I GZ 560/13

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Zofia Przegalińska po rozpoznaniu w dniu 17 grudnia 2013 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia D. B. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W. z dnia 25 października 2013 r. sygn. akt V SA/Wa 912/13 o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi D. B. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w W. z dnia [...] grudnia 2012 r. nr [...] w przedmiocie podatku akcyzowego postanawia: oddalić zażalenie Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. zaskarżonym postanowieniem z dnia 25 października 2013 r., sygn. akt V SA/Wa 912/13 odmówił D. B. przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie doradcy podatkowego. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia Sąd I instancji podał, że treść wniosku o przyznanie prawa pomocy, uzupełnionego oświadczeniami zawartymi w formularzu PPF oraz odpowiedź na wezwanie referendarza sądowego do udzielenia dodatkowych informacji, jak również złożone dokumenty, były niewystarczające do udokumentowania sytuacji majątkowej skarżącego, tym samym jego wniosek o przyznanie prawa pomocy we wnioskowanych zakresie nie zasługiwał na uwzględnienie. Sąd I instancji wskazał, że skarżący nie nadesłał deklaracji podatkowych, co pozwoliłoby ustalić uzyskiwane dochody roczne, nie udokumentował wydatków składających się na bieżące utrzymanie, w tym opłat za wynajem mieszkania i media. Nie uprawdopodobnił również, że świadczy dobrowolne alimenty na rzecz dziecka w wysokości 1.000 zł miesięcznie, co mógłby uczynić przedstawiając oświadczenie w tym zakresie złożone przez matkę dziecka. Skarżący nie wyjaśnił dostatecznie ile wynoszą koszty jego miesięcznego utrzymania oraz nie przedstawił w tym zakresie jakichkolwiek dowodów. Z treści złożonego w sprawie formularza PPF wynika, że koszty te wynoszą 800 zł (w tym czynsz za wynajem mieszkania), jednakże w piśmie stanowiącym odpowiedź na wezwanie Sądu do przedstawienia dodatkowych informacji i dokumentów wnioskodawca wskazał, że koszty te wynoszą 500 zł. Skarżący nie udokumentował również, że miesięczne koszty obsługi zaciągniętych kredytów wynoszą 500 zł (oświadczenie złożone na formularzu PPF). Analiza złożonych wyciągów bankowych pozwala stwierdzić, że wnioskodawca co miesiąc uiszcza kwotę około 250 zł tytułem spłaty zaciągniętych kredytów. Skarżący przedstawił umowę o kredyt gotówkowy podpisany 1 lipca 2013 r. z Bankiem Pocztowym SA, ale nie przedstawił wyciągów bankowych, które zgodnie z zapisami umowy powinien posiadać w tym banku. Analizując przedstawione wyciągi bankowe można również zwrócić uwagę na regularne zakupy na stacjach benzynowych, pomimo, że skarżący nie wskazał, że posiada jakikolwiek pojazd. Z załączonych wyciągów bankowych wynika ponadto, że wnioskodawca z tytułu pracy zawodowej uzyskuje co miesiąc stały dochód w wysokości ok. 2.600 zł netto, nie zaś jak zostało wskazane w formularzu PPF – 2.600 zł brutto. Sąd podkreślił, że wszystkie dane, o przedłożenie których skarżący został wezwany przez referendarza sądowego były niezbędne do oceny jego możliwości finansowych. Nieudzielenie pełnej odpowiedzi na postawione pytania (w formularzu i dodatkowym wezwaniu), uniemożliwiły zaś dokonanie oceny możliwości ponoszenia przez niego kosztów sądowych. Zażalenie na powyższe postanowienie wniósł D. B., wnosząc o jego uchylenie w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie, podtrzymując w całości swoje żądanie zwolnienia z opłat. Podał, że wielokrotnie informował o swoich trudnościach rodzinnych i majątkowych, a sam fakt uzyskiwania dochodów nie powinien być jedynym kryterium oceny jego wniosku. Fakt, że nie przedłożył niektórych dokumentów powinien być rozstrzygnięty na jego korzyść. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Stosownie do art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Orzeczenie w tej sprawie Sąd wydaje na podstawie oświadczenia strony mając na uwadze okoliczności podane w tym oświadczeniu i we wskazanych przez stronę dowodach. Wymaga to przedstawienia przez stronę wszelkiej możliwej dokumentacji dotyczącej jej sytuacji materialnej. W związku z tym, że w przypadku przyznania prawa pomocy koszty postępowania sądowego pokrywane są z budżetu państwa, korzystanie z tej instytucji powinno mieć miejsce jedynie w wypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, gdy wnioskodawca rzeczywiście nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania, a przez to nie może zrealizować przysługującego mu prawa do sądu. Ciężar dowodu co do wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie składającej wniosek o przyznanie tego prawa. Wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zatem zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach, a jeżeli wniosek składa osoba fizyczna, ponadto dokładne dane o stanie rodzinnym (art. 252 § 1 p.p.s.a.). Właściwe przedstawienie przez stronę przyczyn uzasadniających zwolnienie od kosztów sądowych oraz dowodów na ich poparcie umożliwia sądowi rozpoznającemu wniosek dokonanie prawidłowej oceny sytuacji majątkowej wnioskodawcy. Strona ma w tym zakresie inicjatywę dowodową, a sąd na podstawie przedstawionych przez stronę dowodów dokonuje oceny, czy wystąpiły przesłanki przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Naczelny Sąd Administracyjny zauważa, że Sąd I instancji w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia uznał, że wskazane przez skarżącego okoliczności decydujące o przyznaniu prawa pomocy nie są dla Sądu wystarczające i Naczelny Sąd Administracyjny podziela ocenę dokonaną przez Sąd I instancji. Przedstawione przez skarżącego informacje należy uznać za niewystarczające do odtworzenia jego rzeczywistej sytuacji majątkowej. Naczelny Sąd Administracyjny, po dokonaniu analizy całości nadesłanych danych uznał, że skarżący nie wykazał, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Należy podkreślić, że Sąd nie jest zobowiązany do prowadzenia dochodzenia w sytuacji, gdy dane umożliwiające pełną ocenę stanu majątkowego nie są znane mimo istniejącego po stronie skarżącego ciężaru wykazania przesłanek przyznania prawa pomocy. Skarżący nie wykazał, że jego sytuacja materialna jest trudna. Wręcz przeciwnie, przyjął postawę roszczeniową twierdząc, że to co Sądowi przedstawił winno być wystarczające do przyznania mu prawa pomocy. Tymczasem, tak jak to już wyżej wskazano, prawo pomocy nie przysługuje z urzędu każdemu, kto z takim wnioskiem wystąpi, a jedynie takiej stronie, która w sposób przekonujący wykaże, że rzeczywiście jego sytuacja materialna uniemożliwia mu poniesienie kosztów związanych z dochodzeniem swoich roszczeń przed sądem. Odnosząc się zaś do wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie ustanowienia pełnomocnika z urzędu, należało również go oddalić z uwagi na fakt, że na tym etapie postępowania sądowoadministracyjnego (przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w W.) brak przymusu adwokacko-radcowskiego, a skarżący jest w stanie samodzielnie dochodzić swoich praw, o czym świadczy prawidłowe złożenie skargi do Sądu I instancji, jak również składanie odpowiednich pism w postępowaniu zażaleniowym dotyczącym przyznania prawa pomocy. W związku z tym, że w rozpoznawanej sprawie skarżący nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego dokonana przez Sąd I instancji odmowa przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie nie narusza prawa. Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 p.p.s.a. w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a., oddalił zażalenie.