II FZ 883/13

Naczelny Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Jan Grzęda po rozpoznaniu w dniu 9 października 2013 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia S. W. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 29 sierpnia 2013 r. sygn. akt I SA/Po 590/13 o odmowie przyznania prawa pomocy w sprawie ze skargi S. W. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. z dnia 20 marca 2013 r. nr [...] w przedmiocie zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym postanawia: 1. uchylić zaskarżone postanowienie; 2. zwolnić skarżącego od kosztów sądowych oraz ustanowić dla niego adwokata. Zaskarżonym postanowieniem Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu odmówił przyznania skarżącemu prawa pomocy. Orzeczenie takie umotywowano niewykazaniem przez skarżącego przesłanek wynikających z art. 246 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2012 r. poz. 270 - dalej: "p.p.s.a."). Sąd stwierdził mianowicie, że oświadczenie złożone przez skarżącego wraz z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy budzi wątpliwości co do jego sytuacji majątkowej, a sam skarżący nie usunął tych wątpliwości poprzez niezastosowanie się do wezwania o złożenie dodatkowych dokumentów i oświadczeń (art. 255 p.p.s.a.). W zażaleniu na to postanowienie skarżący wniósł o jego zmianę bądź uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Poznaniu. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Zażalenie było zasadne. Ciężar wykazania przesłanek prawa pomocy obciąża osobę, która ubiega się o jego przyznanie, czyli wykazania, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a.). Obowiązkiem sądu jednak - w razie wątpliwości co stanu majątkowego strony - jest wezwanie wnioskodawcy do złożenia dodatkowych oświadczeń i dokumentów (art. 255 p.p.s.a.). Stosując się do wskazań wynikających z przy toczonych regulacji WSA wezwał skarżącego do złożenia szeregu dokumentów, a niezastosowanie się do wezwania w niepełnym zakresie uznał za podstawę do oddalenia wniosku o przyznanie prawa pomocy. Wojewódzki Sąd Administracyjny wadliwie jednak uznał, że w świetle oświadczeń skarżącego i dokumentów przedłożonych przezeń do akt sprawy zachodzą wątpliwości co do jego zdolności płatniczych. Sąd nie wziął bowiem pod uwagę oświadczenia skarżącego zawartego w skardze, a popartego przedstawionym potwierdzeniem wypłaty, iż jest on rencistą. Nie uwzględnił również jasnego oświadczenia zawartego w formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy, że dochód z renty skarżącego jest jedynym dochodem jego i matki. Dodatkowo na trudne położenie finansowe skarżącego wskazuje fakt prowadzenia przeciwko niemu egzekucji administracyjnej, w ramach której częściowo zajęto jego świadczenie rentowe. Sam skarżący oświadczył, że nie ma ani oszczędności ani innych dochodów. Oświadczenie było jasne i uprawdopodobnione faktem prowadzenia egzekucji z renty. Żądanie w tej sytuacji drobiazgowego udokumentowania okoliczności niewątpliwie wynikających z wniosku wykraczało poza hipotezę art. 255 p.p.s.a. Zadaniem sądu nie jest bowiem zdyskredytowanie oświadczeń wnioskodawcy, lecz podjęcie czynności zmierzających do wyjaśnienia wątpliwości czy też niejasności w treści oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach, z zastrzeżeniem wszakże, iż wątpliwości te muszą mieć charakter obiektywny i to na tle całokształtu dowodów znajdujących się w aktach sprawy, natomiast ewentualne wezwanie w trybie art. 255 p.p.s.a. musi obejmować żądanie dokumentów istotnych i niezbędnych do wyjaśnienia sytuacji materialnej wnioskodawcy. Niezrozumiałe w tej sytuacji było żądanie od skarżącego np. oświadczenia o prowadzonej przeciwko niemu egzekucji, kiedy sprawa dotyczy zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym, a skarżący we wniosku podaje, że jego świadczenia z ubezpieczenia społecznego obciążone są zajęciem egzekucyjnym. Nie wiadomo również czemu miało służyć wezwanie wnioskodawcy np. do oświadczenia na temat tego, kto jest właścicielem mieszkania w którym mieszka. Wezwanie wystosowane do skarżącego, nie dość że było wątpliwie celowe, to jeszcze cechował je niepotrzebny i nieuzasadniony formalizm i to w sytuacji, gdy poczynania procesowe skarżącego wskazywały na jego nieporadność (skarżący błędnie wniósł skargę bezpośrednio do sądu, a na skutek jego kolejnego zaniechania samą skargę odrzucono). Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że sytuacja majątkowa skarżącego, utrzymującego się wyłącznie z renty w wysokości netto 402,03 zł, uzasadniała uwzględnienie jego wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym poprzez zwolnienie go od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata. W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 188 w zw. z art. 197 § 2 oraz na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny postanowił jak w sentencji.