II GSK 2359/13

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Stanisław Gronowski (spr.) Sędzia NSA Dariusz Dudra Sędzia del. WSA Zbigniew Czarnik Protokolant Magdalena Sagan po rozpoznaniu w dniu 24 lutego 2015 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej S. J. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W. z dnia 22 sierpnia 2013 r. sygn. akt VI SA/Wa 1425/13 w sprawie ze skargi S. J. na decyzję Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia z dnia 13 marca 2013 r. nr . w przedmiocie ustalenia podlegania obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego z tytułu prowadzenia pozarolniczej działalności gospodarczej 1) oddala skargę kasacyjną; 2) zasądza od S. J. na rzecz Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia 120 (sto dwadzieścia) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego. Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. wyrokiem z dnia 22 sierpnia 2013 r. po rozpoznaniu sprawy ze skargi S. J. na decyzję Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia z dnia 13 marca 2013 r. nr . w przedmiocie ustalenia podlegania obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego z tytułu prowadzenia pozarolniczej działalności gospodarczej, oddalił skargę. Za podstawę rozstrzygnięcia Sąd pierwszej instancji przyjął następujące ustalenia faktyczne: Zakład Ubezpieczeń Społecznych III Oddział w W. (dalej: "ZUS") pismem z 3 kwietnia 2012 r. zwrócił się do Mazowieckiego Oddziału Wojewódzkiego Narodowego Funduszu Zdrowia (dalej: "NFZ") o ustalenie okresu podlegania obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu S. J. z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej. Dyrektor Mazowieckiego Oddziału Wojewódzkiego NFZ decyzją z 30 stycznia 2011 r. stwierdził, że S. J.(dalej: "skarżący") podlegał obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu od 1 stycznia 1997 r. do 30 listopada 2011 r. Skarżący wniósł odwołanie od powyższej decyzji do Prezesa NFZ, który wspomnianą na wstępie decyzją z 13 marca 2013 r. utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. Zdaniem organu odwoławczego z pisma Prezydenta Miasta Stołecznego W.z dnia 24 kwietnia 2012 r. wynika, że skarżący prowadził działalność gospodarczą od dnia 20 stycznia 1997 r. w zakresie usług lekarskich obejmujących stomatologię. Dnia 25 września 2006 r. na wniosek przedsiębiorcy sklasyfikowano zakres działalności zgodnie z PKD 85.13.Z – Praktyka lekarska i dopisano nazwę firmy: "Gabinet stomatologiczny". Skarżący nie zgłaszał zawieszenia działalności gospodarczej, a jedynie w dniu 3 października 2011 r. zawiadomił organ o zaprzestaniu wykonywania działalności gospodarczej z dniem 1 grudnia 2011 r. Jak wskazał organ, skarżący poinformował Mazowiecki Oddział Wojewódzki NFZ (pismo z 23 kwietnia 2012 r.), że nie zatrudniał "pomocy stomatologicznej" oraz, że w ciągu ostatnich 10 lat miał urlopy w ilości 15-17 miesięcy. Skarżący nie zawiadamiał urzędu skarbowego o tym fakcie ze względu na niewielkie przychody, jakie uzyskiwał z działalności. Skarżący dołączył kopie dokumentów: pisma ZUS III Oddział w Warszawie z dnia 6 grudnia 2011 r., pisma skarżącego z dnia 12 grudnia 2011 r. kierowanego do ZUS III Oddział w W., decyzję ZUS I Oddział w W. z dnia 12 listopada 1998 r., z której wynika, że od dnia 20 stycznia 1997 r. nie podlegał ubezpieczeniu społecznemu określonemu w ustawie z dnia 18 grudnia 1976 r. o ubezpieczeniu społecznemu osób prowadzących działalność gospodarczą oraz ich rodzin (Dz. U. z 1989 r., Nr 46, poz. 250 ze zm.). Ponadto skarżący jest uprawniony do emerytury i pobiera świadczenie emerytalne od dnia 3 kwietnia 1997 r., zaś w latach 2000-2010 r. składał oświadczenia podatkowe, z których wynikało, że wspomniana działalność gospodarcza była opodatkowana na zasadach ogólnych. Zdaniem Prezesa NFZ zgromadzony materiał dowodowy jednoznacznie potwierdzał wykonywanie przez skarżącego działalności gospodarczej w okresie objętym decyzją organu pierwszej instancji, skutkiem czego było określenie w stosunku do skarżącego obowiązku o podleganiu obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu od dnia 1 stycznia 1999 r. do dnia 30 listopada 2011 r. Organ zaznaczył, że sytuacji, gdy skarżący nie podjął środków przewidzianych w ustawie, tzn. nie zgłosił wniosku o zawieszenie wykonywania działalności gospodarczej (art. 13 pkt 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych –Dz. U. z 2009 r. Nr 205, poz. 1585 ze zm.), to nie jest on zwolniony z obowiązku podlegania ubezpieczeniu zdrowotnemu. Skarżący zaskarżył powyższą decyzję Prezesa NFZ do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W., który oddalił skargę. Podstawę kontrolowanej przez Sąd pierwszej instancji decyzji stanowiły przepisy ustawy z 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (Dz. U. 2008, nr 164, poz. 1027). Sąd podkreślił, że obowiązek ubezpieczenia zdrowotnego obejmujący okres, którego dotyczy rozpoznawana sprawa, wynikał również z następujących aktów prawnych: 1. do 31 marca 2003 r. z art. 8 pkt 1 lit. c ustawy z 6 lutego 1997 r o powszechnym ubezpieczeniu zdrowotnym (Dz. U. 1997, Nr 28, poz. 153), w myśl którego obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego podlegały osoby prowadzące pozarolniczą działalność lub osoby z nimi współpracujące; 2. do 30 września 2004 r. z art. 9 ust. 1 pkt 1 lit. c ustawy z 23 stycznia 2003 r. o powszechnym ubezpieczeniu w Narodowym Funduszu Zdrowia (Dz. U. 2003, Nr 45, poz. 391), w myśl którego obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego podlegały osoby spełniające warunki do objęcia ubezpieczeniem społecznym lub ubezpieczeniem społecznym rolników (...), które były osobami prowadzącymi działalność pozarolniczą lub osobami z nimi współpracującymi; 3. do 19 września 2008 r. z art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. c ustawy o świadczeniach (Dz. U. 2004 r., Nr 210 poz. 2135), w myśl którego obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego podlegały osoby spełniające warunki do objęcia ubezpieczeniami społecznymi lub ubezpieczeniem społecznym rolników, które były osobami prowadzącymi działalność pozarolniczą lub osobami z nimi współpracującymi; 4. z dniem 20 września 2008 r. zaczął obowiązywać ww. przepis art. 66 ust. 1 pkt 1 lit c ustawy o świadczeniach, w brzmieniu zmienionym art. 12 ustawy z 10 lipca 2008 r. o zmianie ustawy o swobodzie działalności gospodarczej oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. 2008 r., Nr 141, poz. 888), dalej ustawa o zmianie, w myśl którego obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego podlegają osoby spełniające warunki do objęcia ubezpieczeniami społecznymi lub ubezpieczeniem społecznym rolników, które są osobami prowadzącymi działalność pozarolniczą lub osobami z nimi współpracującymi, z wyłączeniem osób, które zawiesiły wykonywanie działalności gospodarczej na podstawie przepisów o swobodzie działalności gospodarczej (Dz. U. 2008, Nr 164, poz. 1027 tekst jednolity). Obowiązek ubezpieczenia zdrowotnego, o którym mowa w ww. przepisach powstaje i wygasa - w myśl art. 69 ust. 1 ustawy o świadczeniach – zarówno w brzmieniu sprzed, jak i po nowelizacji, w terminach określonych w przepisach o ubezpieczeniach społecznych. Zgodnie z art. 13 pkt 4 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. 2007, Nr 11, poz. 74), dalej jako ustawa o systemie ubezpieczeń, obowiązującym do 19 września 2008 r., obowiązek ubezpieczenia dla osób prowadzących pozarolniczą działalność gospodarczą, powstawał od dnia rozpoczęcia wykonywania działalności do dnia zaprzestania wykonywania tej działalności. Po nowelizacji - dokonanej art. 7 ustawy o zmianie, tj. od 20 września 2008 r. przepis art. 13 pkt 4 ustawy o systemie ubezpieczeń stanowi, że obowiązek ubezpieczenia dla osób prowadzących pozarolniczą działalność gospodarczą, powstaje od dnia rozpoczęcia wykonywania działalności do dnia zaprzestania wykonywania tej działalności, z wyłączeniem okresu, na który wykonywanie działalności zostało zawieszone na podstawie przepisów o swobodzie działalności gospodarczej (Dz. U. z 2009 r., Nr 205 poz. 1585). Mając wszystkie powyższe regulacje ustawowe na uwadze Sąd pierwszej instancji zauważył, że czas objęcia obowiązkiem ubezpieczenia zdrowotnego jest tożsamy z czasem prowadzenia pozarolniczej działalności gospodarczej. O prowadzeniu działalności gospodarczej stanowią wszelkie działania podejmowane przez przedsiębiorcę w celu zaistnienia czynności dających przychód - w tym także okres oczekiwania na klienta, zamówienia czy zlecenia. Zdaniem Sądu pierwszej instancji, przesłanka wykonywania działalności gospodarczej w sposób ciągły nie może być zatem rozumiana jako konieczność jej wykonywania bez przerwy, lecz jako zamiar powtarzalności określonych czynności w odróżnieniu od ich przypadkowości, jednorazowości, sporadyczności lub okazjonalności. W ocenie Sądu pierwszej instancji zarejestrowana działalność gospodarcza wiąże się zatem z przymusem podlegania obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego. Jedynie wykreślenie wpisu pozarolniczej działalności gospodarczej z ewidencji lub odnotowanie przerwy w jej prowadzeniu powoduje zawsze - na stałe lub okresowo - ustanie obowiązku ubezpieczenia. Sąd stwierdza, że dla oceny ustalenia okresu podlegania przez skarżącego obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego ma znaczenie fakt zarejestrowania przez niego działalności gospodarczej. Jak wynika z akt sprawy skarżący we wskazanym w kontrowanej decyzji okresie miał zarejestrowaną pozarolniczą działalność gospodarczą. Od dnia wpisania do ewidencji ww. działalności gospodarczej skarżący zaczął podlegać obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu z tytułu jej prowadzenia. Posiadanie przez skarżącego statusu uprawnionego do emerytury, nie wyłączyło po jego stronie obowiązku podlegania przez niego ubezpieczeniu zdrowotnemu z tytułu prowadzenia pozarolniczej działalności gospodarczej. Zgodnie bowiem z obecnie obowiązującym - również obowiązującym przed 20 września 2008 r. w tym samym brzmieniu, art. 82 ust. 1 ustawy o świadczeniach, w przypadku, gdy ubezpieczony uzyskuje przychody z więcej niż jednego tytułu do objęcia obowiązkiem ubezpieczenia zdrowotnego, o którym mowa w art. 66 ust. 1 ustawy o świadczeniach, składka na ubezpieczenie zdrowotne opłacana jest z każdego z tych tytułów odrębnie. Sąd pierwszej instancji zaznaczył, że podnoszony przez skarżącego "przychód" nie ma znaczenia dla ustalenia podlegania obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu przez Prezesa NFZ, lecz dla ewentualnej ściągalności składek przez ZUS. Skarżący zaskarżył skargą kasacyjną powyższy wyrok w całości, domagając się jego uchylenia i przekazania sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w WL do ponownego rozpoznania oraz zasądzenia kosztów postępowania kasacyjnego. Na podstawie art. 174 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm. dalej p.p.s.a.) skarga kasacyjna zarzuciła naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. art. 8 pkt 1 lit.c i pkt 10, art.11 ust.1, art. 22 ust. 2 ustawy z dnia 6 lutego 1997 r. o powszechnym ubezpieczeniu zdrowotnym, art. 9 ust. 1 pkt 1 lit. c i pkt 15, art. 12 ust. 1 i art. 24 ust. 2 ustawy z dnia 23 stycznia 2003 r. o powszechnym ubezpieczeniu w Narodowym Funduszu Zdrowia (Dz. U. Nr 45, poz. 391 ze zm.) a także art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. c i pkt 16, art. 69 ust.1, art. 82 ust.1 ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych przez ich błędną interpretację skutkującą uznaniem, że "przychód" ma znaczenie w kontekście płacenia składek, a czynności NFZ polegają wyłącznie na ustaleniu podlegania obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu. W uzasadnieniu skarga kasacyjna wywodzi, że ustawodawca w art. 82 ust. 1 ustawy o świadczeniach posłużył się pojęciem przychodu dla określenia momentu powstania obowiązku opłacania składki z tytułu ubezpieczenia zdrowotnego. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna nie jest zasadna. Skargę kasacyjną można oprzeć na zarzucie naruszenia prawa materialnego poprzez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie (art. 174 pkt 1 p.p.s.a.) oraz na zarzucie naruszenia przepisów postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 174 pkt 2 p.p.s.a.). W myśl art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny jest związany zarzutami skargi kasacyjnej, które wyznaczają granice rozpoznania sprawy i bierze pod rozwagę jedynie nieważność postępowania występującą w przypadkach wymienionych w § 2 tego przepisu. W niniejszej sprawie Naczelny Sąd Administracyjny nie stwierdził, aby zaistniała którakolwiek z przesłanek mogących prowadzić do nieważności postępowania przed Sądem pierwszej instancji, w związku z tym zakres orzekania Sądu będą determinowały zarzuty podniesione w skardze kasacyjnej. Skarga kasacyjna została oparta wyłącznie na podstawie kasacyjnej określonej w art. 174 pkt 1 p.p.s.a., w ramach której zarzucono Sądowi pierwszej instancji błędną wykładnię przepisów prawa materialnego. art. 8 pkt 1 lit.c i pkt 10, art. 11 ust. 1, art. 22 ust. 2 ustawy z dnia 6 lutego 1997 r. o powszechnym ubezpieczeniu zdrowotnym, art. 9 ust. 1 pkt 1 lit. c i pkt 15, art. 12 ust. 1 i art. 24 ust. 2 ustawy z dnia 23 stycznia 2003 r. o powszechnym ubezpieczeniu w Narodowym Funduszu Zdrowia (Dz. U. Nr 45, poz. 391 ze zm.), a także art. 66 ust.1 pkt 1 lit. c i pkt 16, art. 69 ust. 1, art. 82 ust. 1 ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych, której skutkiem było mylne przyjęcie przez organy oraz przez Sąd pierwszej instancji, że "przychód" nie ma znaczenia dla powstania obowiązku podlegania ubezpieczeniu zdrowotnemu, lecz ma on znaczenie wyłącznie przy odprowadzaniu przez przedsiębiorcę składki z tytułu tego ubezpieczenia. Powyższy zarzut jest niezasadny. Sąd pierwszej instancji przy wykonywaniu kontroli legalności zaskarżonej decyzji administracyjnej Prezesa NFZ z dnia 13 marca 2013 r. prawidłowo ocenił wykładnię przepisów prawa materialnego dokonaną przez organy administracyjne w sprawie. W myśl art. 82 ust. 1 ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych w przypadku, gdy ubezpieczony uzyskuje przychody z więcej niż z jednego tytułu do objęcia obowiązkiem ubezpieczenia zdrowotnego, o którym mowa w art. 66 ust. 1 ustawy, składka na ubezpieczenie zdrowotne jest opłacana z każdego z tych tytułów odrębnie. Z kolei, stosownie do treści art. 66 ust.1 lit c. ustawy, obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego podlegają osoby spełniające warunki do objęcia ubezpieczeniami społecznymi prowadzące pozarolniczą działalność lub osoby z nimi współpracujące. Obowiązek ubezpieczenia zdrowotnego osób wymienionych powyżej powstaje i wygasa w terminach określonych w ustawie o ubezpieczeniu społecznym (art. 69 ust.1 ustawy). Zgodnie z art. 13 pkt 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych obowiązkowi ubezpieczenia emerytalnego, rentowego chorobowego i wypadkowego podlegają osoby prowadzące działalność gospodarczą od dnia rozpoczęcia wykonywania działalności do dnia jej zaprzestania, zaś w brzmieniu obowiązującym od 20 września 2008 r. przepis ten stanowi, że obowiązkowi temu podlegają osoby prowadzące pozarolniczą działalność gospodarczą od dnia rozpoczęcia wykonywania działalności gospodarczej do dnia zaprzestania wykonywania tej działalności z wyłączeniem okresu, na który wykonywanie działalności zawieszono na podstawie przepisów ustawy z dnia 2 lipca 2004 r. o swobodzie działalności gospodarczej. Z wymienionych regulacji prawnych (art. 66 ust. 1 ustawy o świadczeniach) wynika, że warunkiem podlegania obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego jest prowadzenie działalności gospodarczej. Chodzi bowiem o działalność gospodarczą zdefiniowaną w ustawie o swobodzie działalności gospodarczej i której wykonywanie zostało formalnie zgłoszone do właściwego organu. W świetle wymienionych przepisów nie chodzi zatem, jak upatruje strona w skardze kasacyjnej, o realne i nieprzerwane wykonywanie działalności gospodarczej, lecz o działalność ujętą w ewidencji działalności gospodarczej (obecnie Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej), co do której nie złożono wniosku o zawieszenie lub o wykreślenie. To domniemanie wykonywania działalności gospodarczej wynikające z wpisu tej działalności do odpowiedniego systemu ewidencjonowania (CEIDG), a nie rzeczywiste jej wykonywanie, stanowi przesłankę ustalenia przez organy NFZ, czy dany podmiot podlega obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego. Natomiast wystąpienie przychodu, wbrew temu co twierdzi skarga kasacyjna, nie jest czynnikiem warunkującym powstanie tego obowiązku, gdyż ustawodawca w art. 66 ust. 1 ustawy o świadczeniach zdrowotnych uzależnił podleganie obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego od wykonywania działalności gospodarczej. Przychód, o którym mowa w art. 82 ust. 1 ustawy o świadczeniach, należy rozumieć jako wpływy uzyskiwane z odrębnych tytułów (form lub rodzajów działalności gospodarczej) będących jednocześnie samodzielnymi podstawami do obliczenia i opłacenia składki na ubezpieczenie zdrowotne. Przychód nie jest zatem kryterium, od którego ustawodawca uzależnił powstanie obowiązku podlegania ubezpieczeniu zdrowotnemu, lecz jest to kryterium realizacji tego obowiązku. Pogląd Sądu pierwszej instancji zaprezentowany w zaskarżonym wyroku w tej kwestii należy więc uznać za trafny. Odnosząc powyższe rozważania do rozpoznawanej sprawy, w której stan faktyczny nie był kwestionowany przez skarżącego, w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego wykładnia powołanych przepisów dokonana przez Sąd pierwszej instancji była prawidłowa. W sprawie bezsporne jest, że skarżący w okresie od dnia 20 stycznia 1997 r. do dnia 30 listopada 2011 r. figurował w ewidencji działalności gospodarczej prowadzonej przez Prezydenta Miasta Stołecznego WL, a następnie w Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej, jako podmiot prowadzący działalność w zakresie usług lekarskich obejmujących stomatologię i w tym czasie nie składał wniosku o zawieszenie wykonywania tej działalności. Oznacza to, w świetle tego co wyżej powiedziano, że od 1 stycznia 1997 r. do 30 listopada 2011 r. skarżący podlegał, jak słusznie ustaliły organy NFZ, obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego. Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.