II GZ 561/13

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Krystyna Anna Stec po rozpoznaniu w dniu 11 października 2013 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia W. S. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W. z dnia 29 sierpnia 2013 r., sygn. akt V SA/Wa 1331/13 w zakresie odmowy przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi W. S. na decyzję Generalnego Dyrektora Dróg Krajowych i Autostrad z dnia [...] marca 2013 r., nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu kary pieniężnej za nieuiszczenie opłaty elektronicznej postanawia: oddalić zażalenie Postanowieniem z dnia 29 sierpnia 2013 r., sygn. akt V SA/Wa 1331/13 Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. odmówił W. S. przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym, w sprawie z jego skargi na decyzję Generalnego Dyrektora Dróg Krajowych i Autostrad z dnia [...] marca 2013 r., w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu kary pieniężnej, z następującym uzasadnieniem. Wnioskiem złożonym na urzędowym formularzu PPF W. S. (dalej: skarżący, wnioskodawca) zwrócił się o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata. W uzasadnieniu wniosku skarżący wskazał, że jest w trudnej sytuacji, nie osiąga dochodów i utrzymuje się z kredytu. Podał ponadto, że posiada dom o pow. 120 m² oraz nieruchomość rolną o pow. 10 ha. Do wniosku skarżący dołączył kserokopię decyzji o przyznaniu zasiłku celowego w kwocie 2500 zł w związku z powstaniem szkody uprawach rolnych spowodowanej przez deszcz nawalny w 2011 r., zawiadomienie komornika sądowego o zajęciu rachunku bankowego i zakazie wypłat z dnia [...] kwietnia 2013 r. oraz postanowienie o umorzeniu postępowania egzekucyjnego z [...] czerwca 2012 r. Uznając oświadczenie złożone we wniosku o przyznanie prawa pomocy nie było wystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych skarżącego, referendarz sądowy zarządzeniem z [...] czerwca 2013 r. wezwał skarżącego do złożenia dodatkowych dokumentów oraz udzielenia dodatkowych informacji - w terminie 7 dni, pod rygorem ujemnych skutków prawnych. W odpowiedzi na wezwanie do uzupełnienia danych zawartych we wniosku skarżący oświadczeniem z dnia [...] lipca 2013 r. udzielił informacji, że nie osiąga miesięcznego dochodu brutto, nie prowadzi księgowości ani żadnej rachunkowości związanej z dysponowaniem środkami pochodzącymi z kredytu. Ponadto stwierdził, że uzyskany kredyt będzie spłacał w przyszłości, zaś z posiadanej nieruchomości rolnej w chwili obecnej nie uzyskuje dochodu. Skarżący wskazał również, że nie prowadzi wyliczeń miesięcznych związanych z niezbędnym utrzymaniem, a nadto nie posiada rachunków bankowych, lokat, oszczędności pieniężnych i majątku ruchomego znacznej wartości. Do pisma załączono kserokopie postanowienia Sądu Rejonowego, Wydział Rodzinny i Nieletnich o zwolnieniu z kosztów sądowych w całości z dnia [...] kwietnia 2013 r. oraz złożonego już wcześniej wraz z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy postanowienia komornika sądowego o umorzeniu postępowania egzekucyjnego z dnia [...].06.2012 r. Postanowieniem z dnia 6 sierpnia 2013 r. referendarz sądowy odmówił przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym wskazując w uzasadnieniu, że pismo złożone na wezwanie do udzielania informacji nie stanowi odpowiedzi na zadane pytania. Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. - rozpoznając wniosek wobec złożenia sprzeciwu od ww. postanowienia – postanowieniem z dnia 29 sierpnia 2013 r. odmówił przyznania prawa pomocy. W uzasadnieniu stwierdził, że pomimo wezwania do udzielenia dodatkowych informacji skarżący nie udzielił odpowiedzi na kluczowe dla oceny wniosku pytania, dotyczące miesięcznych wydatków jego rodziny związanych z mieszkaniem i utrzymaniem, jak również co do ewentualnie posiadanych zasobów pieniężnych. W ocenie Sądu I instancji, okoliczność ta uniemożliwiła dokonanie oceny, czy wnioskodawca wypełnia ustawowe przesłanki przyznania żądanego przez niego prawa. Na podstawie złożonych oświadczeń nie można bowiem dokonać rzetelnej oceny możliwości ponoszenia przez skarżącego kosztów postępowania w sprawie. Sąd I instancji stwierdził, że z wypowiedzi skarżącego, zawartych we wniosku o prawo pomocy oraz w dodatkowym oświadczeniu z dnia [...] lipca 2013 r. wynika, że wnioskodawca traktuje tę nadzwyczajną instytucję w sposób instrumentalny. Zdaniem Sądu, informacje złożone przez stronę uznano za niewystarczające do uwzględnienia wniosku. Samo złożenie do akt sprawy postanowienia o zwolnieniu z kosztów sądowych, wydanego przez sąd powszechny, czy postanowienia komornika o umorzeniu postępowania egzekucyjnego, nie może zaś zastąpić analizy sytuacji majątkowej ustalonej w niniejszym postępowaniu. Sąd wskazał, że postępowanie z wniosku o prawo pomocy jest postępowaniem wpadkowym w ramach toczącego się postępowania sądowego ze skargi i jest oddzielne od innych toczących się spraw skarżącego. Ponieważ ocenie podlega aktualny stan majątkowy wnioskodawcy, winien on udzielić odpowiedzi na zadane pytana niezależnie od tego, że w innej sprawie został zwolniony od kosztów sądowych. Sąd zauważył, że postępowania te prowadzone są na podstawie różnych przepisów, a nadto, brak jest dokumentów źródłowych z akt innych spraw, które legły u podstaw zapadłych w nich rozstrzygnięć, by można było ewentualnie uwzględnić je przy ocenie stanu majątkowego posiadania wnioskodawcy, ustalonego w niniejszej sprawie. W uzasadnieniu podniesiono również, że skarżący wskazał, iż utrzymuje się z kredytu, jednakże na ten temat nie ma w sprawie żadnego rozeznania. W konsekwencji Sąd I instancji uznał, że skarżący nie wykazał uprawnienia do przyznania mu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie, wobec czego zlożony wniosek ocenił negatywnie. Zażalenie na powyższe postanowienie wniósł W. S., domagając się jego uchylenia oraz uwzględnienia złożonego wniosku. W uzasadnieniu podniesiono, że Sąd I instancji dokonał błędnej oceny wniosku, ponieważ skarżący udzielił sądowi dodatkowych informacji zgodnych z jego sytuacją materialną. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje : Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. W świetle art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.; dalej: p.p.s.a.) prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 powołanej ustawy, przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Instytucja prawa pomocy jest jednak wyjątkiem od ogólnej zasady ustanowionej w art. 199 p.p.s.a., zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. W związku z tym, że w przypadku przyznania prawa pomocy koszty postępowania sądowego pokrywane są z budżetu państwa, korzystanie z tej instytucji powinno mieć miejsce jedynie w wypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, gdy wnioskodawca rzeczywiście nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania, a przez to nie może zrealizować przysługującego mu prawa do sądu. Stąd ciężar dowodu co do wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie składającej wniosek o przyznanie prawa pomocy, co wynika z przytoczonego wyżej art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. Wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zatem zawierać oświadczenie strony obejmujące między innymi dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach, a także o stanie rodzinnym (art. 252 § 1 p.p.s.a.). Właściwe przedstawienie przez stronę przyczyn uzasadniających zwolnienie od kosztów sądowych oraz dowodów na ich poparcie umożliwia sądowi rozpoznającemu wniosek dokonanie prawidłowej oceny sytuacji majątkowej wnioskodawcy. Strona będąca osobą fizyczną powinna partycypować w kosztach postępowania, jeżeli ma jakiekolwiek środki majątkowe. Udzielenie prawa pomocy powinno mieć zatem miejsce tylko w sytuacjach, gdy zdobycie przez stronę środków na pokrycie tych kosztów jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe. W świetle przedstawionego stanu faktycznego i prawnego Naczelny Sąd Administracyjny podzielił stanowisko Sądu I instancji zawarte w zaskarżonym postanowieniu. Wobec braku przedłożenia przez skarżącego stosownych dokumentów nie sposób przyjąć, że wykazał on brak możliwości poniesienia jakichkolwiek kosztów postępowania. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, za prawidłową należy również uznać dokonaną przez Sąd I instancji ocenę, dotyczącą dokumentów dołączonych do wniosku oraz oświadczenia przesłanego na wezwanie Sądu do uzupełnienia informacji odnośnie sytuacji majątkowej. W zażaleniu skarżący także ograniczył się jedynie do ogólnego stwierdzenia, że udzielił Sądowi I instancji dodatkowych informacji, nie wskazując przy tym żadnego dokumentu, który mógłby obrazować jego aktualną sytuację finansową. Tym samym, w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, w rozpoznawanej sprawie trafnie Sąd I instancji przyjął, że nie wykazano spełnienia ustawowych przesłanek warunkujących przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W szczególności skarżący nie przedstawił wysokości środków pieniężnych posiadanych z udzielonego kredytu, nie wykazał też jaką kwotę przeznacza miesięcznie na utrzymanie (opłaty za mieszkanie, wyżywienie, ubranie, leczenie). Sądowi nieznana jest również wysokość miesięcznych rat kredytu, jak też kwestia posiadania przez skarżącego rachunków bankowych – tym bardziej, że w aktach sprawy zachodzi sprzeczność, bowiem w odpowiedzi na wezwanie Sądu I instancji skarżący pisze, że nie posiada rachunków bankowych, zaś do formularza PPF załączył zawiadomienie komornika sądowego o zajęciu rachunku bankowego i zakazie wypłat. Mając powyższe na uwadze należy stwierdzić, że przedstawione przez W. S., niczym niepoparte okoliczności, nie są wystarczające do oceny jego rzeczywistej sytuacji majątkowej. Oświadczenia zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy oraz w odpowiedzi na wezwanie Sądu I instancji do uzupełnienia dokumentacji w sprawie nie są wystarczające do przyjęcia, że jego sytuacja materialna uzasadnia pozytywne rozpoznanie złożonego wniosku. Nie ulega kwestii, że wnioskodawca jedynie twierdził, natomiast nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek koszów postępowania. W tej sytuacji Naczelny Sąd Administracyjny za prawidłowe uznał rozstrzygnięcie Sądu I instancji, pomimo błędnego wskazania podstawy prawnej (art. 246 § 1 pkt 2 zamiast art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a.). Z uwagi na powyższe Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 1 i 2 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji postanowienia.