II OZ 889/14

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Zbigniew Ślusarczyk po rozpoznaniu w dniu 10 września 2014 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia W. N. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia 14 lipca 2014 r., sygn. akt II SA/Rz 459/13 odmawiające częściowego przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia radcy prawnego w sprawie ze skargi W. N. na postanowienie Podkarpackiego Wojewódzkiego Lekarza Weterynarii w Rzeszowie z dnia [...] lutego 2013 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia niedopuszczalności odwołania postanawia oddalić zażalenie Postanowieniem z dnia 14 lipca 2014 r., sygn. akt II SA/Rz 459/13 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie odmówił częściowego przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia radcy prawnego w sprawie ze skargi W. N. na postanowienie Podkarpackiego Wojewódzkiego Lekarza Weterynarii w Rzeszowie z dnia [...] lutego 2013 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia niedopuszczalności odwołania. W uzasadnieniu Sąd I instancji, powołując się na art. 260 i art. 246 § 1 p.p.s.a. podał, że we wniosku PPF skarżący podniósł, że jego jedynym dochodem jest kwota 532 zł. z tytułu działalności gospodarczej (usługi administracyjne i doradcze). Oprócz domu o pow. 90 m² i działki rolnej o pow. 0,05 ha nie posiada żadnych innych wartościowych składników majątku. Zamieszkuje sam, pozostaje w leczeniu. Dochody w całości przeznacza na utrzymanie domu, podatki, opłaty, telefon, art. higieniczne i wyżywienie. W odpowiedzi na wezwanie do uzupełnienia wniosku wykazał "koszty utrzymania i miesięczne wydatki" obejmujące podatki i opłaty lokalne – 17 zł., gaz z butli – 60 zł., prąd z własnego generatora – 80 zł., telefon – 50 zł., art. higieniczne i lekarstwa – 25 zł., wyżywienie – 280 zł., oszczędności na opłatę sądową - uiszczoną w kwocie 20 zł. (razem 532 zł.). Wyjaśnił także, że wydatki na opał w sezonie grzewczym 2013/2014 pochodziły z rezerwy z lat poprzednich, wykazany dochód stanowi kwotę netto, a składka na ubezpieczenie społeczne wliczona jest w dochód z działalności. Sąd wskazał, że dokonana przez Sąd ponowna analiza złożonego wniosku nie uzasadnia jego uwzględnienia w całości, ani w części. W postanowieniu WSA z 5 grudnia 2013 r. i postanowieniu NSA z 28 stycznia 2014 r., podstawą odmowy zwolnienia strony w niniejszej sprawie od kosztów sądowych były wątpliwości co do wiarygodności udzielonych przez niego informacji dotyczących sytuacji materialnej, których mimo wezwania nie wyjaśnił. Sąd podał, że w przedmiotowej sprawie W. N. złożył wniosek o częściowe zwolnienie od kosztów sądowych (ponad kwotę 20 zł) i ustanowienie radcy prawnego i sytuacja jest taka sama jak we wcześniejszych wnioskach. Referendarz sądowy pismem z 15 kwietnia 2013 r. wezwał skarżącego o udzielenie dodatkowych informacji (k. 93 akt s.). Skarżący w odpowiedzi pismem z 14 maja 2014 r. powołał się na te same okoliczności, które przedstawił we wcześniejszym postępowaniu o prawo pomocy. Podał, że prowadzona przez niego działalność gospodarcza stanowi jego jedyne źródło dochodu w wysokości 532 zł., które przeznacza w całości na bieżące koszty utrzymania. Skarżący w dalszym ciągu nie odniósł się do wskazywanych przez referendarza sądowego, danych przedstawionych we wniosku PPF, które mają istotny wpływ na ocenę jego sytuacji finansowej. Sąd podkreślił, że w zakresie pkt 2 wezwania referendarza (tj. odnośnie przedłożenia wyciągów z posiadanych rachunków bankowych za okres 3 miesięcy poprzedzających dzień doręczenia wezwania, oraz kserokopii zeznania podatkowego za 2013 r.), skarżący stwierdził, że jest to czynność zbyt uciążliwa do wykonania, w zakreślonym terminie. Sąd stwierdził wobec powyższego, że przedstawiona przez skarżącego sytuacja majątkowa nie jest wiarygodna, zarówno co do uzyskiwanych dochodów, jak i ponoszonych wydatków. Nie uprawdopodobnił on w ogóle wysokości uzyskiwanych przez siebie dochodów, nie przedstawił również wyciągu z rachunku bankowego, ani kserokopii zeznania podatkowego. Sąd podkreślił, że niedopełnienie, nawet w części, obowiązku złożenia przez stronę dodatkowego oświadczenia uzasadnia oddalenie wniosku o przyznanie prawa pomocy (zob. postanowienie NSA z dnia 28 marca 2012 r., sygn. I OZ 182/12). Sąd wskazał, że z taką sytuacją mamy do czynienia w niniejszej sprawie, gdyż skarżący wykazał brak współpracy w wyjaśnianiu wszystkich istotnych okoliczności rzutujących na ocenę jego możliwości płatniczych. Zdaniem Sądu I instancji nie do zaakceptowania sytuacja, że pomoc prawna ze środków publicznych może zostać przyznana w razie braku spełnienia wymaganych przesłanek. Odnosząc się do wniosku skarżącego o ustanowienie w sprawie radcy prawnego Sąd Wojewódzki wskazał, że sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i z urzędu zobowiązane są wziąć pod uwagę wszelkie uchybienia występujące w sprawie. Zaś na mocy art. 6 p.p.s.a., sąd administracyjny powinien udzielać stronom występującym w sprawie bez adwokata lub radcy prawnego potrzebnych wskazówek co do czynności procesowych oraz pouczać ich o skutkach prawnych tych czynności i skutkach zaniedbań. Ponadto, w razie uwzględnienia wniesionej skargi przez sąd pierwszej instancji skarżącemu, przysługuje prawo domagania się zwrotu kosztów postępowania niezbędnych do celowego dochodzenia praw (w tym wpisu od skargi, zgodnie z art. 200 p.p.s.a.). W zażaleniu W. N. stwierdził, że w sposób wiarygodny przedstawił swoją sytuację materialną. Jego zdaniem, nieuprawnionym jest też twierdzenie Sądu, że skarżący przed Sądem Wojewódzkim nie ma obowiązku działania przez fachowego pełnomocnika. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zawiera usprawiedliwionych podstaw. Art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), dalej p.p.s.a. - wprost przenosi na stronę obowiązek wykazania, że nie ma środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania (przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym – pkt 1) lub, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym – pkt 2). Z treści tego przepisu bezpośrednio wynika, że ciężar dowodu, co do wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy, spoczywa na stronie składającej wniosek o przyznanie tego prawa. Jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest zobowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego (art. 255 p.p.s.a.). Z powyższego wynika zatem obowiązek współpracy wnioskodawcy z sądem poprzez przedstawienie w sposób rzetelny swojego stanu majątkowego, prezentując - w niebudzący wątpliwości sposób - źródła swego utrzymania, jak również ponoszone przez siebie wydatki. Niedostarczenie zatem żądanych przez sąd danych, przedstawienie ich w sposób niekompletny, bądź mało czytelny powoduje, że oświadczenie wnioskodawcy pozostaje niepełne, niewystarczające do wydania pozytywnego dla strony rozstrzygnięcia. W takiej sytuacji Sąd uprawniony jest do sformułowania oceny, że wniosek o przyznanie prawa pomocy jest nieuzasadniony. Należy podzielić ocenę Sądu I instancji, że W. N. nie uprawdopodobnił należycie swoich twierdzeń o braku środków na poniesienie wskazywanych kosztów postępowania sądowego (ponad kwotę 20 zł) i ustanowienia fachowego pełnomocnika, tym bardziej, że nieprzedstawienie wszystkich żądanych przez Sąd oświadczeń i dokumentów, nie pozwalało na poznanie pełnej sytuacji majątkowej skarżącego. Wątpliwości budzić musi oświadczenie o uzyskiwaniu miesięcznego dochodu w wysokości 532 złotych, przy jednoczesnym opłacaniu przez skarżącego np. przesyłek pocztowych, czy też braku korzystania ze świadczeń z pomocy społecznej. Słusznie też wątpliwości Sądu wzbudziło nieprzedstawienie wyciągu z rachunku bankowego w sytuacji prowadzenia działalności gospodarczej. Należy zatem uznać, że W. N. nie dopełnił obowiązku, o którym mowa w art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a., a tym samym, naraził się na negatywne skutki w postaci odmowy przyznania prawa pomocy. Nie wykazał bowiem w sposób wiarygodny, że nie dysponuje dostatecznymi środkami na poniesienie kosztów postępowania sądowego ponad kwotę 20 zł i ustanowienia fachowego pełnomocnika. Skarżący nie dopełnił obowiązku współdziałania z Sądem, uniemożliwiając mu tym samym pełne ustalenie podstawy faktycznej wnioskowanego uprawnienia procesowego, co uzasadniało odmowę przyznania prawa pomocy w żądanym zakresie. Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi postanowił oddalić zażalenie.