I FZ 353/13

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Marek Zirk-Sadowski, po rozpoznaniu w dniu 20 sierpnia 2013 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia P. M. na zarządzenie Przewodniczącego Wydziału w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Bydgoszczy z dnia 6 czerwca 2013 r. sygn. akt I SA/Bd 329/13 w zakresie sprawdzenia wartości przedmiotu zaskarżenia w sprawie ze skargi P. M. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w B. z dnia 11 marca 2013 r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za miesiące od stycznia do grudnia 2008 r. postanawia: odrzucić zażalenie. Zarządzeniem z dnia 6 czerwca 2013 r., I SA/Bd 329/13, Przewodniczący Wydziału w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Bydgoszczy sprawdził z urzędu wartość przedmiotu zaskarżenia i zarządził w tym celu dochodzenie, w wyniku którego ustalił tę wartość (w kwocie 613.666 zł) i jednocześnie wysokość wpisu od skargi (w kwocie 6.137 zł). Jako podstawę prawną zarządzenia powołano art. 218 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), dalej Ppsa. Na powyższe zarządzenie strona wniosła – zgodnie z pouczeniem Sądu – zażalenie, w którym zarzuciła naruszenie art. 215 i art. 218 Ppsa i wobec tego domagała się zmiany zarządzenia i ustalenia wartości przedmiotu zaskarżenia na kwotę 36.051 zł. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Na wstępie zauważyć należy, że żaden przepis ustawy Ppsa nie przewiduje wprost możliwości zaskarżenia zarządzenia, o którym mowa w art. 218 ustawy. Pozostaje zatem do rozważenia, czy zarządzenie to stanowi "zarządzenie przewodniczącego w przedmiocie kosztów sądowych", tj. czy podlega zaskarżeniu na podstawie art. 227 § 1 Ppsa. Za odpowiedzią twierdzącą w ww. zakresie przemawia prima facie systematyka analizowanej ustawy (umiejscowienie ww. przepisów w rozdziale 2, działu V ustawy – "koszty sądowe"), a także pojemna językowa formuła ww. art. 227 § 1 Ppsa i wiążąca się z nią generalna orzecznicza tendencja do szerokiej interpretacji tego przepisu (por. np. uchwałę NSA z dnia 30 listopada 2009 r., I GPS 1/09, ONSA WSA 2010, nr 2, poz. 17). Tym niemniej, zdaniem składu orzekającego, wbrew błędnemu pouczeniu Sądu pierwszej instancji (k. 40 akt sądowych), na powyższe pytanie udzielić należy odpowiedzi negatywnej, tj. na zarządzenie wydane w trybie art. 218 Ppsa zażalenie nie przysługuje. Wskazać w tym zakresie należy, że zgodnie z art. 215 § 1 Ppsa, w każdym piśmie wszczynającym postępowanie sądowe w danej instancji należy podać wartość przedmiotu zaskarżenia, jeżeli od tej wartości zależy wysokość opłaty. Przewodniczący może w razie wątpliwości sprawdzić wartość przedmiotu zaskarżenia oznaczoną w piśmie i zarządzić w tym celu dochodzenie (art. 218 ustawy). Z kolei stosownie do art. 220 § 1 in principio Ppsa, Sąd nie podejmie żadnej czynności na skutek pisma, od którego nie zostanie uiszczona należna opłata. W tym przypadku, z zastrzeżeniem § 2 i 3, przewodniczący wzywa wnoszącego pismo, aby pod rygorem pozostawienia pisma bez rozpoznania uiścił opłatę w terminie siedmiu dni od dnia doręczenia wezwania. W ocenie Sądu z przepisów tych wynika, że wskazanie, ewentualnie ustalenie w trybie art. 218 Ppsa, wartości przedmiotu zaskarżenia stanowi w istocie podstawę do podjęcia przez przewodniczącego właściwych (sensu stricto) działań (zarządzeń) w zakresie kosztów sądowych, w szczególności wezwania do uiszczenia stosownej opłaty sądowej. Samo w sobie, sprawdzenie wartości przedmiotu zaskarżenia nie wiąże się jednak bezpośrednio z jakimikolwiek materialnymi obowiązkami uczestnika postępowania w zakresie kosztów sądowych. Jest to postępowanie stanowiące element wstępnej weryfikacji przesłanek warunkujących merytoryczne rozpoznanie środka zaskarżenia – o której mowa w § 57 ust. 1 rozporządzenia Prezydenta RP z dnia 18 września 2003 r. Regulamin wewnętrznego urzędowania wojewódzkich sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 169, poz. 1646) – w następstwie którego podejmowane są dalsze, stosowne czynności procesowe, już bezpośrednio wobec strony (uczestnika) postępowania. Tym samym nie można uznać, że zarządzenie, o którym mowa w art. 218 Ppsa, dotyczy kosztów sądowych w rozumieniu ww. art. 227 § 1 Ppsa. Kontekst systemowy art. 218 Ppsa wskazuje, że zarządzenia wydawane na podstawie ww. przepisu nie podlegają zaskarżeniu. Za powyższym stanowiskiem przemawia także funkcjonalne odczytanie ww. przepisów. Nie ulega bowiem wątpliwości, że wysokość wymaganej opłaty sądowej, a tym samym pośrednio przyjętą przez przewodniczącego wartość przedmiotu zaskarżenia (w przypadku gdy ma ona charakter stosunkowy), strona może kwestionować składając zażalenie na zarządzenie wzywające do uiszczenia wpisu od skargi lub innego pisma wszczynającego postępowanie (art. 227 § 1 Ppsa). Trudno w tej sytuacji uznać, że intencją prawodawcy było swoiste mnożenie środków zaskarżenia, których celem jest podważenie ustaleń przewodniczącego w zakresie wartości przedmiotu zaskarżenia. Rozwiązanie takie byłoby niezgodne z ekonomią procesową, znajdującą w postępowaniu sądowoadministracyjnym swój wyraz w postaci ogólnej zasady szybkości postępowania (art. 7 Ppsa). Z ww. powodów nie można też uznać, aby prezentowana w niniejszym postanowieniu wykładnia w szczególności art. 227 § 1 Ppsa uchybiała konstytucyjnemu prawu do złożenia środka odwoławczego w postępowaniu sądowym (art. 176 Konstytucji). Konkludując, na zarządzenie przewodniczącego w zakresie sprawdzenia wartości przedmiotu zaskarżenia oznaczonej w piśmie zażalenie nie przysługuje. Ustalenia przewodniczącego w powyższym zakresie strona może kwestionować w zażaleniu na wydane następnie zarządzenie wzywające do uiszczenia opłaty sądowej (art. 220 § 1 i art. 227 § 1 Ppsa). Tezę tę potwierdzają, choć nie wprost, wypowiedzi dogmatyków i orzecznictwa (por. np. M. Niezgódka-Medek, w: B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2009, s. 632; por. także np. post. NSA z dnia 27 czerwca 2013 r., I FZ 279-284/13, CBOSA). Na marginesie Sąd odwoławczy wskazuje, że w świetle art. 218 Ppsa przedmiotem zarządzenia wydanego w trybie ww. przepisu nie powinno być ustalenie wysokości wpisu, co miało miejsce w tej sprawie. Sąd zwrócił uwagę na tę okoliczność w szczególności z tego powodu, że taka treść zarządzenia powoduje wątpliwości co do tego, czy nie stanowi ono jednocześnie zarządzenia wzywającego do uiszczenia wpisu. Jednakże z uwagi na jednoznaczne wskazanie podstawy prawnej zarządzenia, jak również wobec braku pozostałych istotnych elementów zarządzenia, o którym mowa w art. 220 § 1 i 3 Ppsa (zwłaszcza w zakresie terminu i rygoru opłacenia wpisu), skład orzekający uznał, że przedmiotowe zarządzenie nie stanowiło wezwania do uiszczenia wpisu od skargi. Z tych powodów orzeczono jak w sentencji, na podstawie art. 180 w zw. z art. 197 § 2 Ppsa.