I FZ 407/13

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: , Przewodniczący Sędzia NSA: Roman Wiatrowski (sprawozdawca), , po rozpoznaniu w dniu 28 października 2013 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia J. G. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 28 sierpnia 2013 r., sygn. akt III SA/Wa 1655/13 w przedmiocie odmowy przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi J. G. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia 2 maja 2013 r., nr [...] w przedmiocie określenia zobowiązania podatkowego w podatku od towarów i usług za miesiące od stycznia do grudnia 2006 r. postanawia: oddalić zażalenie. Zaskarżonym postanowieniem z dnia 28 sierpnia 2013 r., sygn. akt: III SA/Wa 1655/13 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odmówił J. G. (dalej: "strona", "skarżący") przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W pisemnych motywach orzeczenia Sąd pierwszej instancji podał, że strona na urzędowym formularzu PPF, wniosła o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, poprzez zwolnienie jej od kosztów sądowych, podając że nie jest w stanie ich ponieść z uwagi na sytuację finansową. Wniosek ten skarżący uzasadnił stanem zdrowia (choroba Parkinsona), który uniemożliwia jemu podjęcie pracy w pełnym wymiarze, a także wysokimi kosztami leczenia, rehabilitacji oraz utrzymania. Jednocześnie oświadczył, że uzyskiwane dochody są na tyle niskie, że pokrywają jedynie bieżące wydatki. Zwrócił także uwagę na poniesione opłaty w innych sprawach. Z oświadczenia o stanie rodzinnym skarżącego wynika, że prowadzi on wspólne gospodarstwo domowe z żoną – A. G. oraz synem – P. G. Skarżący oświadczył, że na dochód wspólnego gospodarstwa składa się wynagrodzenie uzyskiwane przez żonę oraz syna – J. G., w łącznej wysokości 3.200 zł. W uzasadnieniu wniosku strona oświadczyła, że ponosi wydatki na energię elektryczną – 488,15 zł, MEDICOVER – 513,07zł, spłatę kredytu – 1668,76 zł, zaś na utrzymanie przeznacza 1000 zł. Z formularza PPF wynika, że skarżący nie posiada jakiegokolwiek majątku nieruchomego, wartościowych rzeczy ruchomych czy zasobów pieniężnych zaś do żony należy dom o powierzchni 230 m² oraz samochód osobowy marki VOLVO S60 (rok prod. 2008). Do wniosku skarżący załączył dokumentację medyczną, umowę kredytu, przelewy z rachunku, listę płac, zeznanie podatkowe, informację PIT-11. Wojewódzki Sąd Administracyjny rozpoznając sprawę uznał, że skarżący nie wykazał, iż nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania. Sąd zaznaczył, że z uwagi na niepełne wykonanie prze skarżącego wezwania do przedłożenia dodatkowej dokumentacji, nie miał możliwości całościowego wglądu w jego sytuację majątkową. Sąd pierwszej instancji wskazał także na liczne nieścisłości w oświadczeniach strony, które nie znajdują potwierdzenia w danych znajdujących się w aktach sprawy oraz uniemożliwiają ocenę rzeczywistej sytuacji materialnej skarżącego. W zażaleniu na powyższe postanowienie skarżący zarzucił Sądowi pierwszej instancji naruszenie art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 20 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r., poz. 270 – dalej: "P.p.s.a."), poprzez nieuwzględnienie jego rzeczywistej sytuacji majątkowej, wynikającej z wykonalności zaskarżonej decyzji i wynikających z tego tytułu zajęć egzekucyjnych, nadto przez niepełne rozważenie sytuacji rodzinnej i majątkowej skarżącego. Wnoszący zażalenie podkreślił, że w toku niniejszego postępowania zaszła zmiana okoliczności mająca wpływ na ocenę zdolności finansowej strony ponieważ przeciwko skarżącemu w obecnym czasie wydane zostały dwa zajęcia egzekucyjne. Jednym z nich zajęto zwrot kosztów postępowania sądowego, które skarżący powinien otrzymać z tytułu uwzględnienia przez Wojewódzki Sąd Administracyjny jego skargi na działanie organu podatkowego. Mając na uwadze powyższe strona wniosła o zmianę zaskarżonego postanowienia i uwzględnienie wniosku o przyznanie prawa pomocy. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Na wstępie wskazać należy, że celem instytucji prawa pomocy jest zagwarantowanie dostępu do sądu osobom (zarówno fizycznym jak i prawnym oraz innym jednostkom organizacyjnym), których wyjątkowo trudna sytuacja materialna nie pozwala na poniesienie kosztów postępowania. Podkreślenia przy tym wymaga, że do oceny wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, gdy stroną postępowania sądowoadministracyjnego jest osoba fizyczna, będzie miał zastosowanie przepis art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. Zgodnie z tym przepisem osobie fizycznej prawo pomocy w zakresie częściowym może być przyznane, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Należy również zauważyć, że regulacja zawarta w treści art. 246 § 1 cytowanej ustawy stanowi odstępstwo od zasady ustanowionej w art. 199 tej ustawy, stosownie do którego strony ponoszą koszty postępowania, związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Przytoczone we wniosku okoliczności, jak również przedstawione dokumenty powinny uzasadniać wyjątkowe traktowanie, o jakim mowa w powołanym wyżej przepisie. Konieczne jest również wskazanie, że strona wnosząca o przyznanie prawa pomocy składa stosowny wniosek na urzędowym formularzu (art. 252 § 2 P.p.s.a.). Sporządzony w ten sposób wniosek ma na celu ogólne zobrazowanie sytuacji majątkowej i finansowej wnoszącego. W razie pojawienia się wątpliwości co do przedstawionych na formularzu danych, bądź jeśli okażą się one niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych, sąd administracyjny może na podstawie art. 255 P.p.s.a. wezwać stronę do złożenia dodatkowych oświadczeń lub przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących stanu majątkowego i dochodów. Z treści powyższych przepisów wynika, że to strona ma przekonać sąd, że znajduje się w takiej sytuacji, która uniemożliwia jej poniesienie kosztów postępowania. To strona powinna więc należycie uzasadnić i uprawdopodobnić okoliczności, które wskazuje we wniosku o przyznanie prawa pomocy. Dokonując analizy akt sprawy Naczelny Sąd Administracyjny doszedł do przekonania, że ocena sytuacji materialnej skarżącego dokonana przez Sąd pierwszej instancji z punktu widzenia przesłanek opisanych w art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. jest prawidłowa a skarżący nie podważył tej oceny również w niniejszym postępowaniu zażaleniowym. W tym miejscu podkreślić należy, że skarżący miał świadomość, iż dane zawarte w złożonym przez niego oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach nie mają cechy dokładności, o której mowa w art. 252 P.p.s.a., o czym poinformowano skarżącego w wezwaniu z dnia 8 lipca 2013 r. Nie ulega także wątpliwości, że ciążącego na stronie zobowiązania wynikającego z tego wezwania skarżący nie wykonał w pełni. Co więcej, strona – także w ramach zażalenia – w sposób skuteczny nie zdołała podważyć argumentów podniesionych przez Sąd pierwszej instancji odnośnie zasadności odmowy przyznania jej prawa pomocy w żądanym zakresie ograniczając się jedynie do ogólnych twierdzeń, niepowiązanych z konkretnymi argumentami tego Sądu. Trafnie także Sąd pierwszej instancji zwrócił uwagę na nieprawidłowości wynikające z podanego przez skarżącego dochodu. Sąd ten wskazał, że zadeklarowane i udokumentowane wydatki przewyższają uzyskiwany dochód, zaś skarżący nie wykazał innych – poza wynagrodzeniem za pracę - źródeł ich finansowania. Dochód ten wynosi 2.362,76 zł (dane na podstawie listy płac), tymczasem z przedstawionych potwierdzeń przelewów wynika, że w lipcu br. sama tylko rata kredytu i opłata za usługi medyczne pochłonęła 2.181,77 zł. Do tego doliczyć należy opłaty za energię elektryczną (w maju br. opłata ta wyniosła 262,78 zł, zaś w lipcu br. 488,15 zł), czy wywóz nieczystości (w maju br. opłata ta wyniosła 308,88 zł). Dodatkowo skarżący zadeklarował "koszty utrzymania" na poziomie 1.000 zł. Braki jednak w dokumentacji mającej obrazować sytuację majątkową skarżącego wynikające z uchylenia się od uczynienia zadość wezwaniu (w szczególności odnośnie sytuacji majątkowej żony, czy wyciągów z rachunków bankowych), a tym samym brak pełni współpracy z Sądem w celu wykazania, że w istocie skarżący nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania, a więc spełnia przesłanki z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., uniemożliwiał Sądowi poznanie jego pełnej sytuacji majątkowej i skutkował odmową przyznania prawa pomocy. Co prawda w rozpatrywanym obecnie zażaleniu skarżący podnosi, że cała żądana dokumentacja została dostarczona, jednak akta przedmiotowej sprawy nie potwierdzają tego gołosłownego twierdzenia. Powyższej oceny nie zmieniają również nowe okoliczności podnoszone w środku zaskarżenia, dotyczące zajęć egzekucyjnych z uwagi na brak pełnych informacji co do uzyskiwanych przez stronę dochodów. Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, co również sam skarżący zauważył, że zajęcia egzekucyjne kształtują sytuację majątkową strony. Jednak oceny w jaki sposób ta sytuacja się kształtuje można dokonać jedynie w relacji do wysokości pozyskiwanych dochodów, których w rozpatrywanej sprawie nie udało się ustalić. Mając na uwadze powyższe, Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że pełen obraz możliwości finansowych i majątkowych skarżącego nie został ujawniony w sposób pozwalający na stwierdzenie, że skarżący nie ma dostatecznych środków na poniesienie kosztów postępowania w zakresie częściowym, w związku z tym, stosownie do art. 184 w zw. z art. 197 § 1 i 2 P.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny postanowił jak w sentencji.