II GZ 628/13

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Magdalena Bosakirska po rozpoznaniu w dniu 20 listopada 2013 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia P. G. Spółki z o.o. w K. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w G. z dnia 27 września 2013 r. sygn. akt III SA/Gd 445/13 o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi P. G. Spółki z o.o. w K. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w G. z dnia [...] marca 2013 r. nr [...] w przedmiocie wznowienia postępowania postanawia: oddalić zażalenie Wojewódzki Sąd Administracyjny w G. postanowieniem z dnia 27 września 2013 r., sygn. akt III SA/Gd 445/13 odmówił P. G. Spółce z o.o. w K. przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi tej spółki na decyzję Dyrektora Izby Celnej w G. z dnia [...] marca 2013 r. nr [...] w przedmiocie wznowienia postępowania. I W uzasadnieniu postanowienia Sąd I instancji wskazał, że z wyjaśnień zawartych na formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy wynika, iż kapitał zakładowy spółki wynosi 1.000.000 zł. Wartość środków trwałych spółki według bilansu za ostatni rok wyniosła 300.155,92 zł. W 2012 r. spółka osiągnęła zysk netto na poziomie 713.731,90 zł. Na rachunku bankowym spółki (na koniec miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku o przyznanie prawa pomocy) znajdowało się 180.334,29 zł. W swoim majątku spółka posiada ponadto automaty do gier o niskich wygranych. Sąd I instancji uznał, że spółka nie spełnia warunków uprawniających do otrzymania prawa pomocy i wobec tego na podstawie art. 246 § 2 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), dalej: "p.p.s.a.", odmówił jej zwolnienia od kosztów sądowych. Sąd wskazał, że sytuacja majątkowa i finansowa spółki wynikająca z przedłożonych dokumentów pozwala przyjąć, że spółka nie wykazała zasadności złożonego wniosku o przyznanie prawa pomocy. Nie przekonała Sądu także argumentacja podana w sprzeciwie. Zestawienie kosztów sądowych (nawet przy uwzględnieniu liczby prowadzonych postępowań) ze stanem majątkowym wskazuje, że spółka dysponuje środkami na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Dokumenty przez nią złożone w szerszej perspektywie czasowej przeczą argumentacji zawartej we wniosku. Spółka nie zaprzestała bowiem prowadzenia działalności gospodarczej, generuje milionowe przychody (por. deklaracje VAT–7; rachunek zysków i strat za okres 1 marca – 31 maja 2013 r.) i na bieżąco reguluje wszystkie wymagalne należności. Spółka nie posiada zadłużenia z tytułu zobowiązań publicznoprawnych i wobec kontrahentów. Nie jest również obciążona kredytami bankowymi oraz pożyczkami. Przeciwko spółce nie toczy się jakiekolwiek postępowanie egzekucyjne. Spółka dysponuje znacznymi środkami pieniężnymi zdeponowanymi na rachunkach bankowych (por. wyciągi bankowe odnoszące się do okresu kwiecień – czerwiec 2013 r.). Spółka nie przedstawiła dokumentów, które wskazywałyby, że jej rachunki bankowe zostały w jakikolwiek sposób zablokowane czy zabezpieczone. Oznacza to, że spółka nie ma przeszkód aby dysponować posiadanymi środkami finansowymi, które mogą być przeznaczone m.in. na koszty zainicjowanych postępowań sądowoadministracyjnych. Konieczność opłacenia kosztów sądowych nie powinna w żaden sposób zachwiać sytuacją majątkową i dochodową spółki (obecnie wymagane koszty w sprawie to wpis w wysokości 200 zł). Tym samym spółka nie spełnia ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym. Sąd podkreślił, że stan rachunku bankowego należącego do spółki wynosił w dniu 31 maja 2013 r. – 180.334,29 zł. II Zażalenie na postanowienie Sądu I instancji złożyło P. G. Spółka z o.o. w K. Spółka wniosła o zmianę zaskarżonego postanowienia poprzez uwzględnienie wniosku o przyznanie prawa pomocy, zarzucając naruszenie art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. przez jego błędne zastosowanie, polegające na nieuwzględnieniu przy ocenie sytuacji majątkowej skarżącej takich okoliczności jak: wielości prowadzonych postępowań, braku możliwości zbycia aktywów spółki czy konieczności zachowania środków na realizację bieżących zobowiązań. Argumentowała, że wskutek przyjęcia nowych przepisów o grach hazardowych w sposób diametralny zmieniły się zasady prowadzenia działalności w zakresie automatów do gier o niskich wygranych. Skutkowało to znacznym pogorszeniem sytuacji finansowej podmiotów urządzających gry na automatach o niskich wygranych, w tym skarżącej. Spółka stwierdziła, że popadła w kłopoty finansowe w sposób niezawiniony i nie mogła przewidzieć w swoich planach finansowych potrzeby prowadzenia na taką skalę postępowań sądowych. Podkreśliła, że wartość bilansowa jej aktywów nie odzwierciedla ich wartości rzeczywistej, a jedynie księgową. Ta rozbieżność jest szczególnie wyraźna przy środkach trwałych – automatach do gier o niskich wygranych. Automaty te mają wartość materiałów wtórnych, z których są zbudowane. Ewentualne przerobienie tych urządzeń na inne cele jest ekonomicznie nieopłacalne. Korzystniejszy jest bowiem zakup nowych urządzeń. III Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 199 p.p.s.a. strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Instytucja prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym, która ma gwarantować możliwość realizacji konstytucyjnego prawa do sądu, wyrażonego w art. 45 ust. 1 Konstytucji RP, stanowi odstępstwo od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony. W związku z tym, że w przypadku przyznania prawa pomocy koszty postępowania sądowego pokrywane są z budżetu państwa, korzystanie z tej instytucji powinno mieć miejsce jedynie w wypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, gdy wnioskodawca rzeczywiście nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania, a przez to nie może zrealizować przysługującego mu prawa do sądu. W myśl art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, prawo pomocy może być przyznane w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Z treści tego przepisu wynika wprost, że ciężar dowodu co do wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie składającej wniosek o przyznanie tego prawa. Strona występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania i wnosząc o zwolnienie z tego obowiązku powinna uprawdopodobnić w sposób wiarygodny i rzetelny, że występują przesłanki do uwzględnienia wniosku. Jedynym kryterium oceny wniosku o przyznanie prawa pomocy jest bowiem kryterium finansowe (por. postanowienie NSA z dnia 19 stycznia 2010 r., sygn. akt I GZ 1/10; dostępne w Internecie pod adresem: http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Z uzasadnienia zaskarżonego postanowienia wynika, że WSA zbadał sytuację materialną spółki, w tym zwłaszcza przeanalizował bilans okresowy – rachunek zysków i strat za okres 1 marca – 31 maja 2013 r. Naczelny Sąd Administracyjny podziela stanowisko Sądu I instancji, że skarżąca spółka nie wykazała, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania. Z oświadczeń zawartych we wniosku o przyznanie prawa pomocy, a także z treści zażalenia wynika bowiem, że spółka wciąż prowadzi działalność gospodarczą i brak jest jakichkolwiek informacji, aby utraciła płynność finansową. W takiej sytuacji nie ma podstaw do traktowania skarżącej spółki w szczególny sposób w stosunku do innych podmiotów funkcjonujących w obrocie gospodarczym. Podkreślenia wymaga, że koszty związane z postępowaniem przed sądem należy traktować na równi z innymi kosztami prowadzonej działalności, takimi jak należności publicznoprawne, pieniężne zobowiązania umowne czy wynagrodzenia pracownicze. W tej sytuacji brak jest podstaw do przyjęcia, że spółka nie ma dostatecznych środków na realizację obowiązku poniesienia kosztów sądowych, który to obowiązek na obecnym etapie postępowania sprowadza się do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w wysokości 200 zł (vide zarządzenie o wezwaniu do uiszczenia wpisu sądowego – k. 2 akt sądowych). NSA zauważa, że wnosząca zażalenie spółka nie wskazała żadnych nowych okoliczności, nieznanych WSA, które mogłyby uzasadniać przyznanie jej prawa pomocy. Podsumowując, prawidłowe jest stanowisko Sądu I instancji, że z uwagi na posiadane przez spółkę środki finansowe zgromadzone na rachunku bankowym brak jest podstaw do przyjęcia, że spółka nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, które ograniczają się do uiszczenia wpisu sądowego od skargi. Mając na uwadze powyższe Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a. postanowił jak w sentencji.