II OZ 725/13

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Zbigniew Ślusarczyk po rozpoznaniu w dniu 10 września 2013 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia M. B. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 22 lipca 2013 r., sygn. akt VII SA/Wa 609/13 odmawiające M. B. przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi M. B. na postanowienie Mazowieckiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] grudnia 2012 r., nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania administracyjnego postanawia oddalić zażalenie Postanowieniem z dnia 22 lipca 2013 r. , sygn. akt VII SA/Wa 609/13 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odmówił M.B. przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi M.B. na postanowienie Mazowieckiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] grudnia 2012 r., nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania administracyjnego. W uzasadnieniu Sąd I instancji wskazał, że stosownie do art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.) przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Zasadą jest, że każdy wnoszący sprawę do Sądu zobowiązany jest ponosić koszty sądowe, a tylko faktyczny brak możliwości finansowych może skutkować zwolnieniem od ich ponoszenia. Strona uzyskująca stały dochód miesięczny co do zasady nie pozostaje w wyjątkowo trudnej sytuacji materialnej, która uzasadniałaby zwolnienie jej od obowiązku ponoszenia kosztów sądowych w całości. Sąd I instancji wskazał, że oceniając sytuację finansową wnioskodawcy należy stwierdzić, iż brak jest podstaw do przyznania mu prawa pomocy przez zwolnienie od kosztów sądowych. Wnioskodawca otrzymuje comiesięczny stały dochód w wysokości ok. 7000 zł brutto (emerytura plus dochód z działalności gospodarczej). Uzyskiwany przez skarżącego dochód pozwala wnioskodawcy na zaspokojenie potrzeb własnych oraz rodziny, jak również pokrycie wszystkich ponoszonych wydatków. Zdaniem tego Sądu nie można uznać, aby skarżący był osobą ubogą, albowiem posiada stałe źródło dochodu (emerytura i działalność gospodarcza) oraz dochód z nieruchomości rolnej, posiada majątek (samochód osobowy oraz nieruchomości). Zwolnienie od kosztów sądowych dotyczy natomiast osób, które nie posiadają źródeł stałego dochodu, lub też dochodu w ogóle oraz przy dołożeniu wszelkich starań nie są w stanie go uzyskiwać, znajdują się w bardzo trudnej sytuacji materialnej, czy wręcz pozbawieni są środków do życia. Sąd podał dalej, że okoliczność, iż wnioskodawca posiada zobowiązania w postaci zaciągniętych kredytów również nie stanowi okoliczności uzasadniającej przyznanie mu prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Z przedstawionych przez wnioskodawcę informacji nie wynika, żeby miał trudności z regulowaniem zobowiązań kredytowych oraz żeby groziła mu niewypłacalność. W zażaleniu na powyższe postanowienie M. B. zarzucił Sądowi I instancji, że nie wziął pod uwagę okoliczności posiadania zadłużenia przez skarżącego oraz faktu, że skarżący jest jedynym żywicielem rodziny. Wniesiono o uchylenie zaskarżonego postanowienia. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.; zwanej dalej P.p.s.a.). Z treści tego przepisu wynika, że to na wnioskodawcy ciąży obowiązek wykazania, iż znajduje się w sytuacji materialnej uprawniającej do przyznania prawa pomocy. Przytoczone we wniosku okoliczności, jak również przedstawione przez nią dokumenty powinny zatem wskazywać na okoliczności uzasadniające przyznanie prawa pomocy. Rozstrzygnięcie sądu w tej kwestii zależy od tego, co zostanie przez stronę udowodnione. Wskazać należy, że udzielenie stronie prawa pomocy dotyczy wyłącznie osób na tyle ubogich, iż ich rzeczywiste zdolności płatnicze uniemożliwiają wywiązanie się z obowiązku partycypowania w kosztach postępowania sądowoadministracyjnego. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest bowiem formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to sprowadzać się powinno do przypadków, w których zdobycie środków na sfinansowanie jej udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe (np. bezdomni czy osoby bezrobotne). Zasadą postępowania sądowoadministracyjnego jest obowiązek ponoszenia kosztów sądowych przez wnoszącego sprawę. Zwolnienie od tegoż obowiązku ma charakter wyjątkowy i muszą za nim przemawiać uzasadnione okoliczności faktyczne wskazujące, że obiektywna sytuacja finansowa strony nie daje jej możliwości zgromadzenia odpowiednich środków na poniesienie kosztów sądowych. Obowiązek partycypacji w kosztach postępowania dotyczy w szczególności osoby fizycznej, która posiada stały miesięczny dochód przewyższający minimalne wynagrodzenie za pracę - por. post. NSA z 22 grudnia 2004 r., sygn. akt OZ 862/04 (niepubl.). W przedmiotowej sprawie, jak zasadnie przyjął Sąd pierwszej instancji, nie zostało w przekonujący sposób wykazane przez M. B., że nie jest on w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania. Biorąc pod uwagę, że skarżący wraz z rodziną posiada stały, comiesięczny dochód w wysokości 7000 zł brutto, a więc przewyższa minimalne wynagrodzenie za pracę przyjąć należy, iż skarżący będąc inicjatorem prowadzonego postępowania sądowego, jest w stanie bez uszczerbku koniecznego dla utrzymania siebie i rodziny zabezpieczyć odpowiednie kwoty, które umożliwią mu partycypowanie w kosztach postępowania. Obowiązek spłaty zobowiązań kredytowych, zwłaszcza w sytuacji, gdy wnioskodawca ma zapewnione podstawowe potrzeby bytowe, nie stanowi przesłanki, która przesądza o przyznaniu prawa pomocy. Spłata kredytów nie uzasadnia twierdzenia, że jest to wydatek, którego ponoszeniu należy przyznać pierwszeństwo przed wydatkami związanymi z udziałem w postępowaniu przed sądem administracyjnym. Jedynie dodatkowo wskazać należy, że z przedstawionych przez wnioskodawcę informacji faktycznie nie wynika, żeby miał on trudności z regulowaniem zobowiązań kredytowych. W niniejszej sprawie zatem nie została spełniona przesłanka niemożności poniesienia przez wnioskodawcę kosztów postępowania, które na obecnym etapie postępowania wynoszą 100 zł. W takim stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny, działając na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 P.p.s.a. orzekł jak w sentencji.