I OZ 854/13

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Jolanta Rajewska po rozpoznaniu w dniu 10 października 2013 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia T. W. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 28 sierpnia 2013 r. sygn. akt II SAB/Lu 513/13 o odmowie przyznania prawa pomocy w sprawie ze skargi T. W. na bezczynność Wójta Gminy [...] w przedmiocie wniosku z dnia 12 lipca 2013 r. o przyznanie zasiłku celowego postanawia: uchylić zaskarżone postanowienie i przekazać sprawę Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Lublinie do ponownego rozpoznania Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie postanowieniem z dnia 28 sierpnia 2013 r. sygn. akt II SAB/Lu 513/13 odmówił T. W. przyznania prawa pomocy z uwagi na oczywistą bezzasadność skargi. W uzasadnieniu Sąd wyjaśnił, że oczywista bezzasadność skargi, w rozumieniu art. 247 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (dalej jako "P.p.s.a."), zachodzi wówczas, gdy bez głębszej analizy prawnej, nie ulega wątpliwości, że skarga nie może być uwzględniona. Oczywista bezzasadność skargi ma miejsce zwłaszcza wtedy, gdy skarga kwalifikuje się do odrzucenia na podstawie art. 58 § 1 P.p.s.a. Wówczas, nawet jeśli zachodzą przesłanki związane z trudną sytuacją materialną strony, określone w art. 246 P.p.s.a., wyłączona jest możliwość przyznania stronie prawa pomocy. W ocenie Sądu I instancji skarga T. W. podlegała odrzuceniu na podstawie art. 58 § 1 pkt 6 P.p.s.a., gdyż skarżąca przed wniesieniem skargi do Sądu nie wyczerpała środków zaskarżenia, jakie służyły jej w administracyjnym toku instancji, bowiem w dniu 17 lipca 2013 r. wniosła zażalenie na bezczynność organu I instancji do organu wyższego stopnia, natomiast w dniu 23 lipca 2013 r. złożyła do sądu administracyjnego skargę na bezczynność organu I instancji. Zdaniem Sądu, skoro nie upłynął, wynikający z art. 35 § 3 K.p.a., miesięczny termin do rozpoznania zażalenia, to nie można uznać, że tok instancji został wyczerpany. Tok instancji można uznać za wyczerpany dopiero po upływie okresu umożliwiającego organowi wyższego stopnia dokonanie czynności, o których mowa w art. 37 § 2 K.p.a. Z uwagi zatem na niewyczerpanie środków zaskarżenia, w ocenie Sądu I instancji, brak było podstaw do rozpoznania wniosku o przyznanie prawa pomocy, gdyż w sprawie zachodziła oczywista bezzasadność skargi w rozumieniu art. 247 P.p.s.a. Na powyższe postanowienie T. W. złożyła zażalenie, w którym podniosła, że uzasadnienie zawarte w postanowieniu o odmowie przyznania prawa pomocy powinno znaleźć się w orzeczeniu kończącym postępowanie w sprawie. Natomiast w kwestii zastosowania art. 35 i art. 37 K.p.a. podniosła, że przepisy te dotyczą terminów załatwienia sprawy administracyjnej, zatem nie ma znaczenia, w jakim odstępie czasowym od złożenia zażalenia w trybie art. 37 K.p.a. została złożona skarga na bezczynność organu. Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje: Zażalenie jest uzasadnione. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, Sąd I instancji niezasadnie uznał, że w sprawie zachodzi oczywista bezzasadność skargi. Wskazać bowiem należy, że skarga do sądu administracyjnego na bezczynność organu lub przewlekłe prowadzenie postępowania co do zasady musi być, w myśl art. 52 § 1 i § 2 P.p.s.a., poprzedzona środkiem zaskarżenia na drodze administracyjnej. Oznacza to, że skargę można wnieść dopiero po wyczerpaniu środków zaskarżenia, jeżeli służyły one skarżącemu w postępowaniu przed organem właściwym w sprawie. Kodeks postępowania administracyjnego w art. 37 § 1 przewiduje taki środek zaskarżenia, który służy do zwalczania bezczynności lub przewlekłego prowadzenia postępowania w postaci zażalenia do organu wyższego stopnia, a jeżeli nie ma takiego organu – wezwania do usunięcia naruszenia prawa. Zatem warunkiem skutecznego wniesienia skargi do sądu administracyjnego na bezczynność organu administracji jest uprzednie złożenie zażalenia (wezwania do usunięcia naruszenia prawa) w trybie art. 37 § 1 K.p.a. Regulacja zawarta w tym przepisie ma na celu zwalczanie bezczynności organu pierwszej instancji w merytorycznym załatwieniu sprawy zawisłej przed tym organem. Zażalenie, o którym mowa w art. 37 § 1 K.p.a., nie ma charakteru środka zaskarżenia w postępowaniu administracyjnym. Służy ono jedynie zakwestionowaniu przekroczenia ustawowego maksymalnego terminu załatwienia sprawy (art. 35 i art. 36 K.p.a.). Stanowisko organu wyższego stopnia wyrażone w trybie art. 37 § 1 K.p.a. ma charakter incydentalny (wpadkowy), nie rozstrzyga sprawy co do istoty, a także nie kończy postępowania w sprawie. Niezależnie zatem od pozytywnego lub negatywnego stanowiska organu wyższego stopnia, strona może wnieść skargę na bezczynność organu. Z tych też względów, złożenie zażalenia w trybie art. 37 § 1 K.p.a. stanowi wyłącznie warunek formalny do wniesienia przez osobę zainteresowaną skargi do sądu administracyjnego na bezczynność organu. W sprawach bezczynności organu istotne znaczenie ma nie tyle sposób rozpatrzenia zażalenia złożonego w trybie art. 37 K.p.a., ale sam fakt dopełnienia takiej czynności przez stronę. Złożenie takiego zażalenia wywiera więc skutek wyczerpania przez stronę przysługujących jej środków zaskarżenia (art. 52 § 1 P.p.s.a.), a tym samym umożliwia skuteczne wniesienie skargi na bezczynność organu pozostającego w zwłoce i niepodejmującego w ustawowym terminie aktów wymienionych w art. 3 § 2 pkt 1 - 3 P.p.s.a. W sprawach skarg na bezczynność nie ma zatem znaczenia, jaki okres upłynął pomiędzy zażaleniem wniesionym w trybie art. 37 § 1 K.p.a. a skargą do sądu administracyjnego. Warunkiem formalnym skargi jest bowiem wyłącznie złożenie takiego zażalenia. Reasumując, stwierdzić zatem należy, że skarga T. W. na bezczynność Wójta Gminy [...] w przedmiocie rozpatrzenia wniosku z dnia 12 lipca 2013 r. o przyznanie zasiłku celowego jest dopuszczalna, ponieważ skarżąca przed skierowaniem skargi do Sądu wniosła zażalenie do organu wyższego stopnia. Spełniła zatem warunek określony w art. 52 § 1 P.p.s.a. Po wyczerpaniu przez skarżącą trybu zażaleniowego określonego w art. 37 K.p.a. wniesienie skargi do sądu administracyjnego na bezczynność organu pierwszej instancji było zatem skuteczne. W tej sytuacji, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zobowiązany będzie do przesłania skarżącej urzędowego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy, jego rozpatrzenia i ustalenia, czy zachodzą przesłanki określone w art. 246 § 1 P.p.s.a. Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 185 § 1 w związku z art. 197 § 2 ustawy-Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w postanowieniu.