędnie rozpoznał wniosek o przywrócenie terminu łącznie z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy obejmując jednym orzeczeniem rozstrzygnięcia w dwóch odrębnie uregulowanych w ustawie kwestiach. Zgodnie z art. 86 § 3 p.p.s.a na postanowienie o odmowie przywrócenia terminu przysługuje zażalenie. Postanowienie w zakresie odmowy przywrócenia terminu do uzupełniania braków wniosku o przyznanie prawa pomocy jest zatem zaskarżalne co oznacza, że postępowanie prowadzone przez Sąd pierwszej instancji dotyczące przyznania prawa pomocy do czasu ostatecznego rozstrzygnięcia kwestii odmowy przywrócenia terminu do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy było przedwczesne. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, Sąd powinien był przede wszystkim rozpoznać wniosek o przywrócenie terminu do uzupełnienia braków wniosku o przyznanie prawa pomocy, ocenić czy wniosek spełnia wymogi przewidziane w art. 87 p.p.s.a. i następnie wezwać stronę do uzupełnienia ewentualnych braków wspomnianego wniosku poprzez dokonanie czynności, której strona nie wykonała w wyznaczonym terminie. Dopiero kompletny (uzupełniony) wniosek o przywrócenie terminu, z którym jednocześnie dokonano brakującej czynności należałoby poddać rozpoznaniu. W rozpoznawanej sprawie skarżący nie został wezwany do uzupełnienia braków wniosku o przywrócenie terminu i do złożenia, w trybie art. 49 § 1 p.p.s.a. w związku z art. 87 § 4 p.p.s.a., informacji oraz dokumentów wymienionych zarządzeniem referendarza sądowego z 1 lipca 2013 r. co pozwala stwierdzić, że Sąd pierwszej instancji rozstrzygnął kwestię przesłanki przywrócenia terminu przedwcześnie. Jednocześnie zauważyć trzeba, iż Sąd odmówił przyznania prawa pomocy z tej przyczyny, że skarżący nie wykonał zarządzenia referendarza sądowego z 1 lipca 2013 r. Tymczasem Sąd pierwszej instancji powinien był zbadać czy wniosek o przywrócenie terminu spełnia warunki formalne o których mowa w art. 87 p.p.s.a. i dopiero po ewentualnym wezwaniu skarżącego do uzupełnienia braków pisma byłoby możliwe nadanie właściwego biegu temu wnioskowi. Rozpoznanie wniosku o przywrócenie terminu i prawomocne rozstrzygnięcie tej kwestii stanowiłoby podstawę do rozpoznania wniosku o przyznanie prawa pomocy. Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 185 p.p.s.a. w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a. postanowił orzec jak w sentencji.