II FZ 1096/14

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA (del.) Andrzej Jagiełło po rozpoznaniu w dniu 21 lipca 2014 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia P.B. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 4 czerwca 2014 r. sygn. akt I SA/Po 697/13 w przedmiocie prawa pomocy w zakresie częściowym w sprawie ze skargi P.B. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w P. z dnia 22 maja 2013r., Nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia zaległości podatkowych postanawia: oddalić zażalenie. Zaskarżonym postanowieniem z dnia 4 czerwca 2014 r. sygn. akt I SA/Po 697/13 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu oddalił wniosek P.B. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Jak wskazał Sąd pierwszej instancji, w ponownym wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżący wskazał "brak znacznych dochodów, utrzymywanie się przede wszystkim ze stosunku pracy przy uprzednim funkcjonowaniu w układzie jako pracodawca, właściciel dobrze działającej firmy, niemożność funkcjonowania w systemie sprzed 16 lipca 2010 r., tj. przed wydaniem decyzji Starosty K. zakazującej prowadzenia działalności gospodarczej, obsługę znacznych kwot kredytowych i leasingowych przy braku dochodów, które uprzednio przynosiła stacja kontroli pojazdów". Ponadto skarżący oświadczył, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną. W związku małżeńskim obowiązuje ustrój wspólności majątkowej a żona nie osiąga żadnych dochodów. Wskazał, że posiada nieruchomość rolną o pow. 57,2452 ha. Z tytułu wynagrodzenia za pracę uzyskuje dochód brutto w wysokości 1.600 zł miesięcznie. Wyjaśnił, że w budynkach związanych z prowadzoną działalnością gospodarczą nie prowadzi jej, ponieważ Starosta K. wydał w dniu 16 lipca 2012 r. decyzję zakazującą prowadzenia działalności gospodarczej w zakresie prowadzenia stacji kontroli, która była jego głównym źródłem utrzymania. Z tego okresu pozostały mu do spłaty zobowiązania w wysokości ok. 900.000 zł, które spłaca z przychodów z dzierżawy części budynków, w których prowadził kiedyś działalność gospodarczą. Skarżący podał również, że mimo korzystnego wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu, którym uchylono wymienioną decyzję, nadal nie może uruchomić obiektu w takiej formie jak przed dniem 16 lipca 2010 r. Wobec tego musi obsługiwać zaciągnięte kredyty i leasingi. P.B. podał, że posiada rachunek bankowy w [...] Bank Polska, jednakże rachunek ten jest od dłuższego czasu zajęty ze względu na prowadzone przeciwko niemu postępowanie egzekucyjne a jego żona nie posiada żadnych rachunków ani lokat. Z kserokopii potwierdzenia sald z dnia 2 stycznia 2014 r. wynika, że saldo Ma wynosi 0,00 zł i saldo Wn 0,00 zł. Oświadczył, że posiada pojazdy mechaniczne: samochód Volkswagen Transporter 1,9 Diesel, rok prod. 1997 r., wartość rynkowa 13.000 zł, na którym ustanowiono zastaw bankowy; samochód Mercedes Benz S 600, rok prod. 1994, wartość rynkowa 1.000 zł; samochód Volkswagen Tiguan 2,0 TDI, rok prod. 2009, wartość rynkowa 55.000 zł, umowa kredytu, do spłaty pozostało 10 rat; ciągnik Białoruś oraz naczepę cysternę ENERCO NC-32X, rok prod. 1999 o wartości rynkowej 38.000 zł. Wnioskodawca określił koszt średniomiesięcznych wydatków związanych z prowadzeniem gospodarstwa domowego na około 2.650 zł, przy czym gaz, prąd 460 zł, woda, kanalizacja 60 zł, koszty związane z ogrzewaniem mieszkania 350 zł, telefon 150 zł, ubezpieczenie na życie 60 zł, ubezpieczenie mieszkania 70 zł, pozostałe wydatki związane z prowadzeniem gospodarstwa domowego 1.500 zł. Podał nadto, że posiada nieruchomości : grunt o pow. 12.164 m2, budynki o pow. 585 m2, budynki stacji paliw – nieruchomość nieużywana, pozostałe budynki dzierżawione przez "[...]" sp. z o.o.; grunt o pow. 4.241 m2, budynki o pow. 664,48 m2 - nieruchomość nieużywana; nieruchomość rolną o pow. 52,5452 ha pod uprawę roślinną oraz las o pow. 4,7 ha. Nieruchomość na której zamieszkuje należy natomiast do jego matki. Jak podał, prowadzona obecnie przez niego działalność gospodarcza opiera się na wynajmie pomieszczeń, na dzień 31 marca 2014 r. zatrudniał trzech pracowników, przy czym jedna osoba przebywa na zasiłku macierzyńskim. Wskazał również, że jest zatrudniony na umowę o pracę. Skarżący załączył także kserokopie: zawiadomienia Zastępcy Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w [...] o wszczęciu egzekucji na wniosek [...] Bank Polska S.A. z 16 września 2013 r.; zawiadomienia Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w [...] z 25 maja 2011 r. o zajęciu wierzytelności z tytułu zwrotu w podatku dochodowym oraz nadwyżki podatku VAT na wniosek [...] S.A. z siedzibą w P.; zawiadomienia Naczelnika Urzędu Skarbowego w [...] z dnia 6 marca 2014 r. skierowanego do Urzędu Miejskiego [...] o zajęciu prawa majątkowego stanowiącego wierzytelność pieniężną; wezwania Banku [...] we W. 8 listopada 2012 r. do spłaty wymagalnego zadłużenia wynikającego z tytułu umowy o kredyt obrotowy nieodnawialny z 4 maja 2010 r. Skarżący podał, że "[...]" sp. z o.o. należy do jego syna K.B. a on jest pracownikiem i prokurentem tej spółki. Spółka wynajmuje od niego część pomieszczeń, które w przeszłości służyły jemu do prowadzenia działalności gospodarczej. Z tytułu wynajmu tych pomieszczeń uzyskuje dochód w wysokości 5.162,60 zł netto. Załączył nadto ewidencję środków trwałych na rok 2014, kserokopie deklaracji VAT-7 za miesiące od października 2013 r. do marca 2014 r., odpis z książki przychodów i rozchodów – sumy 2014 oraz kopię zeznania rocznego podatkowego za 2012 i 2013 r. Skarżący oświadczył również, że prowadzi działalność rolniczą w zakresie uprawy zbóż w sumie na 45 ha i w 2013 r. z tego tytułu uzyskał przychód w wysokości 100.000 zł. Poniósł natomiast koszty prowadzenia działalności rolniczej w w wysokości 142.000 zł., Na tle tak przedstawionej sytuacji rodzinnej, majątkowej i finansowej Sąd stwierdził, że nie uzasadnia ona stanowiska, że uiszczenie kosztów sądowych w wysokości 500 zł spowoduje zachwianie sytuacji materialnej i bytowej w taki sposób, iż skarżący nie będzie w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych. Sąd podkreślił, że skarżący uzyskuje stały dochód ze stosunku pracy, z najmu oraz z działalności rolniczej. Jest właścicielem licznych nieruchomości. Sąd podniósł też, że kwestia spłacania zaciągniętych kredytów czy pożyczek nie może skutkować przeniesieniem na Skarb Państwa ciężaru ponoszenia kosztów powstałych z tytułu prowadzonego postępowania sądowego. Sąd zauważył, że jest to kolejny wniosek o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych, a nowe okoliczności wskazane przez stronę nie uzasadniają uwzględnienia wniosku. W zażaleniu na to postanowienie skarżący wniósł o jego uchylenie. Podniósł, że jego dochody drastycznie spadły i nie jest w stanie uiścić kosztów sądowych. Jego sytuacja finansowa znacznie odbiega od przedstawionej przez Sąd pierwszej instancji, a ustalenia nie przedstawiają stanu faktycznego. Skarżący podniósł, że nie stać go na opłacenie kosztów sądowych. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Stosownie do art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( t.j. Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.) – dalej: p.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do przypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest obiektywnie niemożliwe. Z treści art. 246 § 1 p.p.s.a. wynika, że ciężar udowodnienia przesłanek uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na wnioskującym o jego przyznanie. Rozpoznając sprawę Sąd pierwszej instancji miał więc obowiązek wszechstronnie i wyczerpująco odnieść się do przytoczonych we wniosku okoliczności oraz do materiału dowodowego zebranego w sprawie i w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego tym wymogom sprostał. Dokonana analiza sytuacji materialnej i rodzinnej skarżącego pod kątem przesłanek określonych w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a jest prawidłowa i nie została skutecznie podważona w zażaleniu, które ogranicza się do ogólnych twierdzeń. W zaskarżonym postanowieniu szczegółowo, wnikliwie i rzetelnie, w oparciu o przedłożone przez skarżącego informacje rozważono wszelkie okoliczności istotne dla rozstrzygnięcia. Rozważania te znalazły szczegółowe odzwierciedlenie w logicznych i precyzyjnych wywodach zawartych w uzasadnieniu kwestionowanego orzeczenia. Naczelny Sąd Administracyjny podziela pogląd Sądu pierwszej instancji, że sytuacja finansowa P.B. nie wskazuje na to, aby nie był w stanie ponieść kosztów sądowych bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie. Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej uzależnione jest w pierwszej kolejności od sytuacji majątkowej i możliwości płatniczych wnioskodawcy, a jak wynika z informacji uzyskanych od skarżącego, otrzymuje on wynagrodzenie za pracę w wysokości 1.600 zł miesięcznie brutto. Ponadto uzyskuje dochód z tytułu wynajmu pomieszczeń w wysokości 5.162,60 zł netto oraz przychód z działalności rolniczej w wysokości 100.000 zł za 2013 r. Należy podnieść, że jeśli strona posiada stały miesięczny dochód, powinna partycypować w kosztach postępowania przed sądem administracyjnym. W postępowaniu w sprawie przyznania prawa pomocy badaniu podlega nie tylko dochód wnioskodawcy, ale także posiadany przez niego majątek, dlatego Sąd pierwszej instancji analizując sytuację finansową skarżącego uwzględnił fakt, że jest on właścicielem kilku nieruchomości. Należy wyjaśnić, że posiadanie majątku, co do zasady, wyklucza możliwość przyznania pomocy. Reguła ta nie odnosi się tylko do takiej sytuacji, w której osoba wnioskująca o przyznanie prawa pomocy nie ma realnej (obiektywnej) możliwości uzyskania z posiadanego majątku jakiegokolwiek dochodu. Tymczasem skarżący uzyskuje dochody z tych nieruchomości, część z nich wynajmując a także prowadząc na nich uprawy rolne. W związku z powyższym, prawidłowy jest wniosek Sądu pierwszej instancji, że fakt posiadania tych nieruchomości pozwala stwierdzić, że skarżący jest w stanie ponieść koszty sądowe w sprawie. Bezzasadne są podnoszone w zażaleniu zarzuty, że ustalenia Sądu pierwszej instancji nie odzwierciedlają stanu faktycznego oraz że sytuacja finansowa skarżącego znacznie odbiega od tej przedstawionej przez Sąd. Należy podkreślić, że ustalenia te poczynione zostały w oparciu o informacje i dokumenty przedłożone przez skarżącego i całkowicie na nich się opierają. Z kolei trudno dać wiarę twierdzeniom skarżącego, że jego dochody drastycznie spadły, biorąc pod uwagę to, że dochody i majątek wykazane przez niego w postępowaniu, które doprowadziło do wydania zaskarżonego postanowienia z 4 czerwca 2014 r. nie uległy uszczupleniu w stosunku do wykazanych w trakcie rozpoznawania pierwszego wniosku o przyznanie prawa pomocy z dnia 11 października 2013 r. Należy podkreślić, że instytucja przyznania prawa pomocy ma charakter wyjątkowy i jest stosowana tylko w przypadkach osób charakteryzujących się trudną sytuacją materialną, po spełnieniu przesłanek z art. 246 § 1 p.p.s.a. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, Sąd pierwszej instancji uwzględnił te przesłanki i trafnie uznał, że sytuacja materialna skarżącego pozwala na poniesienie kosztów sądowych. W tej sytuacji, wobec braku podstaw do uwzględnienia zażalenia, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.