I OZ 1202/13

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Arkadiusz Despot - Mładanowicz po rozpoznaniu w dniu 19 grudnia 2013 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia J. S. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia 6 listopada 2013 r., sygn. akt II SA/Rz 698/13 o odmowie przyznania prawa pomocy w sprawie ze skargi J. S. na decyzję P. Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Geodezyjnego i Kartograficznego w R. z dnia [...] maja 2013 r., nr [...] w przedmiocie odmowy uwzględnienia zarzutów zgłoszonych do danych operatu ewidencji gruntów i budynków postanawia: oddalić zażalenie. Zaskarżonym postanowieniem z dnia 6 listopada 2013 r., sygn. akt II SA/Rz 698/13 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie odmówił J. S. przyznania prawa pomocy w sprawie z jego skargi na decyzję P. Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Geodezyjnego i Kartograficznego w R. z dnia [...] maja 2013 r., nr [...] w przedmiocie odmowy uwzględnienia zarzutów zgłoszonych do danych operatu ewidencji gruntów i budynków. Sąd wskazał, że z treści urzędowego formularza PPF wynika, że skarżący prowadzi gospodarstwo domowe wraz z żoną. Są właścicielami domu o powierzchni 123 m² i utrzymują się z uzyskiwanego przez skarżącego świadczenia emerytalno-rentowego w wysokości 1.382 zł brutto. Wnioskodawca jest inwalidą drugiej grupy, cierpi na cukrzycę, wysokie ciśnienie, ma uraz kręgosłupa. Na lekarstwa wydaje miesięcznie do 280 zł. Jest właścicielem nieruchomości rolnej o powierzchni 1,68 ha (V i VI klasa gruntu). W 2010 r. i 2013 r. na skutek powodzi zniszczone zostały wszystkie jego uprawy. Na jego majątek składa się także samochód osobowy marki [...] z 1979 r. Pismem z dnia 29 sierpnia 2013 r. wezwano skarżącego do uzupełnienia w trybie art. 255 p.p.s.a. wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez wskazanie: wysokości netto uzyskiwanego przez siebie dochodu; wysokości netto dochodu osiąganego miesięcznie przez żonę (oraz z jakiego tytułu); średnich miesięcznych wydatków na utrzymanie siebie i żony (w tym na żywność i zaspokojenie innych potrzeb rodziny); średnich miesięcznych wydatków na utrzymanie domu (z wyszczególnieniem opłat za energię elektryczną, gaz, wodę, kanalizację, telefon); miesięcznych kosztów utrzymania samochodu osobowego; czy skarżący uzyskuje dopłaty do posiadanych przez siebie gruntów rolnych, jeśli tak, to kiedy je ostatnio otrzymał i w jakiej wysokości; z jakiego tytułu skarżący posiada zadłużenie, w jakiej wysokości i w jakim terminie zobowiązany jest je spłacić z podaniem harmonogramu spłaty ewentualnych rat oraz udokumentowanie tego faktu. J. S. wezwano też do przedłożenia wyciągów z posiadanych przez siebie i żonę rachunków bankowych za okres od 1 lipca 2013 r. do dnia wykonania wezwania (obejmujących wskazanie ich salda końcowego). Odpowiadając na powyższe wezwanie J. S. wskazał, że łączny miesięczny dochód rodziny wynosi 1.382 zł brutto. Miesięczne wydatki to 995 zł oraz co drugi miesiąc opłata za energię elektryczną, gaz i telefon w kwocie 460 zł. Z samochodu nie korzysta, bowiem nie ma pieniędzy na paliwo. Nie pobiera także jakichkolwiek dopłat do gruntów rolnych ze środków Unii Europejskiej, jak też nie korzysta ze środków pomocy społecznej. Jest zadłużony z tytułu pożyczki na remont domu i żyje bardzo skromnie. Podał, że nie posiada rachunków bankowych. W sprzeciwie wskazał, że od podanego dochodu brutto należy odliczyć podatek oraz składki na ubezpieczenie zdrowotne oraz wskazał, że opłaty, jakie ponosi, zostały przez niego podane. Do sprzeciwu dołączył harmonogram spłaty kredytu, z którego wynika, że zaciągnął kredyt bankowy w wysokości 22.610, 91 zł na okres kredytowania od 31 lipca 2009 r. do 25 kwietnia 2014 r., a miesięczna rata kredytu wynosi 583, 80 zł. Mając powyższe na uwadze Sąd stwierdził, że wniosek nie zasługuje na uwzględnienie, wnioskodawca nie wykazał bowiem, że spełnione zostały w jego przypadku przesłanki przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym. Sąd wskazał, że skarżący w piśmie z dnia 6 września 2013 r. nie udzielił pełnej odpowiedzi na wezwanie z dnia 29 sierpnia 2013 r. Skarżący nie wskazał wysokości netto uzyskiwanego przez niego świadczenia emerytalno-rentowego ani miesięcznych kosztów utrzymania samochodu, nie wskazał wysokości netto dochodów osiąganych przez żonę ani też nie wskazał, że żona nie osiąga żadnych dochodów. Nie przedstawił miesięcznych wydatków utrzymania domu z wyszczególnieniem kwot opłat ponoszonych na poszczególne media. Oświadczenia skarżącego zawierają jedynie ogólnikowe informacje, które należy traktować jako równoważne z brakiem wyjawienia źródeł pozyskiwania środków na zapewnienie koniecznego utrzymania. Powyższe wynika z faktu, iż na podstawie udzielonych przez skarżącego informacji nie można jednoznacznie ustalić zarówno uzyskiwanych dochodów, jak i ponoszonych wydatków. Takie ogólne twierdzenia nie mogą z kolei uzasadniać przyznania wnioskowanej pomocy. Przedstawiony harmonogram spłat rat kredytowych i wysokość miesięcznej raty kredytu w zestawieniu z wysokością wskazanych dochodów i wydatków prowadzi do wniosku, że skarżący posiada stosowne środki na spłatę tego zobowiązania. Już bowiem przy zaciąganiu pożyczki badaniu musiała podlegać zdolność do jej spłaty. Skoro zaś jest w stanie spłacić cywilnoprawne zobowiązanie, to winien także wywiązać się z obowiązku poniesienia opłat sądowych, jak też pokryć koszty wynagrodzenia pełnomocnika. Uzasadnione jest także stwierdzenie, że skarżący nie wykorzystuje także istniejących możliwości poprawy własnej sytuacji finansowej poprzez pobieranie dopłat do posiadanego gruntu rolnego, czy też świadczeń z pomocy społecznej. Ponadto ponosi koszty utrzymania samochodu, z którego, jak twierdzi, nie korzysta, a które stanowią niepotrzebne obciążenie budżetu domowego. Mając powyższe na uwadze Sąd uznał, że skarżącemu nie można przyznać prawa pomocy chociażby w częściowym zakresie, dlatego też orzeczono jak w sentencji, działając w oparciu o art. 260 w zw. z art. 245 § 1 i § 2 oraz art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.), dalej p.p.s.a. Na powyższe postanowienie skarżący złożył zażalenie. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie ma usprawiedliwionych podstaw. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. - przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Przepis ten stanowi odstępstwo od zasady ponoszenia przez stronę kosztów postępowania, określonej w art. 199 p.p.s.a. Celem instytucji prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym jest zagwarantowanie stronie konstytucyjnego prawa do sądu ustanowionego w art. 45 ust.1 Konstytucji RP. Instytucja prawa pomocy ma charakter wyjątkowy i jest stosowana tylko w przypadkach osób, które wykażą, że znajdują się w trudnej sytuacji materialnej. Do osób tych można zaliczyć osoby rzeczywiście ubogie, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione są środków do życia bądź środki te są bardzo ograniczone i zaspokajają tylko podstawowe potrzeby życiowe. Wnioskodawca powinien zatem wykazać poprzez złożenie stosownych dokumentów w postaci rachunków, wyciągów bankowych, zaświadczeń itp., że jego sytuacja materialna uniemożliwia lub utrudnia w istotny sposób dostęp do sądu. Inicjatywa dowodowa w tym zakresie spoczywa więc na wnioskodawcy. Wynika to z treści art. 252 § 1 p.p.s.a., który stanowi, że wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o jej stanie majątkowym i dochodach. Rzetelne przedstawienie przez stronę przyczyn uzasadniających przyznanie prawa pomocy i dowodów na ich poparcie umożliwia sądowi dokonanie prawidłowej oceny sytuacji majątkowej wnioskodawcy. Mając powyższe na uwadze stwierdzić należy, że skarżący nie wykazał spełnienia ustawowych przesłanek do przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Przytoczone we wniosku okoliczności, jak również przedstawiane dokumenty powinny bezsprzecznie wykazywać, iż wnioskujący znajduje się w sytuacji materialnej kwalifikującej do uwzględnienia złożonego wniosku. Tymczasem zgromadzone materiały nie dają pełnego i klarownego obrazu sytuacji majątkowej oraz zdolności płatniczych skarżącego. Skarżący przedstawił swoją sytuację finansową w sposób niekompletny i mało czytelnie, co powoduje, że jego oświadczenie jest niewystarczające do wydania pozytywnego dla strony rozstrzygnięcia. Należy zwrócić uwagę, że zestawienie uzyskiwanych przez wnioskodawcę i jego żonę dochodów z ponoszonymi wydatkami rodzi uzasadnione wątpliwości co do ich zgodności ze stanem faktycznym. Ponadto, jak słusznie wskazuje Sąd I instancji, skoro skarżący jest w stanie wygospodarować środki na spłatę rat kredytu, to winien także wywiązać się z obowiązku poniesienia opłat sądowych, jak też pokryć koszty wynagrodzenia pełnomocnika. Wskazać bowiem należy, że koszty postępowania należy traktować jako wydatki bieżące w budżecie domowym, które powinny być zaspokajane na równi z innymi podstawowymi wydatkami. Kredyt zaciągnięty przez skarżącego nie może być traktowany priorytetowo w stosunku do obowiązku ponoszenia kosztów postępowania, albowiem nie można przyjąć, że prywatne zobowiązania finansowe mają pierwszeństwo przed zobowiązaniami publicznoprawnymi. W tej sytuacji, wobec braku podstaw do uwzględnienia zażalenia, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.