II FZ 1181/13

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Bogdan Lubiński po rozpoznaniu w dniu 17 grudnia 2013 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia B. B. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 16 września 2013 r. sygn. I SA/Gd 460/13 w zakresie prawa pomocy w zakresie częściowym w sprawie ze skargi B. B. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Gdańsku z dnia 31 stycznia 2013 r., nr [...] w przedmiocie odpowiedzialności osób trzecich za zaległości podatkowe spółki postanawia: zażalenie oddalić. Postanowieniem z dnia 16 września 2013 r., sygn. akt I SA/Gd 460/13 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku odmówił B. B. przyznania prawa pomocy przez zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie z jej skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Gdańsku z dnia 31 stycznia 2013 r. w przedmiocie odpowiedzialności osób trzecich za zaległości podatkowe spółki. W uzasadnieniu wskazano, że w związku z powziętymi wątpliwościami co do możliwości płatniczych wnioskującej, pismem z dnia 24 czerwca 2013 r. zobowiązano wnioskodawczynię do przedłożenia szeregu dokumentów źródłowych i złożenia oświadczeń w terminie 7 dni od dnia doręczenia wezwania. W zakreślonym terminie skarżąca nie przedłożyła wymaganych dokumentów, wniosła natomiast o przedłużenie terminu do ich złożenia. Pomimo przedłużenia terminu skarżąca nie złożyła żądanych dokumentów, składając w zamian kolejny wniosek o przedłużenie terminu. Sąd wskazał, że wnioskodawczyni nie przedłożyła żadnego ze wskazanych dokumentów, pomimo że od dnia doręczenia wezwania, tj. 15 lipca 2013 r., upłynęły 2 miesiące. Uchyliła się nie tylko od przedłożenia jakichkolwiek dokumentów źródłowych, ale nawet od złożenia dodatkowych oświadczeń co do swojej sytuacji rodzinnej. Sąd wziął również pod uwagę okoliczność, że składając w dniu 6 maja 2013 r. wniosek o przyznanie prawa pomocy skarżąca była reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika – doradcę podatkowego, który powinien uprzedzić ją o konieczności wykazania swojej sytuacji rodzinnej i majątkowej stosownymi oświadczeniami i dokumentami. W ocenie WSA, wnioskująca mogła przewidzieć, że niezłożenie stosownych dokumentów i oświadczeń będzie skutkowało odmową przyznania prawa pomocy. Skarżąca uchyliła się od przedstawienia istotnych dokumentów, które pozwoliłyby ustalić jej sytuację finansową w sposób niebudzący wątpliwości. Skarżąca przedstawiła swoją sytuację majątkową i finansową nierzetelnie, w taki sposób by potwierdzała, że nie ma ona realnych możliwości poniesienia kosztów sądowych w niniejszej sprawie. Całokształt ustalonych i wskazanych okoliczności nie pozwala zaś na dokonanie pełnej oceny możliwości płatniczych, a w konsekwencji stwierdzenia, czy w ogóle, a jeśli tak to w jakiej części jest ona w stanie uiścić koszty sądowe, ale także skutkuje uznaniem za niewiarygodne złożonego przez nią oświadczenia. Postępowanie skarżącej nie pozwala bowiem na wyjaśnienie istotnych wątpliwości dotyczących jej rzeczywistej sytuacji majątkowej. Strona przedstawiła swoją sytuację majątkową i możliwości płatnicze wybiórczo, manipulując danymi tak by potwierdzały trudną sytuację finansową. Tym samym oświadczenie skarżącej uznać należało za niewiarygodne, nadal budzące uzasadnione wątpliwości. W konsekwencji brak jest podstaw, aby uznać skarżącą za osobę ubogą, która nie może ponieść niezbędnych kosztów sądowych. W ocenie Sądu, wezwanie z dnia 24 czerwca 2013 r. jest precyzyjne, dokładnie formułuje treść żądania i zakres oczekiwanego oświadczenia i żądanych dokumentów. Zdaniem WSA, nie zasługuje również na uwzględnienie zarzut sprzeciwu dotyczący niewyjaśnienia wątpliwości dotyczących wysokości wpisu sądowego w niniejszej sprawie, albowiem sama wysokość kosztów sądowych pozostaje bez znaczenia w sytuacji, gdy skarżąca nie przedłożyła żadnych dokumentów źródłowych, pozwalających na ocenę jej sytuacji majątkowej i rodzinnej. W zażaleniu na powyższe postanowienie strona wnosząc o jego uchylenie w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji, zarzuciła naruszenie: 1) przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. 270 ze zm. - zwanej dalej "p.p.s.a."), poprzez błędne zastosowanie polegające na bezzasadnej odmowie przyznania skarżącej prawa pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych; 2) przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 163 § 1 - § 2 w zw. z art. 141 § 4, w zw. z art. 166 p.p.s.a., w zw. z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. poprzez niewłaściwe zastosowanie polegające na sporządzeniu przez Sąd I instancji nieprawidłowego uzasadnienia skarżonego postanowienia; 3) art. 45 ust. 1 i art. 77 ust. 2 Konstytucji RP na skutek ograniczenia prawa skarżącej do sądu wskutek bezzasadnej odmowy przyznania mu prawa pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wskazano, że WSA w Gdańsku całkowicie bezpodstawnie uznał, że wnioskodawczyni uchyliła się od przedłożenia wszystkich informacji i dokumentów również z tego powodu, iż wezwanie Sądu nie było precyzyjne. Z treści postanowienia nie wynikają zaś konkretne przyczyny nieuwzględnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy i ograniczenia w ten sposób prawa skarżącej do sądu. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z treścią art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., stronie może zostać przyznane prawo pomocy w zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie jest ona w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Prawo pomocy w zakresie częściowym w myśl art. 245 § 3 p.p.s.a. obejmuje tylko zwolnienie od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Zgodnie z art. 243 § 1 zd. 1 p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w toku postępowania. Artykuł 252 p.p.s.a. stawia wymóg, by wniosek o przyznanie prawa pomocy zawierał oświadczenie strony o stanie majątkowym i dochodowym oraz dodatkowo, gdy wniosek składa osoba fizyczna dane o stanie rodzinnym oraz oświadczenia strony o niezatrudnieniu lub niepozostawaniu w innym stosunku prawnym z adwokatem, radcą prawnym, doradcą podatkowym lub rzecznikiem patentowym. Jak wyżej wspomniano, wnioskodawca ma obowiązek wykazania, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania. Owe wykazanie polegać więc będzie w rzeczywistości na przedstawieniu w sposób przekonywujący, że uiszczenie kosztów postępowania spowoduje uszczerbek zapewnieniu koniecznego utrzymania dla składającego wniosek i jego rodziny. Jednakże, gdy oświadczenie zawarte we wniosku okaże się być niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, to zgodnie z art. 255 p.p.s.a strona obowiązana jest złożyć na wezwanie Sądu, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Konstrukcja tego przepisu zakłada więc obowiązek współpracy wnioskodawcy z Sądem. Niedopełnienie tego obowiązku może w konsekwencji skutkować niewykazaniem, że strona nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania w rozumieniu art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Jest to bowiem rodzaj dodatkowego postępowania dowodowego, w którym Sąd ma możliwość uzupełnienia wniosku oraz określenia w sposób pełny i klarowny stanu majątkowego wnioskodawcy. Należy również wziąć pod uwagę, że instytucja prawa pomocy jest wyjątkiem od ogólnej reguły ponoszenia przez strony kosztów postępowania związanego z ich udziałem, w związku z tym należy ją stosować wyjątkowo. Wprowadzona została bowiem jako realizacja konstytucyjnej zasady prawa do sądu, dla osób których sytuacja materialna powoduje, że nie mogą one ponieść kosztów postępowania bez uszczerbku w utrzymaniu dla siebie i rodziny. Konstrukcja art. 255 p.p.s.a. ma więc umacniać wyjątkowość stosowania tej instytucji. Ma zapewnić możliwość zastosowania postępowania uzupełniającego, tak by Sąd mógł wydać orzeczenie w oparciu o zasadę prawdy materialnej. Nie można jednocześnie uczynić zarzutu Sądowi dokonania nieprawidłowej oceny stanu faktycznego, jeżeli strona niedopełniła ciążącego na niej obowiązku i nie podjęła współpracy z Sądem. Również należy zwrócić uwagę na obowiązek składania oświadczeń zgodnych z prawdą i wewnętrznie spójnych. Sytuacja bowiem, w której zachodzą rozbieżności pomiędzy poszczególnymi dokumentami lub oświadczeniami, prowadzi do nie możności ustalenia rzeczywistego stanu faktycznego, a w konsekwencji do niewykazania przez stronę, że nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania, co w następstwie musi prowadzić do odmowy przyznania prawa pomocy. W niniejszej sprawie strona nie wskazała okoliczności, które uzasadniałyby przyznanie jej prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W zażaleniu nie przedstawiła popartych dowodami faktów, które wskazywałyby na konieczność wsparcia ze strony budżetu Państwa. Do zażalenia nie dołączyła żadnych załączników (poza odpisem zażalenia). Nie dopełniła ciążącego na niej obowiązku przedstawienia swojej sytuacji materialnej, nie zareagowała na wezwanie Sądu odnośnie nadesłania dokumentów mogących stanowić podstawę oceny jej sytuacji finansowej i rodzinnej. Oznacza to, że nie zrealizowała ona swojej powinności wynikającej z art. 255 p.p.s.a., czym uniemożliwiła ewentualne przyznanie jej prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Aby ocenić, czy dla strony wpis w określonej wysokości to dużo czy mało i czy jest ona w stanie go uiścić potrzebna jest pełna wiedza o sytuacji skarżącej. W przypadku wątpliwości, które nie zostaną wyjaśnione przez stronę, Sąd nie może przyznać prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji.