II OZ 1004/13

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Małgorzata Dałkowska-Szary po rozpoznaniu w dniu 6 grudnia 2013 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia adwokata M. Ż. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 9 września 2013 r., sygn. akt IV SA/Wa 1618/13 oddalające wniosek o przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu w sprawie ze skargi J. S. o wznowienie postępowania sądowego zakończonego prawomocnym postanowieniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 7 listopada 2012 r., sygn. akt IV SA/Wa 2463/12 odrzucającym skargę J. S. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w O. z dnia [...] sierpnia 2012 r. nr [...] w przedmiocie nieuwzględnienia zażalenia postanawia: oddalić zażalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie postanowieniem z dnia 7 listopada 2012 r., sygn. akt IV SA/Wa 2463/12 odrzucił skargę J. S.wniesioną na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w O. z dnia [...] sierpnia 2012 r. w przedmiocie nieuwzględnienia zażalenia. W sprawie tej, postanowieniem z dnia 5 grudnia 2012 r., zostało skarżącej przyznane prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata. Skargą z dnia 12 lipca 2013 r. skarżąca osobiście wystąpiła o wznowienie postępowania zakończonego powyższym postanowieniem z dnia 7 listopada 2012 r. Zarządzeniem z dnia 1 sierpnia 2013 r. Sąd wezwał pełnomocnika skarżącej, będącego adwokatem, do uzupełnienia braków formalnych skargi o wznowienie postępowania, w terminie siedmiu dni pod rygorem jej odrzucenia. Pełnomocnik braków formalnych skargi nie uzupełnił, złożył natomiast w dniu 26 sierpnia 2013 r. (data nadania) opinię prawną o braku podstaw do wniesienia skargi o wznowienie postępowania zakończonego prawomocnym postanowieniem Sądu z dnia 7 listopada 2012 r., sygn. akt IV SA/Wa 2463/12, w której zawarł wniosek o przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu, polegającej na sporządzeniu niniejszej opinii. Nieuzupełnienie przez pełnomocnika braków formalnych skargi o wznowienie postępowania skutkowało jej odrzuceniem postanowieniem Sądu z dnia 5 września 2013 r., sygn. akt IV SA/Wa 1618/13. Postanowieniem z dnia 9 września 2013 r., sygn. akt IV SA/Wa 1618/13, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił wniosek pełnomocnika skarżącej o przyznanie mu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu. W uzasadnieniu powyższego postanowienia Sąd wskazał, że wynagrodzenie oraz zwrot niezbędnych i udokumentowanych wydatków na zasadach określonych w art. 250 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej: p.p.s.a.) jest związane z faktycznym udzieleniem pomocy prawnej, a zatem powstaje w momencie rozpoczęcia wykonywania przez adwokata czynności związanych bezpośrednio z udzieleniem pomocy stronie, dla której został on wyznaczony. Udzielenie pomocy prawnej przez pełnomocnika powinno zmierzać bezpośrednio do poprawy lub ochrony sytuacji prawnej osoby, której udzielana jest pomoc. Uprawnieniem i obowiązkiem Sądu jest natomiast ustalenie, czy pomoc ta została rzeczywiście udzielona. Trzeba bowiem mieć na względzie, że przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika powoduje, że Skarb Państwa przejmuje na siebie ciężar finansowy związany z opłaceniem jego wynagrodzenia, zaś Sąd, jako dysponent środków publicznych, odpowiada za zasadność i legalność ich wydatkowania. Sąd stwierdził następnie, że jeżeli wniesione przez profesjonalnego pełnomocnika pismo procesowe z przyczyn formalnych nie wywołało żadnych skutków prawnych, to nie można przyjąć, aby czynność procesowa, której zamierzał on dokonać została w istocie zrealizowana, a co za tym idzie trudno uznać, że ma ona charakter pomocy prawnej. W niniejszej sprawie ustanowiony dla skarżącej przez Sąd adwokat z urzędu, wyznaczony przez organ samorządu adwokackiego w osobie adwokata M. Ż., zamiast uzupełnić na wezwanie Sądu z dnia 1 sierpnia 2013 r. braki formalne skargi o wznowienie postępowania zainicjowanego skargą wniesioną osobiście przez skarżącą, złożył w dniu 26 sierpnia 2013 r. opinię prawną o braku podstaw do wniesienia skargi o wznowienie postępowania zakończonego prawomocnym postanowieniem Sądu z dnia 7 listopada 2012 r., sygn. akt IV SA/Wa 2463/12. Powyższe poskutkowało odrzuceniem rzeczonej skargi o wznowienie postępowania sądowego i uniemożliwiło jej merytoryczne rozpoznanie przez sąd administracyjny. Dokonana przez wyznaczonego pełnomocnika czynność nie ma więc w ocenie Sądu charakteru pomocy prawnej, gdyż została podjęta w sprzeczności z zasadami profesjonalizmu. W tym stanie rzeczy okoliczności sprawy nie uzasadniały uwzględnienia zgłoszonego żądania. Zażaleniem adw. M. Ż. zaskarżył powyższe postanowienie, zarzucając mu rażące naruszenie art. 250 p.p.s.a. oraz § 5 w zw. z § 13 ust. 4 pkt 2 oraz § 18 ust. 1 pkt 2 lit. b rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu, poprzez ich błędne i bezpodstawne niezastosowanie. Z uwagi na powyższe wniesiono o zmianę zaskarżonego postanowienia poprzez uwzględnienie w całości wniosku o przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej z urzędu oraz orzeczenie o kosztach postępowania sądowego w drugiej instancji. W uzasadnieniu podniesiono, że Sąd I instancji błędnie przyjął, iż działający w imieniu skarżącej adwokat wydając opinię o braku podstaw do wznowienia postępowania rzekomo nie udzielił pomocy prawnej, co miało uzasadniać odmowę przyznania kosztów nieopłaconej pomocy prawnej z urzędu. Pełnomocnik podniósł, że spełnił wszystkie przesłanki określone w przepisach prawa i orzecznictwie sądowym. W sytuacji, gdy stwierdził, iż brak jest w przedmiotowej sprawie podstaw dla wznowienia postępowania, wydał opinię o braku podstaw do wznowienia. Jest oczywiste, że nie mógł udzielić odpowiedzi na pytania Sądu o wskazanie podstaw skargi o wznowienie, jeżeli takich podstaw nie było. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie jest zasadne. Zgodnie z art. 250 p.p.s.a. wyznaczony adwokat, radca prawny, doradca podatkowy albo rzecznik patentowy otrzymuje wynagrodzenie odpowiednio według zasad określonych w przepisach o opłatach za czynności adwokatów, radców prawnych, doradców podatkowych albo rzeczników patentowych w zakresie ponoszenia kosztów nieopłaconej pomocy prawnej oraz zwrotu niezbędnych i udokumentowanych wydatków. O przyznaniu wynagrodzenia oraz jego wysokości orzeka sąd w orzeczeniu kończącym postępowanie w danej instancji, na wniosek złożony przez pełnomocnika, zawierający oświadczenie że opłaty stanowiące koszty sądowe nie zostały zapłacone w całości lub w części. Sąd orzekając o wynagrodzeniu pełnomocnika ocenia od strony merytorycznej rzetelność udzielonej pomocy prawnej, przede wszystkim biorąc pod uwagę czy czynności procesowe przez niego dokonane odpowiadają wymaganiom formalnym. Podkreślić należy, że mimo literalnej wykładni art. 250 p.p.s.a., przepis ten nie nakłada na sąd obowiązku uwzględnienia każdego wniosku pełnomocnika o zwrot kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu. Jak zaznaczono powyżej, wniosek o przyznanie pełnomocnikowi wynagrodzenia podlega ocenie sądu także pod kątem jakości usług świadczonych w ramach pomocy prawnej. Przyznane wynagrodzenie obciąża Skarb Państwa, a sąd dysponując w tym zakresie środkami publicznymi odpowiada za "zasadność i legalność ich wydatkowania". (por. B. Dauter w: S. Babiarz i inni, "Koszty postępowania w sprawach administracyjnych i sądowoadministracyjnych", Wyd. LexisNexis 2007, s. 317). W niniejszej sprawie ustanowiony dla skarżącej przez Sąd adwokat z urzędu, wyznaczony przez organ samorządu adwokackiego, zamiast uzupełnić na wezwanie Sądu z dnia 1 sierpnia 2013 r. braki formalne skargi o wznowienie postępowania zainicjowanego skargą wniesioną osobiście przez skarżącą w dniu 12 lipca 2013 r., złożył po upływie zakreślonego terminu w dniu 26 sierpnia 2013 r. opinię prawną o braku podstaw do wniesienia skargi o wznowienie postępowania zakończonego prawomocnym postanowieniem Sądu z dnia 7 listopada 2012 r., sygn. akt IV SA/Wa 2463/12. Powyższe poskutkowało odrzuceniem skargi o wznowienie postępowania sądowego i uniemożliwiło jej merytoryczne rozpoznanie przez sąd administracyjny. W tej sytuacji Sąd I instancji - oceniając od strony merytorycznej rzetelność udzielonej pomocy prawnej - mógł uznać, że dokonana przez wyznaczonego pełnomocnika po upływie zakreślonego terminu na uzupełnienie braków formalnych skargi czynność nie ma charakteru pomocy prawnej i w konsekwencji odmówić uwzględnienia zgłoszonego żądania. Nie doszło zatem do naruszenia wskazanych w zażaleniu przepisów art. 250 p.p.s.a. oraz § 5 w zw. z § 13 ust. 4 pkt 2 oraz § 18 ust. 1 pkt 2 lit. b rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu ( Dz U 2013.461j.t. ). Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w związku z art. 197 p.p.s.a., oddalił zażalenie.