II GZ 854/14

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Maria Myślińska po rozpoznaniu w dniu 16 grudnia 2014 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia [...] na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 8 października 2014 r., sygn. akt VI SA/Wa 1533/13 w zakresie odmowy przyznania prawa pomocy w zakresie częściowego zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi [...] na decyzję Głównego Inspektora Transportu Drogowego z dnia [...] marca 2013 r. nr [...] w przedmiocie kary pieniężnej za naruszenie przepisów o transporcie drogowym postanawia: oddalić zażalenie. Postanowieniem objętym zażaleniem Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odmówił spółce z o.o. [...] przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od opłaty kancelaryjnej od wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku oraz od wpisu sądowego od skargi kasacyjnej. Relacjonując przebieg sprawy, Sąd I instancji podał, że wyrokiem z 4 marca 2014 r., sygn. akt VI SA/Wa 1533/13 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę skarżącej na ww. decyzję. Pismem z 11 marca 2014 r. skarżąca złożyła wniosek o sporządzenie uzasadnienia wyroku. W odpowiedzi na wezwanie Sądu do uiszczenia opłaty kancelaryjnej w wysokości 100 złotych za odpis orzeczenia z uzasadnieniem skarżąca 21 marca 2014 r. wniosła sporządzony na urzędowym formularzu PPPr wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od opłaty kancelaryjnej od wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku. Pismem z 12 maja 2014 r. skarżąca, reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika, złożyła skargę kasacyjną od wyroku Sądu z dnia 4 marca 2014 r., do której załączyła złożony na urzędowym formularzu PPPr wniosek o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od wpisu sądowego od skargi kasacyjnej, rozszerzając zakres wniosku o przyznanie prawa pomocy. W uzasadnieniu wniosku skarżąca powołała się na trudną sytuację finansową spowodowaną stratą za rok obrotowy 2013 w wysokości 282.889,95 zł, wykazując kwotę 388,72 zł jako kwotę środków dostępnych na rachunku bankowych na koniec miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku. W oświadczeniu o majątku i dochodach Skarżąca podała, że wysokość kapitału zakładowego spółki wynosi 5.000 zł, wartość środków trwałych 0 zł, a strata za ostatni rok obrotowy według bilansu zamknęła się w kwocie 282.889,85 zł. Przy piśmie z 27 maja 2014 r. skarżąca przesłała: roczne sprawozdanie finansowe za 2012 r., bilans sporządzony na dzień 31 grudnia 2013 r., rachunek zysków i strat sporządzony na dzień 31 marca 2014 r., wyciągi z posiadanego przez rachunku bankowego za okres od lutego 2014 r. do kwietnia 2014 r. Odmawiając przyznania prawa pomoce we wnioskowanym zakresie Sąd I instancji stwierdził, że skarżąca nie wykazała spełnia przesłanki z art. 246 § 2 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm., dalej: p.p.s.a.), tj. że nie ma dostatecznych środków na poniesienie kosztów postępowania. WSA wskazał, że wprawdzie skarżąca w 2012 roku poniosła stratę w kwocie 206.720,83 zł, jednakże w sprawozdaniu z działalności firmy za rok 2012 podano, że "na przestrzeni poszczególnych miesięcy systematycznie rosła sprzedaż usług ochrony na rzecz osób fizycznych (rozliczana za pomocą kas fiskalnych), co jednoznacznie dobrze rokuje na działalność spółki w następnym roku, tj. w 2013 r." Prognozowany w powyższym sprawozdaniu rozwój spółki został potwierdzony w zestawieniu dokonanym w rachunku zysków i strat sporządzonym na dzień 31 grudnia 2013 r., z którego wynika, że w 2013 r. zdecydowanie zwiększył się przychód spółki do kwoty 647.900,97 zł, w porównaniu z kwotą 287.682,75 zł w 2012 r. Zarazem nastąpił wzrost kosztów działalności operacyjnej strony z kwoty 535 590,69 zł w 2012 r. do kwoty 941.372,86 zł na koniec 2013 r. Wzrost ten w odniesieniu do poszczególnych kategorii dotyczył zarówno wypłacanych przez spółkę wynagrodzeń, które z kwoty 244.445,07 zł w 2012 r. wzrosły do kwoty 422.079,00 zł w 2013 r. znacznie zwiększyła się wartość kosztów usług obcych z kwoty 123 258,63 zł do 249.300,93 w 2013 r. Według Sądu I instancji na ocenę sytuacji finansowej skarżącej w kontekście spełniania przesłanek z art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. nie pozwalają również dane zawarte w wyciągach z rachunków bankowych - data wyciągów na dzień 28 lutego 2014 r., 31 marca 2014 r., 30 kwietnia 2014 r. – albowiem główną powtarzającą się wielokrotnie transakcją wyszczególnioną w tychże dokumentach są przelewy dokonywane z konta spółki na rzecz komorników sądowych. Przyczyny, dla których strona musi takie przelewy dokonywać nie zostały wytłumaczone w żadnym z pism nadesłanych do sądu. Oznacza to tylko, że wcześniej skarżąca musiała uwikłać się w szereg procesów, których następstwem są postępowania egzekucyjne. Ponadto analiza transakcji dokonywanych na rachunku bankowym skarżącej wskazuje, że regularnych wpłat na ten rachunek (kwoty od 100, 2.500, 2.900, 3.500, 7.500, 9.200, dwa razy po 10.000 zł) dokonuje [...] będący Prezesem Zarządu, co sugerowałoby, że wszelkie przychody spółki pochodzące ze świadczonych usług wpłacane są na jego konto, ewentualnie przekazywane są mu przez pracowników Spółki w formie gotówkowej. Powyższe czyni niejasnym faktyczny stan środków pieniężnych posiadanych przez spółkę. Zażalenie na powyższe postanowienie złożyła [...], wnosząc o jego uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie. Zarzuciła naruszenie przepisów postępowania tj. art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. polegające na stwierdzeniu, że skarżąca nie wykazała braku posiadania dostatecznych środków finansowych pozwalających na stwierdzenie zaistnienia przesłanek prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym wpis sądowy od skargi. W uzasadnieniu wskazano, że w sytuacji finansowej, w jakiej obecnie znajduje się spółka, nawet wydatkowane najdrobniejsze kwoty ze zgromadzonych nielicznych środków, są dla niej bardzo dotkliwe i mogą doprowadzić do poważnych konsekwencji, nawet do jej likwidacji. Zdaniem spółki, zawarta w zaskarżonym postanowieniu ocena wydolności finansowej spółki została dokonana "na wyrost", bazując na domniemaniach związanych z funkcjonowaniem i dochodami spółki, a nie na rzeczywistym jej położeniu. Skarżąca podkreśliła, że spółce funkcjonującej od niedawna trudno jest zaistnieć i utrzymać się na rynku, zaś osiągnięte dochody są równoważone wydatkami. Wskazane "zastrzyki gotówki", traktować należy jako próbę ratowania spółki przez jedynego jej udziałowca, który musi z własnych środków współfinansować dalsze działanie spółki. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z treścią art. 199 p.p.s.a., strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Instytucja prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym, która ma gwarantować możliwość realizacji konstytucyjnego prawa do sądu, wyrażonego w art. 45 ust. 1 Konstytucji RP, stanowi odstępstwo od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony. W związku z tym, że w przypadku przyznania prawa pomocy koszty postępowania sądowego pokrywane są z budżetu państwa, korzystanie z tej instytucji powinno mieć miejsce jedynie w wypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, gdy wnioskodawca rzeczywiście nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania, a przez to nie może zrealizować przysługującego mu prawa do sądu. W myśl przepisu art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a., osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, prawo pomocy może być przyznane w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Z treści tego przepisu wynika wprost, że ciężar dowodu co do wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie składającej wniosek o przyznanie tego prawa. Powyższy wniosek znajduje dodatkowe potwierdzenie w treści przepisu art. 252 § 1 tej ustawy, zgodnie z którym wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach. Właściwe przedstawienie przez stronę przyczyn uzasadniających zwolnienie od kosztów sądowych oraz dowodów na ich poparcie umożliwia sądowi rozpoznającemu wniosek dokonanie prawidłowej oceny sytuacji majątkowej wnioskodawcy. Strona ma w tym zakresie inicjatywę dowodową, a sąd na podstawie przedstawionych przez stronę dowodów dokonuje oceny, czy wystąpiły przesłanki przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Wymaga podkreślenia, że zgodnie z art. 243 p.p.s.a., sąd administracyjny orzeka o przyznaniu prawa pomocy jedynie na wniosek strony. Zatem to w jej interesie jest przedstawienie i uwiarygodnienie okoliczności uzasadniających ten wniosek. To strona ma zatem przekonać sąd o tym, że jej sytuacja materialna nie pozwala na poniesienie kosztów postępowania. Zgodnie z treścią art. 246 § 2 pkt 2 tej ustawy, rozstrzygnięcie sądu w zakresie prawa pomocy ma charakter uznaniowy. To oznacza, że nawet jeżeli zostałaby spełniona przesłanka braku dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania, sąd nie musi przychylić się do żądania strony, a jedynie może przyznać prawo pomocy, jeżeli w oparciu o powyższy przepis uzna, że zachodzi taka potrzeba w świetle zapewnienia stronie realizacji zasady prawa do sądu. Strona występująca na drogę postępowania sądowego, winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania i wnosząc o zwolnienie z tego obowiązku, uprawdopodobnić w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku. Jedynym kryterium oceny wniosku o przyznanie prawa pomocy jest bowiem kryterium finansowe. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, w świetle przedstawionych przez stronę okoliczności, należy podzielić stanowisko Sądu I instancji, że nie można przyjąć, iż spółka nie dysponuje dostatecznymi środkami na pokrycie kosztów sądowych. Z uzasadnienia zaskarżonego postanowienia wynika, że Sąd, na podstawie nadesłanych przez stronę dokumentów źródłowych, przeanalizował jej sytuację materialną. Spółka funkcjonuje w obrocie gospodarczym. Z rachunku zysków i strat sporządzonym na dzień 31 grudnia 2013 r. wynika, że w 2013 r. zdecydowanie zwiększył się przychód spółki do kwoty 647.900,97 zł, w porównaniu z kwotą 287.682,75 zł w 2012 r. Zarazem nastąpił wzrost kosztów działalności operacyjnej strony z kwoty 535 590,69 zł w 2012 r. do kwoty 941.372,86 zł na koniec 2013 r. Wzrost ten w odniesieniu do poszczególnych kategorii dotyczył zarówno wypłacanych przez spółkę wynagrodzeń, które z kwoty 244.445,07 zł w 2012 r. wzrosły do kwoty 422.079,00 zł w 2013 r. Znacznie zwiększyła się również wartość kosztów usług obcych z kwoty 123 258,63 zł do 249.300,93 w 2013 Spółka nie wskazała na trudności w regulowaniu bieżących zobowiązań, zaś konto spółki jest regularnie zasilane przez jej wspólnika. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, w tych okolicznościach, uiszczenie przez spółkę opłaty kancelaryjnej od wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku oraz od wpisu sądowego od skargi kasacyjnej, nie przekracza jej możliwości finansowych. Dokonanej oceny nie zmienia również wykazana przez skarżącą strata z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej. Strata powstaje bowiem wskutek nadwyżki kosztów uzyskania nad przychodem, co skutkuje jedynie brakiem dochodu do opodatkowania (brakiem obowiązku zapłaty podatku dochodowego) i nie stanowi automatycznie o braku środków finansowych. Powstanie straty nie oznacza jeszcze utraty płynności finansowej. Innymi słowy, wykazanie jedynie straty w bilansie, nie przesądza automatycznie o zaistnieniu przesłanek przyznania prawa pomocy. Ponadto, opłata kancelaryjna od wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku oraz wpis sądowy od skargi kasacyjnej stanowi koszt, z którym winien liczyć się każdy przedsiębiorca, wszczynając spór na drodze sądowej i tym samym spółka powinna liczyć się z koniecznością przeznaczenia środków finansowych na ten cel i koszty sądowe traktować na równi z innymi zobowiązaniami wynikającymi z prowadzenia kosztów działalności gospodarczej. Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji postanowienia