II SA/Gl 796/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Ewa Krawczyk (spr.), Sędziowie Sędzia NSA Bonifacy Bronkowski, Sędzia NSA Łucja Franiczek, Protokolant specjalista Małgorzata Orman, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 29 sierpnia 2013 r. sprawy ze skargi M. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w C. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odmowy nakazania przywrócenia stosunków wodnych na gruncie 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Wójta Gminy M. z dnia [...] r., 2. orzeka, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu do czasu uprawomocnienia się niniejszego wyroku, 3. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w C. na rzecz skarżącego tytułem zwrotu kosztów postępowania 557 (pięćset pięćdziesiąt t siedem) złotych. Pismem z dnia 12 października 2012 roku M. M. (obecny skarżący) poinformował Urząd Gminy M., że właścicielka działki sąsiedniej E. S. podwyższyła poziom swojej działki co spowodowało spływ wód deszczowych na jego działkę położoną poniżej, co skutkuje niszczeniem jego posesji. Wskazał na istnienie nasypu ziemnego o wysokości 0,5 – 1 m z tyłu jego budynku gospodarczego, co powoduje powstawanie wilgoci i pleśni w tym budynku. Z pisma tego wynikało, że jego autor oczekuje rozstrzygnięć podjętych na podstawie art. 29 ust. 3 Prawa wodnego, w tym odsypania ziemi od budynku gospodarczego. Dodatkowo pismem z dnia 4 grudnia 2012 roku M. M. domagał się wszczęcia postępowania w sprawie "usunięcia obsypu z mojego budynku gospodarczego. Wskazał, że "usyp" składa się z ziemi i popiołu. Wnosił o "usunięcie obsypu z mojego budynku jak również doprowadzenie do obowiązującej wysokości". Decyzją z dnia [...] roku Wójt Gminy M. na podstawie art. 29 ust. 3 ustawy z dnia 18 lipca 2001 roku Prawo wodne (Dz. U. z 2005 r. nr 239, poz. 2019 ze zm.) odmówił nakazania przywrócenia poprzedniego stanu wody na gruncie – na terenie działki E.S., położonej przy ul. [...], nr 1, obręb B. W uzasadnieniu organ powołując się na oględziny z dnia 13 listopada 2013 roku (protokół w aktach administracyjnych) stwierdził, że na działce E. S. (z której naturalny spływ wód następuje na działkę skarżącego) nie miały miejsca żadne działania prowadzące do zmiany stanu wody na gruncie, jak też zmiany kierunku spływu wód opadowych, nie stwierdzono nawożenia ziemi i podwyższenia gruntu. Niezadowolenie z tej decyzji wyraził M. M. i we wniesionym odwołaniu wskazał, że domagał się usunięcia nasypu, który przylega do jego budynku gospodarczego (znajduje się w granicy nieruchomości) powodując zawilgocenie ściany budynku i tworzenie się na niej pleśni. Podał, że z przeprowadzonych oględzin nie wynika podwyższenie gruntu działki sąsiedniej, jak również nasypanie ziemi na ścianę jego budynku. Nadto odwołujący się wskazując na ustawę z dnia 27 kwietnia 2001 roku o odpadach twierdził, że sąsiadka nie utylizuje popiołu z kotłowni, skoro używa go do usuwania nierówności w swojej drodze dojazdowej. Zaskarżoną decyzją z dnia [...]roku Samorządowe Kolegium Odwoławcze w C., na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 kpa oraz art. 29 ust. 3 ustawy z 18 lipca 2001 roku Prawo wodne (t.j. z 2012 roku, Dz. U. poz. 145) utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu Kolegium zacytowało art. 29 ust. 1, ust. 2 Prawa wodnego i stwierdziło, że skoro nie doszło do zmiany stosunków wodnych na gruncie stanowiącym własność E. S. (tak organ I instancji, oględziny z 13 listopada), to nie został spełniony warunek z art. 29 ust. 2 Prawa wodnego, a więc brak jest podstaw do zobowiązania E. S. do przywrócenia stanu poprzedniego lub wykonania urządzeń zapobiegających szkodom. Odnosząc się do zarzutów odwołania organ odwoławczy podał, że jak wynika z informacji Urzędu Gminy M., sprawa obsypania ziemią budynku gospodarczego odwołującego się, a także stosowania żużlu do utwardzenia drogi wewnętrznej na terenie działki nr 1 będzie przedmiotem odrębnego postępowania. Na decyzję ostateczną złożył skargę M. M. podnosząc, że w swoim pierwszym wniosku domagał się rozpatrzenia "problemu wykonanego obsypu budynku gospodarczego" zlokalizowanego w granicy działki nr 1. Podniósł, że protokół z wizji nie odzwierciedla tego problemu, nie dokonano pomiarów wysokości "obsypu". W jego ocenie nasyp był wykonywany etapami, obecnie jego wysokość wynosi około 1 metra. Podkreślił, że w jego ocenie sprawa nie dotyczyła wód gruntowych tylko wykonania "obsypu ściany budynku", w którym zbierają się wody. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie bowiem zaskarżona decyzja, jak i decyzja organu I instancji zostały wydane z naruszeniem przepisów prawa procesowego w zakresie postępowania dowodowego, a w związku z tym nie ma możliwości wykluczenia naruszenia prawa materialnego. Zaskarżoną decyzją utrzymano w mocy decyzję organu I instancji wydaną w oparciu o art. 29 ust. 3 Prawa wodnego odmawiającą nakazania przywrócenia poprzedniego stanu wody na gruncie na terenie działki nr 1. Jak wynika z uzasadnień decyzji organów obu instancji rozstrzygnięcie to stanowiło następstwo ustalenia, że na działce nr 1 nie doszło do zmiany stanu wody, ani kierunku spływu wód opadowych. Decyzja ta zapadła na skutek wniosku M. i J. M., którzy wskazywali na istnienie na działce nr 1 nasypu ziemnego w granicy z ich nieruchomością, usytuowanego w ten sposób, że bezpośrednio przylega on do ich budynku gospodarczego znajdującego się w granicy ich działki z działką nr 1, powodując zawilgocenie ściany budynku. Wniosek strony, co dodatkowo podkreślono w odwołaniu, dotyczył więc nasypu ziemnego przylegającego do budynku gospodarczego skarżącego. Jest powszechnie przyjęte w literaturze przedmiotu, to strona swoim wnioskiem wyznacza rodzaj sprawy i jej zakres. Żądanie wnioskodawców niewątpliwie oparte było o art. 29 Prawa wodnego, zgodnie z którym właściciel gruntu, o ile przepisy ustawy nie stanowią inaczej, nie może zmieniać stanu wody na gruncie, a zwłaszcza kierunku odpływu znajdującej się na jego gruncie wody opadowej ani kierunku odpływu ze źródeł – ze szkodą dla gruntów sąsiednich. Jeżeli spowodowane przez właściciela gruntu zmiany stanu wody na gruncie szkodliwie wpływają na grunty sąsiednie, wójt, burmistrz lub prezydent miasta może, w drodze decyzji, nakazać właścicielowi gruntu przywrócenie stanu poprzedniego lub wykonanie urządzeń zapobiegających szkodom (ust. 3). Właściciel ma obowiązek usunięcia przeszkód czy zmian w odpływie wody nawet wówczas, gdy powstały one wskutek przypadku lub działania osób trzecich, jeżeli spowodowało to szkody (art. 29 ust. 2). Z wniosku, który spowodował wszczęcie postępowania wynika, że jego autorzy, a także obecny skarżący upatrują w obsypaniu ziemią budynku gospodarczego zlokalizowanego w granicy działek, zmiany stosunków wodnych które manifestują się w gromadzeniu w tym "nasypie" wody skutkującej szkodami w budynku na działce skarżącego. Niewątpliwie urządzenie takiego "nasypu" stanowić może przeszkodę w dotychczasowym spływie wód z działki nr 1. Jednakże z protokołu oględzin z dnia [...] roku nie wynika ani usytuowanie tego "nasypu", ani jego wymiany. Niewątpliwie istotą postępowania toczącego się w oparciu o art. 29 Prawa wodnego jest ustalenie czy nastąpiła zmiana stanu wody na gruncie albo czy powstały inne przeszkody oraz czy zmiana ta bądź przeszkody wywołują szkody na gruntach sąsiednich i czy konieczne jest przywrócenie stanu poprzedniego albo wykonanie urządzeń zapobiegających szkodzie. W tej sytuacji (wynikające z art. 29 Prawa wodnego) i to niezależnie od wniosku, organy orzekające nie były uprawnione do pominięcia w swoich decyzjach problemu związanego z "nasypem". Istnienie bowiem tego "nasypu" mogło wpływać na rozstrzygnięcie podjęte w oparciu o art. 29 Prawa wodnego. W związku z tym niedopuszczalne było skierowanie sprawy "nasypu" do oddzielnego postępowania, jak i w istocie pominięcie jego istnienia w postępowaniu dowodowym. W ocenie Sądu w sprawach o przywrócenie stosunków wodnych na gruncie i wydanie decyzji na podstawie art. 29 ust. 3 ustawy Prawo wodne opinia biegłego jest zasadniczo niezbędna (por. wyrok II SA/Wr 669/08). Dlatego w postępowaniu ponownym organ I instancji po ustaleniu ewentualnego istnienia "nasypu" może skorzystać z biegłego celem ustalenia czy "nasyp" ten spowodował zmianę stanu wód na gruncie, a także czy spowodowało to szkody, jak i ustalenia sposobu zapobiegania szkodom o czym mowa w art. 29 ust. 3 Prawa wodnego. Zdaniem Sądu mapy, oględziny mogły służyć jedynie określeniu ukształtowania terenu, natomiast nie dawały podstaw do ustalenia czy zmienił się spływ wód i co było tego przyczyną. Z tych względów na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 litera c, art. 135 i art. 152 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 roku, poz. 270 ze zm., dalej "ppsa") orzeczono jak w sentencji. O kosztach postępowania rozstrzygnięto na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 ppsa. sw