I GSK 124/14

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Zofia Przegalińska (spr.) Sędzia NSA Janusz Zajda Sędzia del. WSA Piotr Kraczowski Protokolant starszy asystent sędziego Karolina Mamcarz po rozpoznaniu w dniu 24 września 2015 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej F. [...] Spółki jawnej w likwidacji w K. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Ł. z dnia 7 listopada 2013 r., sygn. akt III SA/Łd 619/13 w sprawie ze skarg F. [...] Spółki jawnej w likwidacji w K. na postanowienia Dyrektora Izby Celnej w Ł. z dnia [...]kwietnia 2013 r. nr [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...] w przedmiocie terminu do uzupełnienia braku 1. uchyla zaskarżony wyrok w pkt 2 i w tym zakresie przekazuje sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Ł.; 2. oddala skargę kasacyjną w pozostałej części; 3. zasądza od F. [...] Spółki jawnej w likwidacji w K. na rzecz Dyrektora Izby Celnej w Ł. 180 (sto osiemdziesiąt) złotych tytułem kosztów postępowania kasacyjnego. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi wyrokiem z dnia 7 listopada 2013 r., sygn. akt III SA/Łd 619/13, działając na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.; dalej: p.p.s.a.) oddalił skargi F. Spółki jawnej w likwidacji z siedzibą w K. na postanowienia Dyrektora Izby Celnej w Ł. z dnia [...] kwietnia 2013 r. w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do uzupełnienia braków formalnych. W pkt. 2 wyroku Sąd postanowił przyznać adwokatowi J. B. 295,20 zł tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu stronie skarżącej i nakazał wypłacić powyższą kwotę z funduszu Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Ł. Przedstawiając stan sprawy Sąd I instancji podał, że w dniu 26 września 2012 r. do Izby Celnej w Ł. wpłynęły wnioski z dnia 13 września 2012 r. D. Ł. - likwidatora Spółki jawnej "F". w likwidacji, o przywrócenie terminu do wniesienia odwołań od decyzji Naczelnika Urzędu Celnego I w Ł. z dnia [...] czerwca 2012 r. określających ww. spółce zobowiązania w podatku akcyzowym za poszczególne miesiące 2007 r. z tytułu nabycia wyrobów akcyzowych, od których nie została zapłacona akcyza w należnej wysokości. Spółka jawna "F." postawiona została w stan likwidacji zaś likwidatorami uprawnionymi do jej łącznej reprezentacji zostali D. Ł. i J. W. Mając na uwadze powyższe, Dyrektor Izby Celnej w Ł. pismami z dnia 26 października 2012 r. wezwał J. W. do usunięcia w terminie 7 dni braku formalnego w postaci złożenia podpisu na wnioskach z dnia 13 września 2012 r. Powyższe wezwania przesłano także D. Ł. do wiadomości. Przesyłka skierowana do J. W. wróciła do Izby Celnej w Ł. z adnotacją "zwrot nie podjęto w terminie", z kolei przesyłka skierowana do D. Ł. została odebrana w dniu 8 listopada 2012 r. Mając na uwadze, że braki formalne wniosków z dnia 13 września 2012 r. nie zostały uzupełnione, Dyrektor Izby Celnej w Ł. postanowieniami z dnia [...] listopada 2012 r. pozostawił ww. wnioski bez rozpatrzenia. Wymienione postanowienia D. Ł. odebrał w dniu 13 grudnia 2012 r., zaś J. W. w dniu 17 grudnia 2012 r. W dniu 19 grudnia 2012 r. J. W. złożył wnioski o przywrócenie terminu do uzupełnienia braków we wnioskach z dnia 13 września 2012 r., w których wskazał, iż wezwanie do uzupełnienia braków nie zostało przez niego odebrane z poczty z uwagi na chorobę, zmuszającą go do leżenia. Do wniosku J. W. załączył zaświadczenie lekarskie, które zawierało ogólną informację, że "leczył się w okresie od 29 października do 14 listopada 2012 roku". J. W. wraz ze złożeniem ww. wniosków dopełnił także czynności, do dokonania której żądał przywrócenia terminu. Dyrektor Izby Celnej w Ł. po rozpatrzeniu wniosku J. W. postanowieniami z dnia [...] lutego 2013 r. odmówił przywrócenia terminu do uzupełnienia braków we wnioskach o przywrócenie terminu do wniesienia odwołań od decyzji Naczelnika Urzędu Celnego I w Ł. z dnia [...] czerwca 2012 r. Po rozpatrzeniu zażaleń Spółki Dyrektor Izby Celnej w Ł. utrzymał w mocy swoje uprzednie rozstrzygnięcia. Dyrektor Izby Celnej w Ł. precyzyjnie opisał ustawowe przesłanki przywrócenia terminu, wynikające z art. 162 § 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. – Ordynacja podatkowa (tekst jednolity: Dz. U. z 2012 r. poz. 749 ze zm. dalej: Ordynacja podatkowa). Zdaniem Dyrektora Izby Celnej w Ł., niespełniona została ostatnia z przesłanek, a mianowicie strona nie uprawdopodobniła braku swojej winy w uchybieniu terminowi. Samo zwolnienie lekarskie nie jest potwierdzeniem braku winy w uchybieniu terminu. Niekoniecznie musi ono bowiem oznaczać niemożność dokonania w sposób prawidłowy konkretnej czynności procesowej. Sam fakt choroby, nawet poświadczony zaświadczeniem lekarskim, nie jest wystarczający dla uprawdopodobnienia braku winy w uchybieniu terminu. Dyrektor Izby Celnej w Ł. dodatkowo zauważył, iż pełniąc funkcję likwidatorów spółki jawnej F. uprawnionych do jej łącznego reprezentowania D. Ł. i J. W. winni mieć ze sobą stały kontakt. Na powyższe rozstrzygnięcia skarżąca Spółka złożyła skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Ł., które zarejestrowane zostały pod sygnaturami akt III SA/Łd 619/13 do III SA/Łd 628/13, odpowiednio dla każdego postanowienia Dyrektora Izby Celnej w Ł. osobno. Postanowieniami z dnia 11 września 2013 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Ł. połączył poszczególne sprawy ze skarg Spółki do wspólnego rozpoznania i rozstrzygnięcia i dalej prowadził te sprawy pod wspólną sygnaturą akt - III SA/Łd 619/13. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Ł. oddalając skargi Spółki wskazał, że zasadność wniosku o przywrócenie terminu do uzupełnienia braków we wnioskach z dnia 13 września 2012 r. jest istotą sporu w sprawie, a jego rozstrzygnięcie wymaga odpowiedzi na pytanie czy przedłożenie zwolnienia lekarskiego o wskazanej treści jest wystarczające dla uprawdopodobnienia, że strona nie ponosi winy w uchybieniu terminu do uzupełnienia wniosków o przywrócenie terminu do wniesienia odwołań. Podstawę prawną zaskarżonego rozstrzygnięcia stanowi art. 162 § 1 Ordynacji podatkowej, zgodnie z którym w razie uchybienia terminu należy przywrócić termin na wniosek zainteresowanego, jeżeli uprawdopodobni, że uchybienie nastąpiło bez jego winy. W ocenie Sądu skarżący w żaden sposób nie uprawdopodobnił, że choroba uniemożliwiła mu właściwe prowadzenie swoich spraw, w tym w szczególności złożenie stosownych wniosków, dokonanie czynności procesowych w postępowaniu administracyjnym. Nie wskazał nawet jakie podejmował leczenie, jaka choroba spowodowała jego niedyspozycję, niemożność podjęcia działań procesowych i czym ona była spowodowana. Nie negując wskazanego przez skarżącego faktu choroby oraz okresu powstrzymywania się chorego niezdolnego do pracy od wykonywania obowiązków zawodowych stwierdził, iż argumentacja skargi w tym zakresie prowadzi w zasadzie do wniosku, że osoba pozostająca w domu ze względu na stwierdzoną przez lekarza chorobę nie jest uprawniona nawet do telefonicznego powiadomienia wspólnika, czy innego współpracownika o przyczynach swojej niedyspozycji. Nie bez znaczenia jest też w ocenie Sądu fakt, że mamy do czynienia ze Spółką jawną w likwidacji, a zatem odpowiedzialność za jej działania ponosili obydwaj wspólnicy solidarnie. Trafnie w tym względzie podnosił organ, że również drugi wspólnik – wiedząc o wezwaniu do uzupełnienia braków – winien wykazać się większym zainteresowaniem, czy braki zostały uzupełnione. Bez wątpienia dotyczyły one bowiem spółki, a nie tylko jednego ze wspólników, konsekwencje ich nieuzupełnienia obciążały całą spółkę, a nie tylko indywidualnie jednego wspólnika. Działając zatem w interesie spółki winien "dopilnować" tych spraw, jak to słusznie podnosił organ. W ocenie Sądu odmowa przywrócenia terminu do uzupełnienia braków we wnioskach z dnia 13 września 2012 r. była zasadna. Dyrektor Izby Celnej w Ł. prawidłowo zastosował art. 162 Ordynacji podatkowej i właściwie przypisał obowiązek uprawdopodobnienia przesłanki określonej w tym przepisie. Wojewódzki Sąd Administracyjny orzekając o kosztach postępowania stwierdził, że przyznając wynagrodzenie dla pełnomocnika ustanowionego z urzędu w kwocie 295,20 zł za wykonaną pomoc prawną miał na uwadze fakt rozpatrywania w ramach postępowania połączonych skarg tej samej strony skarżącej w sprawach o tożsamym stanie faktycznym i prawnym z udziałem tego samego pełnomocnika z urzędu, co miało istotny wpływ na jego nakład pracy. We wszystkich sprawach podnoszone były przez stronę skarżącą te same zarzuty i argumenty. Sąd odpowiada za zasadność i legalność wydatkowania środków publicznych, a są nimi środki wydatkowane na wynagrodzenia pełnomocników z urzędu. Skargę kasacyjną od powyższego wyroku złożyła F. Spółki jawnej w likwidacji z siedzibą w K., wnosząc o zasądzenie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącemu z urzędu, które to koszty ani w całości, ani w części nie zostały przez skarżącego opłacone. Wyrokowi zarzucono: 1. Na podstawie art. 174 pkt 2 w związku z art. 141 § 4 p.p.s.a. naruszenie przepisów postępowania poprzez lakoniczne ustosunkowanie się w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku do następujących uchybień organów podatkowych, podniesionych w skardze: • art. 161 § 1 Ordynacji podatkowej poprzez uznanie, iż skarżący nie uprawdopodobnił braku swojej winy w niezachowaniu terminu do uzupełnienia braków, • art. 120, art. 121, art. 122, art. 180 i art. 187 Ordynacji podatkowej poprzez nieprzeprowadzenie przez organy podatkowe dowodów w przypadku wątpliwości co do oświadczenia strony o jej chorobie i niemożności z tego powodu uzupełnienia braków w terminie. Uchybienia te miały istotny wpływ na treść wyroku, ponieważ doprowadziły do oddalenia skargi, a w konsekwencji nierozpoznania merytorycznego odwołań. 2. Naruszenie § 2 i 19 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu z uwagi na przyznanie przez WSA wynagrodzenia pełnomocnikowi z urzędu jedynie wynagrodzenia za jedną sprawę - III SA/Łd 619/13, pomimo ustanowienia go pełnomocnikiem także w sprawach III SA/Łd 620 - 628/13. W odpowiedzi na skargę kasascyjną Dyrektor Izby Celnej w Ł. wniósł o jej oddalenie oraz zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 174 p.p.s.a. skargę kasacyjną można oprzeć na naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie (pkt 1) lub (również) na naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Wynikające z art. 183 § 1 p.p.s.a. związanie sądu podstawami skargi kasacyjnej (poza nieważnością postępowania braną pod uwagę z urzędu, art. 183 § 2) wymaga powołania w ramach każdej z podstaw konkretnych przepisów prawa, którym uchybił sąd i uzasadnienia zarzutu ich naruszenia. W przypadku zarzutu naruszenia przepisów postępowania należy wykazać, że uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Skarżący w ramach podstawy kasacyjnej określonej w art. 174 pkt 2 p.p.s.a. podniósł zarzut naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a., twierdząc, że uzasadnienie Sądu I instancji jest lakoniczne wobec uchybień organów podatkowych polegających na naruszeniu art. 161 § 1 Ordynacji podatkowej, uznających, że skarżący nie uprawdopodobnił braku swojej winy w niezachowaniu terminu do uzupełnienia braków formalnych. W związku tak sformułowanym zarzutem zauważyć trzeba, że art. 161 § 1 Ordynacji podatkowej został skreślony przez art. 1 pkt 118 ustawy z dnia 12 września 2002 r. (Dz. U. 2002.169.1387) zmieniającą niniejszą ustawę z dniem 1 stycznia 2003 r. Pierwotny tekst tego przepisu dotyczył sposobu liczenia terminów. Podkreślić należy, że Sąd I instancji stosował w sprawie art. 162 § 1 Ordynacji podatkowej. Analiza uzasadnienia skargi kasacyjnej pozwala jednak na przyjęcie, że w istocie zarzut powyższy sprowadza się do zakwestionowania stanowiska Sądu I instancji stwierdzającego, że Dyrektor Izby Celnej w Ł. nie naruszył art. 162 § 1 Ordynacji podatkowej. Powyższy przepis wymaga uprawdopodobnienia okoliczności, że uchybienie terminowi nastąpiło bez winy zainteresowanego. W doktrynie wskazuje się na następujące różnice między udowodnieniem a uprawdopodobnieniem faktu (okoliczności): "Udowodnienie czyni istnienie pewnego faktu pewnym, uprawdopodobnienie – tylko prawdopodobnym". Udowodnienie służy celowi przekonania organu orzekającego o prawidłowości pewnego twierdzenia, uprawdopodobnienie służy celowi wywołania ufności, że pewne twierdzenie odpowiada prawdzie. Uprawdopodobnienie jest czynnością procesową stwarzającą mniejszy lub większy stopień przekonania o prawdopodobieństwie jakiegoś faktu. Strona powinna zatem uprawdopodobnić, że mimo zachowania należnej staranności nie mogła dokonać czynności w terminie z powodu istnienia przeszkody od niej niezależnej, trudnej w danych warunkach do przezwyciężenia. Przeszkoda ta musi istnieć przez cały czas biegu terminu przepisanego dla dokonania danej czynności. Uzasadniając wniosek o przywrócenie terminu do uzupełnienia braków w piśmie z dnia 13 września 2012 r. skarżący wskazał, że wezwanie do uzupełnienia braków nie zostało przez niego odebrane z poczty z uwagi na chorobę zmuszającą go do leżenia w łóżku. Do wniosku skarżący dołączył zaświadczenie lekarskie, które zawierało jedynie ogólną informację, że "leczył się w okresie od 29 października do 14 listopada 2012 roku. Odwołując się do orzecznictwa, Sąd I instancji zwrócił uwagę, że zwolnienie lekarskie nie jest potwierdzeniem braku winy zainteresowanego w uchybieniu terminu, gdyż nie wyklucza możliwości dokonania czynności procesowej przez stronę. W rozpoznawanej sprawie Sąd I instancji nie zakwestionował wiarygodności zaświadczenia lekarskiego, lecz przyznał rację orzekającemu organowi, że nie świadczy ono o tym, że skarżący nie był w stanie uzupełnić braków formalnych wniosku. Podkreślił też, że likwidatorami spółki jawnej były dwie osoby, zatem trudno przyjąć, że choroba jednego z nich wykluczała możliwość uzupełnienia braków formalnych wniosku w terminie. Wobec przedstawionego przez Sąd I instancji uzasadnienia, Naczelny Sąd Administracyjny uznał zarzut naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. za niezasadny, podzielając w pełni stanowisko Sądu I instancji. Nietrafne są również zarzuty naruszenia art. 120, art. 121, art. 180 i art. 187. W sprawie niniejszej nie został zakwestionowany fakt choroby skarżącego potwierdzony zresztą zaświadczeniem lekarskim lecz podkreślono, że choroba tak wykazana nie usprawiedliwia uchybienia terminu, zwłaszcza w sytuacji działania dwóch likwidatorów. Naczelny Sąd Administracyjny uwzględnił zarzut w kwestii kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu, podzielając stanowisko Sądu Najwyższego wyrażone w uchwale z dnia 8 marca 2012 r., sygn. akt III CZP 2/12 (publ. OSNC 2012/115), że przyznane adwokatowi ustanowionemu z urzędu od Skarbu Państwa koszty nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej stronie z urzędu obejmują opłatę nie niższą od właściwych stawek minimalnych opłat za czynności adwokackie przed organami wymiaru sprawiedliwości przewidzianych w rozporządzeniu Ministra Sprawiedliwości z 22 września 2002 r. W świetle stanowiska Sądu Najwyższego należy zatem przyjąć, że Sąd I instancji, kierując się jedynie nakładem pracy pełnomocnika świadczącego pomoc prawną z urzędu przy sporządzaniu skarg o analogicznym stanie faktycznym i prawnym, nie miał podstaw do zasądzenia wynagrodzenia w wysokości niższej niż wysokość sławek minimalnych przewidzianych w rozporządzeniu Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. Z powyższych względów na podstawie art. 185 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny uchylił zaskarżony wyrok w pkt 2 a na podstawie art. 184 p.p.s.a. oddalił skargę kasacyjną w pozostałym zakresie. O kosztach orzeczono na podstawie art. 204 pkt 1 p.p.s.a.