II FZ 1379/13

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Tomasz Zborzyński po rozpoznaniu w dniu 29 stycznia 2014 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia B.S. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 7 października 2013 r. sygn. akt I SA/Wr 1343/13 odmawiające przyznania skarżącemu prawa pomocy w sprawie ze skargi B.S. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia 24 maja 2013 r., nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia zaległości podatkowej w podatku dochodowym od osób fizycznych za 1998 r. postanawia oddalić zażalenie. We wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie doradcy podatkowego, B.S. podał, że prowadzi wraz z żoną gospodarstwo domowe, małżonkowie są zatrudnieni w wymiarach 1/8 etatu i uzyskują wynagrodzenia w kwotach po 200,- zł miesięcznie. Wydatki ponoszone na utrzymanie skarżącego, sprowadzające się jedynie do zakupu żywności, wynoszą 150,- zł. Do wniosku skarżący załączył kserokopie zeznań podatkowych PIT 37, z których wynika, że małżonkowie zadeklarowali w 2012 r. przychód w kwotach po 2.200,- zł. Zarządzeniem referendarza sądowego z dnia 8 sierpnia 2013 r. wezwano skarżącego do przedłożenia szczegółowych dokumentów obrazujących jego sytuację majątkową. W odpowiedzi skarżący podał, iż nie płaci czynszu, gdyż "nie ma ani mieszkania, ani domu tylko adres zamieszkania", nie korzysta z pomocy społecznej, nie posiada rachunków bankowych, a jego wydatki ograniczają się do kwoty 120-150 zł miesięcznie. Postanowieniem z dnia 26 sierpnia 2013 r. referendarz sądowy odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy. Na skutek wniesionego sprzeciwu sprawa została poddana pod rozpoznanie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu, który w postanowieniu z dnia 7 października 2013 r., odmawiającym skarżącemu przyznania prawa pomocy, stwierdził, że skarżący nie wykazał, iż nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania sądowoadministracyjnego oraz kosztów wynagrodzenia pełnomocnika z wyboru. Wnioskodawca uchylił się od przedstawienia informacji żądanych od niego w wezwaniu z dnia 8 sierpnia 2013 r., na skutek czego, Sąd nie posiada wystarczających informacji, na podstawie których mógłby ocenić rzeczywiste możliwości finansowe strony. W zażaleniu na powyższe postanowienie skarżący argumentował, że zadośćuczynił swoim obowiązkom wynikającym z art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012, poz. 270 ze zm., dalej: P.p.s.a.), skutecznie wykazując, iż nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Punktem odniesienia oceny postępowania pierwszoinstancyjnego, dokonywanej przez NSA w niniejszym postępowaniu zażaleniowym, jest ustawowa regulacja instytucji prawa pomocy. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a., przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym osobie fizycznej następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Należy mieć na względzie fakt, że instytucja prawa pomocy stanowi wyjątek od wyrażonej w art. 199 P.p.s.a. zasady ponoszenia przez stronę kosztów postępowania związanych ze swoim udziałem w sprawie. Odstępstwo od tej zasady ma na celu zagwarantowanie prawa do sądu osobom, których obiektywnie nie stać na poniesienie kosztów postępowania. Jak wskazuje się doktrynie oraz w orzecznictwie sądów administracyjnych, prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym, samotnym, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku. Nie można, stosując prawo pomocy, chronić czy też wzbogacać majątku osób prywatnych, gdyż celem tej instytucji procesowej jest zapewnienie dostępu do sądu osobom, którym brak środków finansowych ten dostęp uniemożliwia (por. Hanna Knysiak - Molczyk, (w:) Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Komentarz, Wydawnictwo Prawnicze LexisNexis, Warszawa 2005, s.628). Stosownie do treści art. 252 § 1 P.p.s.a., osoba wnioskująca o przyznanie prawa pomocy jest obowiązana podać we wniosku "dokładne dane" obrazujące jej sytuację rodzinną i majątkową. Jeżeli zaś oświadczenie strony zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 252 P.p.s.a., okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego (por. art. 255 P.p.s.a.). Wskazane w powołanych powyżej przepisach informacje stanowią podstawę faktyczną spraw wpadkowej w zakresie prawa pomocy. Dane te powinny być, jak stanowi wprost art. 252 § 1 P.p.s.a., dokładne, a zatem od wnioskodawcy wymagana jest w tym względzie należyta staranność. Przedstawione informacje powinny być konkretne i na tyle szczegółowe, by w sposób wyczerpujący obrazowały sytuację majątkową i rodzinną wnioskodawcy w jej całokształcie. Orzecznictwo sądowoadminstracyjne przyjmuje, że osoba ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy ma obowiązek współdziałania z sądem w tym zakresie, gdyż jedynie wnioskodawca może mieć pełną wiedzę na temat swojej sytuacji majątkowej i życiowej. W rozpoznawanej sprawie postawa skarżącego jednoznacznie wskazuje, że uchylał się on w istocie od współpracy z Sądem, przedstawiając informacje na temat swojej sytuacji życiowej w sposób ogólnikowy i niekonkretny, formułując przy tym oświadczenia, które były nie tyle zwięzłe, co raczej wymijające, czego przykładem są choćby wypowiedzi skarżącego dotyczące jego warunków mieszkaniowych. Badanie sprawy w przedmiocie prawa pomocy nie polega, jak zdaje się zakładać skarżący, na analizie spełnienia przez wniosek określonych kryteriów formalnych, ale na merytorycznym ustaleniu faktycznego zaistnienia przesłanek przyznania prawa pomocy i podjęciu na tej podstawie określonego rozstrzygnięcia. Należy zgodzić się z Sądem pierwszej instancji, że skarżący, uchylając się od przedstawienia precyzyjnych informacji w omawianym zakresie, w istocie uniemożliwił Sądowi poczynienie niezbędnych ustaleń faktycznych w sprawie. Nie sposób przyjąć, że Sąd, będący w postępowaniu w przedmiocie prawa pomocy, dysponentem środków publicznych, będzie decydował o sfinansowaniu udziału skarżącego w postępowaniu sądowoadministracyjnym, opierając się na nieprecyzyjnych i fragmentarycznych danych przedstawionych przez wnioskodawcę. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądami administracyjnymi jest formą jej finansowania z budżetu państwa i przez to powinno sprowadzać się jedynie do przypadków, w których strona nie posiada rzeczywiście środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym i wykaże to w sposób przekonywający. Reasumując, Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że to na skarżącym spoczywał obowiązek udowodnienia, że jego sytuacja materialna uzasadnia przyznanie uprawnienia procesowego we wnioskowanym zakresie. W rozpoznawanej sprawie, strona powyższego obowiązku nie dopełniła, co daje podstawę do oceny rozstrzygnięcia Sądu pierwszej instancji jako zgodnego z prawem. Wobec uznania, że zażalenie nie ma usprawiedliwionych podstaw, Naczelny Sąd Administracyjny zażalenie oddalił na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 1 i 2 P.p.s.a.