I GZ 499/14

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Krystyna Anna Stec po rozpoznaniu w dniu 18 listopada 2014 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia "E." Spółki z o.o. w M. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we W. z dnia 22 września 2014 r., sygn. akt I SA/Wr 464/13 w zakresie przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi "E." Spółki z o.o. w M. na decyzję Dyrektora Izby Celnej we W. z dnia [...] lutego 2013 r. nr [...] w przedmiocie podatku akcyzowego postanawia: oddalić zażalenie. Postanowieniem z dnia 22 września 2014 r., sygn. akt I SA/Wr 464/13 Wojewódzki Sąd Administracyjny we W. odmówił "E." Spółce z o.o. w M. przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi tej spółki na decyzję Dyrektora Izby Celnej we W. z dnia [...] lutego 2013 r. w przedmiocie podatku akcyzowego. We wniosku o przyznanie prawa pomocy spółka podała, że jej sytuacja majątkowa jest wyjątkowo trudna z uwagi na to, że wszystkie jej rachunki bankowe i przysługujące jej wierzytelności zostały zajęte. Ponadto prowadzone jest przeciwko niej, bezskutecznie wobec braku składników majątkowych, postępowanie egzekucyjne, w którym dochodzone są należności publicznoprawne na kwotę przekraczającą 5.000.000zł. Spółka podniosła, że z uwagi na toczące się postępowanie egzekucyjne i rezygnujących z tego powodu ze współpracy z nią kontrahentów, nie może prowadzić działalności gospodarczej w pełnym zakresie. Wskazała także, że w 2011 r. doszło do zajęcia przez organy celne jej towaru o wartości co najmniej 300.000 zł. W oświadczeniu o majątku i dochodach spółka podała, że jej kapitał zakładowy wynosi 400.000 zł, nie posiada środków trwałych a w 2013 r. osiągnęła zysk w kwocie 444.147,38 zł. Do wniosku spółka załączyła pismo Izby Celnej we W. z dnia [...] marca 2014 r., zawierające zestawienie tytułów egzekucyjnych obciążających spółkę, a także bilans na dzień 31 grudnia 2013 r., zgodnie z którym spółka osiągnęła przychód w kwocie 444.147,38 zł, oraz sprawozdanie na dzień 31 grudnia 2013 r., według którego spółka osiągnęła w 2013 r. przychód netto w kwocie 2.158.659,37 zł. Ponadto przedstawiła sprawozdania na dzień 31 stycznia 2014 r. i 28 lutego 2014 r., w którym wykazała przychód netto w kwotach 208.682,06 zł i 249.823,34 zł. Z kolei na dzień 31 marca 2014 r. i dzień 30 kwietnia 2014 r. przychód netto spółki wyniósł odpowiednio 228.637,81 zł i 201.573,22 zł. Wojewódzki Sąd Administracyjny we W. uzasadniając swoje rozstrzygnięcie wskazał, że w jego ocenie w oparciu o przedłożoną dokumentację nie sposób stwierdzić, aby koszty związane z prowadzeniem postępowania sądowego w sprawie przekraczały możliwości płatnicze skarżącej. Sąd podkreślił, że spółka w latach 2010 i 2011 odnotowywała znaczne zyski (według bilansu za 2012 r. zyski z lat poprzednich wyniosły 620.972,10 zł) a dopiero w 2012 r. poniosła stratę, jednakże stosunkowo niewielką w porównaniu do wartość osiągniętego przychodu (ponad 1.600.000 zł). Natomiast za 2013 r. odnotowała z powrotem znaczny zysk w kwocie 444.147,38 zł (str. 2 bilansu za 2013 r.). Odnośnie do straty za 2012 r. WSA wskazał, że jej odnotowanie nie jest jednoznaczne z brakiem środków finansowych – wartości takie jak koszty uzyskania przychodu, dochód lub strata są bowiem powiązane wyłącznie z rozliczeniami w podatku dochodowym i zwykle nie stanowią odzwierciedlenia rzeczywistej sytuacji finansowej przedsiębiorcy. W niniejszej zaś sprawie, spółce na koniec 2012 r. przysługiwały należności krótkoterminowe w wysokości ponad 1.800.000 zł i co istotne przewyższały one wartość zobowiązań krótkoterminowych o ponad 600.000 zł. Spółka powołuje się we wniosku na toczące się przeciwko niej postępowanie egzekucyjne, w ramach którego dochodzone mają być zaległości publicznoprawne w kwocie ponad 5.000.000 zł. Pomimo jednak przedstawienia przez nią zestawienia tytułów wykonawczych nie jest, jak wskazał WSA, wiadome jakie środki egzekucyjne zostały zastosowane. Wiadomo jedynie, z dokumentów przedstawionych przez spółkę, że miało miejsce zajęcie towaru o wartości powyżej 300.000 zł. Jednakże zdarzenie to nastąpiło w 2011 r. W ocenie Sądu I instancji, z twierdzeń wniosku oraz przedłożonych dokumentów nie wynika, żeby tak odległe w czasie zdarzenie miało realny wpływ na obecną kondycję finansową spółki. Z przedłożonego wykazu postępowań egzekucyjnych WSA wywiódł, że część z tych postępowań została umorzona z powodu braku składników majątkowych. Jednak przedstawione dokumenty dotyczące wyników finansowych świadczą, że okoliczność prowadzenia wobec spółki egzekucji nie miała istotnego wpływu na jej funkcjonowanie. Z przedłożonego bilansu – sprawozdania aktualnego na dzień 31 stycznia 2013 r. wynika bowiem, że spółka posiadała na wskazany dzień aktywa obrotowe w kwocie 1.479.224,74 zł. Po stronie aktywów znajdowały się także należności krótkoterminowe w kwocie 1.429.553,96 zł. Spółka zatem nadal prowadziła działalność gospodarczą relatywnie znacznych rozmiarów. Znajduje to zdaniem WSA dodatkowe potwierdzenie w przedłożonych przez nią deklaracjach VAT-7 i za kolejne miesiące 2014 r., z których wynika, że spółka dokonuje nadal opodatkowanej dostawy towarów i usług, niekiedy na znaczne kwoty. Z bilansu za 2013 r. Sąd wywiódł również, że mimo postępowania egzekucyjnego, spółka dysponuje środkami finansowymi pozwalającymi jej na regulowanie wymagalnych należności związanych z bieżącymi kosztami (należności krótkoterminowe w kwocie 1.035.077,32 zł) w tym dokonuje zakupów (należności z tytułu dostaw i usług o okresie wymagalności do dwunastu miesięcy – 883.334,89 zł). Wreszcie, według zeznania o wysokości osiągniętego dochodu (poniesionej straty) przez podatnika podatku dochodowego od osób prawnych za rok podatkowy 2013 r., spółka wykazała przychód na poziomie 2.216.908,26 zł, przy kosztach uzyskania przychodu w kwocie 1.772.760, 88 zł. Wskazane wyżej dane, w ocenie Sądu I instancji, potwierdzały, że spółka dysponuje środkami, które może przeznaczyć na uiszczenie należnych kosztów sądowych. WSA zaznaczył też, że spółka podała, iż suma wszystkich należnych wpisów od skarg przed sądami administracyjnymi bliska jest kwocie 50.000 zł. Jednakże, kwoty tej Sąd nie uznał za znaczną w relacji do zysku spółki w 2013 r., jak i w relacji do środków obrotowych, którymi spółka dysponowała na koniec 2013 r. Zażalenie na to postanowienie wniosła spółka zaskarżając to orzeczenie w całości, wnosząc o jego zmianę przez przyznanie skarżącej prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, ewentualnie o chylenie postanowienia i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania WSA we W. Postanowieniu zarzuciła naruszenie art. 165 p.p.s.a. przez błędne niezastosowanie , podczas gdy pojawiły się nowe okoliczności dotyczące sytuacji majątkowej spółki w pełni uzasadniające zmianę poprzedniego postanowienia przez przyznanie skarżącej prawa pomocowe wnioskowanym zakresie. W uzasadnieniu zażalenia przede wszystkim podniesiono, że Sąd I instancji dokonał błędnej analizy przedłożonych przez spółkę dokumentów. Zdaniem skarżącej bilans czy rachunek zysków i strat nie odzwierciedlają rzeczywistej sytuacji finansowej spółki, zaś prowadzenie egzekucji należności publicznoprawnych, wbrew twierdzeniom Sądu I instancji, znacząco wpłynęło na działalność spółki. Ponadto w wyniku kontroli skarbowych zostały wydane decyzje określające wysokość zobowiązań podatkowych spółki na łączną kwotę 6 mln zł, co do których nadano rygor natychmiastowej wykonalności. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie znajduje usprawiedliwionych podstaw. Zgodnie z art. 199 p.p.s.a. strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Wyjątek od tej reguły stanowi instytucja prawa pomocy, która ma gwarantować możliwość realizacji prawa do sądu, wyrażonego w art. 45 ust. 1 Konstytucji RP. W związku z tym, że w przypadku przyznania prawa pomocy koszty postępowania sądowego pokrywane są z budżetu państwa, korzystanie z tej instytucji powinno mieć miejsce jedynie w wypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, gdy wnioskodawca rzeczywiście nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania, a przez to nie może zrealizować przysługującego mu prawa do sądu. Stosownie do art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej może być przyznane prawo pomocy w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Zatem ciężar dowodu, co do wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy, spoczywa na wnioskodawcy. Należy podkreślić, że strona występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania i wnosząc o zwolnienie z tego obowiązku uprawdopodobnić w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku. Jedynym kryterium oceny wniosku o przyznanie prawa pomocy jest bowiem kryterium finansowe. Naczelny Sąd Administracyjny podzielił stanowisko Sądu pierwszej instancji, że strona nie wykazała istnienia przesłanki pozwalającej na przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym. Sąd rozważając sytuację majątkową strony uwzględnił wszystkie dostępne informacje i prawidłowo uznał, że nie zostało wykazane, że Spółka nie jest w stanie ponieść opłat związanych z postępowaniem sądowoadministracyjnym. WSA wziął przy tym również pod uwagę całość kosztów od znanych mu spraw toczących się przed sądem administracyjnym. Sąd pierwszej instancji słusznie uznał, że wysokie przychody oraz uzyskiwany zysk uzasadniają przyjęcie, że skarżąca dysponuje środkami na poniesienie kosztów sądowych. Odnośnie do zarzutu naruszenia art. 165 p.p.s.a., należy wskazać przede wszystkim, że uchybienie Sądu I instancji polegające na niewyeksponowaniu zmiany sytuacji finansowej spółki w stosunku do sytuacji będącej przedmiotem rozważań na etapie rozpoznawania poprzedniego wniosku o przyznanie prawa pomocy, nie miało wpływu na wynik sprawy. Badanie zasadności przyznania prawa pomocy w trybie art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. jest bowiem nawet bardziej kompleksowe i pełne, niż badanie wniosku z punktu widzenia art. 165 p.p.s.a. Poza tym spółka nie podniosła w zażaleniu w jaki sposób rozpoznanie przez Sąd jej wniosku w trybie art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. było dla skarżącej krzywdzące. Odnosząc się do załączonych do zażalenia decyzji oraz postanowień o nadaniu rygoru natychmiastowej wykonalności, należy wskazać, że wskazane akty zostały wydane w kwietniu 2014 r., a więc jeszcze przed wydaniem zarówno zaskarżonego postanowienia, jak i wcześniej wydanego postanowienia referendarza sądowego z dnia 25 czerwca 2014 r., od którego spółka nie wniosła sprzeciwu. Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 1 i § 2 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji postanowienia.