I SA/Ol 434/13

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie Małgorzata Klimek po rozpoznaniu w dniu 14 sierpnia 2013r. na posiedzeniu niejawnym wniosku J. Z. K. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi J. Z. K. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia "[...]", nr "[...]" w przedmiocie: zobowiązania w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2010r. postanawia: zwolnić skarżącego od wpisu sądowego ponad kwotę 957 złotych ( słownie dziewięćset pięćdziesiąt siedem złotych) Wnioskiem z dnia 25 czerwca 2013r. skarżący J. Z. K., reprezentowany przez doradcę podatkowego W.S. zwrócił się o zwolnienie od kosztów sądowych, w tym wpisu w wysokości 1.914 zł. Ze złożonego przez skarżącego formularza wniosku o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynika, iż wnioskodawca prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną. Małżonkowie prowadzą gospodarstwo rolne, z którego każde z nich osiąga dochód w wysokości 7.844,50 zł rocznie. Łączny dochód małżonków wynosi 15.689 zł rocznie. Skarżący jest współwłaścicielem domu o powierzchni 145 m2, oraz współwłaścicielem gruntu rolnego o powierzchni 30 ha oraz działki o powierzchni 1,8 ha. Argumentując wniosek skarżący wskazał, iż nie posiada środków potrzebnych na uiszczenie wpisu. Podniósł, iż Urząd Skarbowy dokonał zajęcia całego majątku nieruchomego, którego jest współwłaścicielem. Część majątku ruchomego została już sprzedana w drodze licytacji, pozostała część majątku ruchomego tj. samochód osobowy marki "[...]" rok 2005 oraz motocykl marki "[...]" rok prod. 2006 – są objęte licytacją na dzień 26.06.2013r. Oceniając wniosek o przyznanie prawa pomocy referendarz sądowy powinien zbadać sytuację majątkową wnioskodawcy, a w szczególności skonfrontować jego dochody z udokumentowanymi wydatkami. Jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona stosownie do przepisu art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012r., poz. 270 dalej cyt. jako p.p.s.a.), jest zobowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Pismem z dnia 10.07.2013r., skarżący wezwany został do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez złożenie następujących dodatkowych oświadczeń: - wyjaśnień, w formie pisemnego oświadczenia w zakresie szczegółowego zestawienia stałych miesięcznych wydatków związanych z utrzymaniem własnym oraz rodziny (np. rachunki za gaz, energię elektryczną, wodę, telefon, TV, Internet, ogrzewanie, wywóz odpadów, koszty wyżywienia, ubrania, środków czystości, koszty eksploatacji samochodu, koszty leczenia, rat pożyczek, kredytów, ubezpieczeń, wysokość płaconych podatków itp.), przedłożenia odpisów dokumentów potwierdzających ponoszone wydatki za okres od 01.01.2013 r. do 30.06.2013 r., oświadczenia czy korzysta z czyjejś pomocy finansowej (ewentualnie rzeczowej) w związku z ponoszonymi wydatkami związanymi z utrzymaniem gospodarstwa domowego, - wyciągów i wykazów z wszystkich posiadanych rachunków bankowych z okresu ostatnich sześciu miesięcy (1 stycznia 2013r.- 30 czerwca 2013r.), - zaświadczenia z Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w zakresie wysokości uzyskiwanych dopłat dla rolników na rok 2012 i 2013, ewentualnie ich braku, - wyjaśnień, w formie pisemnego oświadczenia w zakresie faktycznie uzyskiwanych dochodów z gospodarstwa rolnego, określenie profilu prowadzonej działalności rolniczej ze wskazaniem rodzaju prowadzonych upraw rolnych oraz ewentualnie prowadzonej hodowli zwierząt, - oświadczenia w zakresie posiadanych polis ubezpieczeniowych na życie wraz z określeniem wysokości zgromadzonych na nich środków finansowych, wysokości rat i ich częstotliwości, - wyjaśnień, w formie pisemnego oświadczenia w zakresie posiadanych ruchomości o wartości powyżej 3.000 zł w okresie od 01.01.2012r. do 30.06.2013r., - wyjaśnień, w formie pisemnego oświadczenia w zakresie toczącego się postępowania egzekucyjnego tj. przedstawienie tytułów wykonawczych, nadto określenie jakie środki egzekucyjne zostały przez poborcę skarbowego (komornika) zastosowane, w jakiej wysokości zostały już spłacone zaległości podatkowe (wierzytelności), a jakie pozostały jeszcze do ściągnięcia. Dodatkowo przedstawienie wyników licytacji z dnia 26 czerwca 2013r., - przedstawienie odpisów z ksiąg wieczystych posiadanych nieruchomości oraz określenie ich przybliżonej wartości rynkowej, - przedłożenie odpisu umowy o świadczenie usług przez profesjonalnego pełnomocnika ewentualnie przedłożenie faktury VAT potwierdzającej wysokość zapłaty za usługę, - innych istotnych oświadczeń i dokumentów istotnych, określających jej sytuację majątkową i życiową. W odpowiedzi na powyższe wezwanie w piśmie z dnia 18 lipca 2013r. skarżący oświadczył, iż miesięczne wydatki w zakresie utrzymania gospodarstwa domowego kształtują się następująco – energia elektryczna (według ostatniej faktury) – 700 zł, woda – 70 zł, telefon oraz Internet – 200 zł, TV- 49 zł, zakup lekarstw – 200 zł, spłata rat kredytu – 4.700 zł. Skarżący dodał, iż posiada dwu, trzy miesięczne zaległości w spłacie rat kredytowych oraz innych należności. Wskazał, iż nie pobiera dopłat dla rolników. Gospodarstwo rolne prowadzone jest jedynie na własne potrzeby w zakresie hodowli jeleni, danieli, owiec, 4 strusi oraz kilkunastu kur, posiada także staw rybny. W gospodarstwie hoduje na własne potrzeby podstawowe warzywa i owoce, nie dokonuje sprzedaży płodów rolnych. Podał, że gospodarstwo rolne jest w fazie rozwoju. Wskazał, iż posiada wraz z współmałżonkiem ciągnik rolniczy wraz z akcesoriami do prac polowych o wartości około 30.000 zł. Odnośnie umowy z profesjonalnym pełnomocnikiem wyjaśnił, iż usługa została określona na 15.000 zł, z czego do tej pory uregulowane zostało 5.000 zł. Wyjaśnił, iż kwoty uzyskane z licytacji w dniu 23.06.2013r. samochodu i motocykla zostały rozdysponowane przez poborcę podatkowego. Wskazał, iż komornik dokonał zajęcia ksiąg wieczystych. Do złożonego oświadczenia załączono odpisy z ksiąg wieczystych oraz wyciąg z konta bankowego. Rozpoznając niniejszy wniosek wskazać należy, iż zgodnie z treścią przepisu art. 245 § 1 p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 p.p.s.a.). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części, albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków, lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego, lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 p.p.s.a.). Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a.), w zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Powołane przepisy stanowią odstępstwo od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego zawartej w art. 199 p.p.s.a. Strona ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy musi zatem uprawdopodobnić, iż jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia wyjątkowe traktowanie. W przypadku prawa pomocy mamy do czynienia z pomocą Budżetu Państwa osobom, które z uwagi na ich trudną sytuację materialną nie są w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przesłanki przyznania prawa pomocy są przy tym określone ogólnie, a więc uznaniu sądu pozostawił ustawodawca ocenę przedstawionych we wniosku okoliczności przemawiających, zdaniem strony, za rozstrzygnięciem korzystnym dla niego. Należy ponadto zauważyć, że opłaty sądowe, do których zalicza się także wpis, stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienie od ponoszenia tego rodzaju danin stanowi odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 Konstytucji RP. Dlatego też mogą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli. Jak już wskazano, prawo pomocy może być przyznane tylko wówczas, gdy strona nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania albo nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Niewątpliwie konieczność zapłaty kosztów sądowych zawsze powoduje uszczerbek i ewentualnie konieczność ograniczenia innych wydatków, jednakże zastosowanie instytucji przyznania prawa pomocy jako wyjątku od zasady ponoszenia kosztów sądowych jest możliwe tylko w sytuacji powstania uszczerbku w koniecznym utrzymaniu, nie zaś w przypadku powstania jakiegokolwiek uszczerbku. Przez pojęcie uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny należy natomiast rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i finansowej strony w taki sposób, iż nie jest ona w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych. Na wstępie niniejszych rozważań stwierdzić należy, że przedstawiona sytuacja materialna wnioskodawcy nie pozwala na przyjęcie, iż w sprawie zachodzą szczególne okoliczności pozwalające na skuteczne ubieganie się o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym w postaci zwolnienia od całości kosztów sądowych. Przyznać należy, iż sytuacja majątkowa skarżącego nie pozwala mu na uiszczenie całości kosztów sądowych, w tym wpisu sądowego w wysokości 1.914 zł. W niniejszej sprawie uznano, że skarżący wykazał przesłanki do zastosowania w jej przypadku prawa pomocy w zakresie częściowym w postaci zwolnienia od połowy wpisu sądowego tj. zwolnienia ponad kwotę 957 zł. Zgodzić należy się, iż sytuacja finansowa skarżącego uległa pogorszeniu z uwagi na licytację mienia ruchomego, ustanowienie hipotek na majątku nieruchomym, zmniejszeniu dochodów. Z przedłożonych przez wnioskodawcę odpisów z ksiąg wieczystych wynika, iż na majątku nieruchomym skarżącej ustanowiono hipoteki przymusowe na łączną kwotę 1.009.872 zł, z tytułu kredytów ustanowione zostały również hipoteki umowne na łączną kwotę 1.078.768 zł. Łącznie majątek zabezpieczony jest do wartości 2.088.640 zł. Niewątpliwie wysokość ustanowionych zabezpieczeń jest bardzo wysoka, trudno jednak odnieść ją do wartości posiadanego majątku. Skarżący nie określił, pomimo wezwania w tym zakresie, szacunkowej wartości posiadanego majątku. Niewykluczone bowiem jest, iż ze sprzedaży majątku nieruchomego możliwe będzie uzyskanie wartości przekraczających wysokość zabezpieczeń. Skarżący posiada bowiem grunt rolny o powierzchni około 30 ha oraz działkę o powierzchni 1,8 ha. Jak natomiast wynika z zaskarżonej decyzji działalność skarżącego w latach 2006-2010 polegała m.in. na sprzedaży nieruchomości w formie działek pod zabudowę, z czego został osiągnięty znaczący przychód. Zauważenia również wymaga, iż skarżący ponosi wydatki znacznie przewyższające uzyskiwane dochody. Wskazał bowiem, iż roczne dochody współmałżonków wynoszą 15.689 zł, co daje miesięczny dochód w wysokości 1.307,41 zł. Wydatki zostały natomiast określone na kwotę 5.919 zł. Dodatkowo wskazać należy, iż poza wykazanymi wydatkami skarżący musi również ponosić inne wydatki, chociażby te związane z zaspokojeniem jego elementarnych potrzeb. Nie sposób bowiem przyjąć, że nie ponosi kosztów zakupu żywności, odzieży, czy podstawowych środków czystości. Skarżący nie wyjaśnił przy tym w jaki sposób, i z jakich środków pokrywa comiesięczny niedobór środków finansowych. W świetle powyższych danych stwierdzić należy, iż wnioskodawca musi posiadać środki finansowe pozwalające mu na ponoszenie tego rodzaju i tej wysokości kosztów utrzymania. Wskazać należy, że wysokość jedynie miesięcznej raty spłacanego kredytu nie koreluje z uzyskiwanymi dochodami, przekracza bowiem ponad trzykrotnie osiągany dochód. Skarżący podniósł co prawda, że posiada zaległości związane ze spłatą kredytu. Jednakże zobowiązanie z tego tytułu i w tej wysokości reguluje. Dodać należy, iż co do zasady okoliczność spłacania zobowiązań (pożyczek, kredytów) o charakterze prywatnoprawnym rozpatrywana jest jako możliwość ponoszenia dodatkowych kosztów z budżetu wnioskodawcy, nie korzystających przy tym z pierwszeństwa zaspokojenia, przed zobowiązaniami o charakterze publicznoprawnym, do których należą koszty sądowe. Okoliczność ta najczęściej stanowi o braku podstaw do przyznania prawa pomocy w jakimkolwiek zakresie, ponieważ świadczy o zdolności do zaciągania i spłacania tego typu zobowiązań. Oceniając możliwości finansowe skarżącego wzięto również pod uwagę przychód jaki uzyskał on wraz z żoną w latach 2006 – 2010 z tytułu obrotu nieruchomościami. Na podstawie zaskarżonych do tut. Sądu decyzji ustalono, że łączny przychód małżonków uzyskany w tym okresie wyniósł 3.069.465,81 zł. Zdaniem rozpoznającego niniejszy wniosek uzyskany przychód pozwalał na poczynienie chociażby minimalnych oszczędności, umożliwiających poniesienie obecnie pełnych kosztów postępowania sądowego. Na trudną sytuację materialną i brak środków pieniężnych niezbędnych na poniesienie kosztów sądowych nie wskazuje również okoliczność ustanowienia w sprawie pełnomocnika. W tak trudnej sytuacji finansowej jaką wykazuje skarżący, był on w stanie ponieść koszty ustanowienia pełnomocnika w kwocie aktualnie 5.000 zł. Cała usługa została wyceniona na 15.000 zł. Rozpoznający wniosek nie neguje prawa, jak również potrzeby skarżącego do ustanowienia dla siebie zastępstwa prawnego. Nie mniej jednak niezrozumiałym jest, dlaczego koszty te mają pierwszeństwo przed kosztami należnymi Skarbowi Państwa oraz dlaczego te koszty skarżąca może ponosić, natomiast kosztów postępowania sądowego już nie, argumentując to ciężką sytuacją finansową. Przedstawione powyżej okoliczności w ocenie Referendarza sądowego świadczą o możliwości poniesienia części kosztów sądowych w sprawie niniejszej oraz pozostałych sprawach zainicjowanych skargą wnioskodawcy. Skarżący oraz jego małżonka zobowiązani są do uiszczenia wpisów sądowych łącznie w 10 sprawach zawisłych przed tut. Sądem ( I SA/Ol 425/13 – I SA/Ol 434/13). Łączna wysokość wpisów we wszystkich sprawach małżonków wynosi 16.981 zł. W świetle wyżej przedstawionych okoliczności uznano, że sytuacja majątkowa wnioskodawcy i jego żony nie jest na tyle trudna, aby uzasadniała pomoc państwa w zakresie zwolnienia od całości kosztów sądowych. Jak wykazano wyżej sytuacja wnioskodawcy jest stabilna, posiada on dom który zabezpiecza jego potrzeby mieszkaniowe, uzyskuje dochody z gospodarstwa rolnego. W dalszym ciągu jest właścicielem znacznego majątku nieruchomego, ponosi wydatki, których rodzaj i wysokość wskazuje na możliwość poniesienia również części kosztów sądowych. Dlatego też w każdej sprawie skarżący został zwolniony ponad kwotę odpowiadającą połowie należnego wpisu. Przyznanie skarżącemu prawa pomocy w zakresie częściowym nie stanowi w jego sytuacji przeszkody w realizacji przysługującego mu prawa do sądu. Mając na względzie powyższe, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji.