I GZ 13/14

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Joanna Kabat-Rembelska po rozpoznaniu w dniu 4 lutego 2014 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia P. K. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w B. z dnia 4 października 2013 r. sygn. akt I SA/Bd 496/13 w zakresie odmowy przyznania prawa pomocy w sprawie ze skargi P. K. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w T. z dnia [...] kwietnia 2013 r., nr [...] w przedmiocie podatku akcyzowego postanawia: oddalić zażalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w B. postanowieniem z 4 października 2013 r., sygn. akt I SA/Bd 496/13 odmówił P. K. przyznania prawa pomocy w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Celnej w Toruniu z [...] kwietnia 2013 r., nr [...] w przedmiocie podatku akcyzowego. Podstawę postanowienia stanowiły dokumenty składanie przez skarżącego w toku postępowania sadowego. Skarżący we wniosku o przyznanie prawa pomocy stwierdził, że: miesięczny dochód jego gospodarstwa domowego wynosi 3.600 zł, spłaca kredyt, którego miesięczna rata wynosi 1.200 zł, oraz płaci alimenty na dwoje dzieci z poprzedniego małżeństwa w kwocie 2.000 zł. Ponadto oświadczył, że nie posiada oszczędności, przedmiotów wartościowych oraz nieruchomości i korzysta z pomocy finansowej rodziny. W odpowiedzi na zarządzenie referendarza sądowego z [...] lipca 2013 r. P. K. przedstawił zeznania podatkowe, z których wynika, że za lata 2011-2012 osiągnął dochód w kwotach 7.790 (przychód 8.793.220 zł) oraz 10.088 zł (przychód 7.688.976 zł). Złożył także zaświadczenie od pracodawcy o wynagrodzeniu w wysokości 800 zł brutto. Wyjaśnił również, że nie posiada rachunku bankowego, a mieszkanie, w którym mieszka jest wyłączną własnością żony – z którą pozostaje w rozdzielności majątkowej. Utrzymuje się natomiast z wynagrodzenia w kwocie 630 zł oraz wsparcia brata (w wysokości 500 zł), rodziców (1.500 zł) i żony (1164,99 zł). W toku postępowania przed WSA – w odpowiedzi na wezwanie Sądu z [...] września 2013 r. – skarżący przedłożył dodatkowo kopię umowy pożyczki w Millenium Banku, odpis małżeńskiej umowy majątkowej oraz kopię paragonu za zakup leków. Sąd porównał treść dokumentów złożonych w odpowiedzi na wezwanie Sądu z wyjaśnieniami stanowiącymi odpowiedź na wezwanie referendarza sądowego. W wyniku tej oceny ustalił, że dokumenty te pozostają ze sobą w sprzeczności. Z jednej strony skarżący twierdził, że nie posiada rachunków bankowych, natomiast z przedłożonej umowy pożyczki zawartej w [...]Bank [...] października 2012 r. wynikało, że skarżący posiada rachunek bankowy o nr [...]. W ocenie Sądu skarżący nie przedstawił w sposób wyczerpujący i rzetelny swojej sytuacji majątkowej, a w związku z tym WSA nie mógł ustalić, czy zostały spełnione przesłanki wymienione w art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm. – dalej: p.p.s.a.). P. K. wniósł zażalenie na powyższe postanowienie w którym zarzucił Sądowi błędne ustalenie stanu faktycznego, poprzez przyjęcie, że informacje dotyczące jego stanu majątkowego oraz możliwości płatniczych nie były wystarczające do przyznania prawa pomocy, tymczasem – zdaniem skarżącego – przedstawił on dokumenty, których zażądał sąd w wezwaniu. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie jest zasadne. Zgodnie z art. 199 p.p.s.a. strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Natomiast uregulowana w art. 243-263 p.p.s.a. instytucja prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym stanowi odstępstwo od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony. W myśl art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego siebie i rodziny. Z treści powołanego przepisu wynika, że ciężar dowodu, co do wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na wnioskodawcy. Zgodnie z art 252 § 1 p.p.s.a. wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach. Jeżeli oświadczenie to okaże się niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego strony lub budzi wątpliwości, to strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego (art. 255 p.p.s.a.). Strona ma zatem inicjatywę dowodową w zakresie właściwego przedstawienia przyczyn uzasadniających przyznanie prawa pomocy, a sąd na podstawie przedstawionych przez stronę dowodów dokonuje oceny, czy wystąpiły przesłanki przyznania prawa pomocy. Mając na uwadze okoliczności przedstawione przez skarżącego we wniosku o przyznanie prawa pomocy należy podzielić stanowisko Sądu pierwszej instancji, że nie wykazał on braku dostatecznych środków pieniężnych na pokrycia kosztów postępowania sądowego. Informacje zawarte w oświadczeniach P. K. okazały się nieścisłe i nie pozwoliły na ocenę stanu majątkowego skarżącego. W zakresie swoich źródeł utrzymania P. K. w Formularzu PPF złożonym [...] lipca 2013 r. podał, że miesięcznie osiąga dochód w kwocie 3.600 zł. Natomiast w oświadczeniu z sierpnia 2013 r. wyjaśnił, że uzyskuje wynagrodzenie za pracę w kwocie 800 zł brutto oraz korzysta ze środków otrzymywanych od członków swojej rodziny. Także informacje dotyczące nieposiadania przez skarżącego konta bankowego nie były wiarygodne, ponieważ z dołączonych do pisma z dnia [...] września 2013 r. dokumentów wynika,. że zawarł on w dniu [...] października 2012 r. umowę pożyczki, której zapis w § 2 pkt 9 wskazuje, że uruchomienie pożyczki odbywa się poprzez przelew środków na rachunek wskazany w tej umowie (Nr [...]). Nierzetelne przedstawienie przez skarżącego jego sytuacji majątkowej uniemożliwiło dokonanie przez Sąd oceny czy zapłata wpisu od skargi spowoduje na tyle istotny uszczerbek majątkowy, którego konsekwencją będzie brak środków dla utrzymania koniecznego skarżącego i jego rodziny. Należy więc uznać, że P. K. nie spełnił kryteriów przyznania prawa pomocy obejmującego zwolnienie od kosztów sądowych. A tym samym, zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, ocena wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy, dokonana przez Sąd pierwszej instancji, była prawidłowa. W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny działając na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a., postanowił jak w sentencji