II GZ 548/13

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Magdalena Bosakirska po rozpoznaniu w dniu 8 października 2013 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia I. Spółki z o.o. w G. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w G. W. z dnia 19 sierpnia 2013 r. sygn. akt II SA/Go 419/13 o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi I. Spółki z o.o. w G. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Z. G. z dnia [...] stycznia 2013 r. nr [...] o zarzutach w postępowaniu egzekucyjnym postanawia: oddalić zażalenie Wojewódzki Sąd Administracyjny w G. W. postanowieniem z dnia 19 sierpnia 2013r., sygn. akt II SA/Go 419/13 odmówił I. Spółce z o.o. w G. przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi tej spółki na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Z. G. z dnia [...] stycznia 2013r., nr [...] o zarzutach w postępowaniu egzekucyjnym. I Z uzasadnienia postanowienia wynika, że Sąd I instancji przyjął za podstawę rozstrzygnięcia następujące ustalenia. Zarządzeniem z dnia 17 maja 2013r. Przewodniczący Wydziału II WSA w G. W. wezwał I. Spółkę z o.o. w G. do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w kwocie 100 zł, zakreślając termin 7 dni na jego wykonanie, pod rygorem odrzucenia skargi. Pismem z dnia 29 maja 2013r. I. Spółka z o.o. w G. wniosła o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od obowiązku opłacenia wpisu. W wykonaniu wezwania Sądu spółka nadesłała w dniu 11 lipca 2013r. urzędowy formularz PPF, w którym oświadczyła, że w wyniku postępowania egzekucyjnego zablokowano jej wszystkie konta bankowe, uniemożliwiając pozyskanie i dysponowanie środkami finansowymi. Brak środków uniemożliwia uiszczenie wpisu. Ponadto wszystkie ruchomości spółki zostały zajęte przez komorników. Z oświadczenia o majątku i dochodach wynika, że wartość środków trwałych spółki wynosi 2.024.729,36 zł, strata za ostatni rok obrotowy według bilansu 373.575,72 zł, natomiast wysokość kapitału zakładowego 6.000.000,00 zł. W rubryce nr 9.1 wniosku spółka podała nazwę banku, w którym posiada rachunek bankowy – "[...]", nie wskazując jednak numeru tego rachunku oraz określając jego stan na 0 zł. W odpowiedzi na wezwanie referendarza sądowego z dnia 19 lipca 2013r. w piśmie z dnia 30 lipca 2013r. spółka oświadczyła, że w związku z zajęciami komorniczymi zlikwidowała rachunki bankowe. Wyjaśniła również, że nie dysponuje zbiorczym zestawieniem wartości przychodów i kosztów uzyskania przychodów za ostatnie trzy miesiące. Do pisma załączyła kopie deklaracji podatkowych VAT-7 za ostatnie trzy miesiące. Postanowieniem z dnia 19 sierpnia 2013r. WSA w G. W. na podstawie art. 246 § 2 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz. U. z 2012r., poz. 270 ze zm.) dalej powoływanej jako "p.p.s.a." odmówił spółce przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Sąd I instancji stwierdził, że spółka tylko częściowo zastosowała się do wezwania referendarza sądowego, przedkładając jedynie kopie deklaracji VAT-7, bez potwierdzenia ich wpływu do właściwego urzędu skarbowego. Z deklaracji wynika, że spółka prowadzi działalność, wykazując sprzedaż na kwoty wielokrotnie wyższe niż należne w tej sprawie koszty sądowe. Jednocześnie spółka posiada znaczną nadwyżkę podatku VAT naliczonego nad podatkiem VAT należnym, którą przenosi na następne okresy rozliczeniowe i nie wnosi o zwrot podatku VAT. Ponadto z oświadczeń spółki wynika, że jej rachunki bankowe zostały zajęte w postępowaniu egzekucyjnym, a następnie zlikwidowane. Niemniej jednak te okoliczności, niepotwierdzone żadnymi dokumentami nie przesądzają o zasadności wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych, a dokumentacja złożona w sprawie nie przekonuje o niemożliwości poniesienia przez wnioskującą kosztów sądowych. Zdaniem Sądu I instancji ponoszenie straty (373.575,72 zł) nie oznacza spełnienia przesłanki warunkującej przyznanie prawa pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych. Strata wynikająca z zeznań podatkowych i bilansu jest jedynie wynikiem bilansowym nadwyżek kosztów nad przychodami, nie oznacza natomiast braku środków finansowych, a co za tym idzie, sama ta okoliczność nie warunkuje potrzeby udzielenia pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych. Sąd uznał, że nie bez znaczenia pozostaje także fakt posiadania przez spółkę kapitału zakładowego o wartości 6.000.000,00 zł, jak i środków trwałych o wartości 2.024.729,36 zł (wg bilansu za ostatni rok obrotowy). Skoro znacznej wielkości majątek spółki wielokrotnie przewyższa koszty niniejszego postępowania, to spółka – zgodnie z zasadą partycypacji strony w kosztach zainicjowanego przez nią postępowania sądowego – powinna ponieść te koszty (100 zł wpisu sądowego od skargi). Tym bardziej, że nie podjęła wszelkich możliwych czynności w celu zabezpieczenia środków na ten cel. II W zażaleniu z dnia 29 sierpnia 2013r. złożonym do Naczelnego Sądu Administracyjnego I. Spółka z o.o. w G. wniosła o uchylenie powyższego postanowienia i zwolnienie od kosztów sądowych. Argumentowała, że wezwanie Sądu do przedłożenia dokumentów wykonała i tak jak umiała udowodniła brak środków. III Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 199 p.p.s.a. strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Wyjątek od tej reguły stanowi instytucja prawa pomocy, która ma gwarantować możliwość realizacji konstytucyjnego prawa do sądu, wyrażonego w art. 45 ust. 1 Konstytucji RP. W związku z tym, że w przypadku przyznania prawa pomocy koszty postępowania sądowego pokrywane są z budżetu państwa, korzystanie z tej instytucji powinno mieć miejsce jedynie w wypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, gdy wnioskodawca rzeczywiście nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania, a przez to nie może zrealizować przysługującego mu prawa do sądu. Stosownie do art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej może być przyznane prawo pomocy w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Zatem ciężar dowodu, co do wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy, spoczywa na wnioskodawcy. Należy podkreślić, że strona wstępująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania i wnosząc o zwolnienie z tego obowiązku uprawdopodobnić w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku. Jedynym kryterium oceny wniosku o przyznanie prawa pomocy jest bowiem kryterium finansowe. Z art. 255 p.p.s.a. wynika, że jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, o przyznanie prawa pomocy okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym przez Sąd terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego lub dochodów. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego Sąd I instancji prawidłowo uznał, że spółka nie wykazała istnienia przesłanki pozwalającej na przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W uzasadnieniu kontrolowanego postanowienia Sąd odniósł się do wszystkich informacji przedstawionych przez stronę i prawidłowo stwierdził, że na dzień złożenia wniosku I. Spółka z o.o. w G. dysponowała środkami na poniesienie pełnych kosztów postępowania (100 zł). Jak wynika z akt sprawy i jak trafnie wskazał Sąd, skarżąca spółka nie wykonała wezwania referendarza sądowego z dnia 19 lipca 2013r. w całości. Nie przedstawiła bowiem żadnych informacji o posiadanych rachunkach bankowych, ani też zbiorczego zestawienia wartości przychodów i kosztów uzyskania przychodów za ostatnie trzy miesiące. Twierdzenie spółki, że zlikwidowała wszystkie rachunki bankowe z powodu prowadzonego przeciwko niej postępowania egzekucyjnego nie jest wiarygodne, gdyż przynajmniej na dzień złożenia wniosku o przyznanie prawa pomocy posiadała jeden rachunek bankowy w banku [...] (patrz: rubryka nr 9.1 złożonego formularza PPF), którego numeru i salda nie ujawniła bez podania przyczyn. Tymczasem finanse podmiotu wnoszącego o pomoc państwa w postaci zwolnienia od kosztów sądowych muszą być transparentne. W sprawie niniejszej z materiałów przedstawionych przez spółkę nie wynika, że nie może ona zapłacić wpisu w wysokości 100 zł w sytuacji, gdy prowadzi nadal działalność gospodarczą, obraca znacznymi sumami i posiada majątek trwały. Skoro z przedłożonych materiałów nie wynika niemożność uiszczenia wpisu, a innych spółka nie przedstawiła, zasadnie Sąd I instancji odmówił przyznania prawa pomocy, gdyż spółka nie wykazała, że nie ma żadnych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a. postanowił jak w sentencji.