II GSK 2607/14

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Wojciech Kręcisz po rozpoznaniu w dniu 14 listopada 2014 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej M. J. od postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 21 maja 2014 r. sygn. akt VI SA/Wa 1453/13 o odrzuceniu skargi w sprawie ze skargi M. J. o wznowienie postępowania sądowoadministracyjnego w sprawie VI SA/Wa 770/12 postanawia: uchylić zaskarżone postanowienie i przekazać sprawę Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie do ponownego rozpoznania. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie postanowieniem z dnia 21 maja 2014 r. odrzucił skargę M. J. o wznowienie postępowania sądowoadministracyjnego w sprawie VI SA/WA 770/12. Decyzją Ministra Sprawiedliwości z dnia 13 [...] 2011 roku Nr [...] skarżący M. J. powołany został na stanowisko komornika sądowego przy Sądzie Rejonowym w Pruszkowie. W dniu 10 [...] 2012 roku skarżący złożył przed Prezesem Sądu Apelacyjnego w Warszawie ślubowanie. Dnia 30 [...] 2011 roku I. O., powołując się na przepis art. 145 § 1 pkt 4 ustawy z dnia 14 sierpnia 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2000 r. nr 98, poz. 1071 ze zm.) dalej jako "k.p.a.", wniosła o wznowienie postępowania zakończonego ostateczną decyzją o powołaniu M. J. na stanowiska komornika sądowego przy Sądzie Rejonowym w Pruszkowie. Po rozpoznaniu sprawy z wniosku I. O. — postanowieniem z dnia 3 [...] 2012 roku Nr [...] - organ odmówił wznowienia postępowania. Swoją decyzję organ uzasadnił tym, że jego zdaniem I. O. nie była stroną postępowania dotyczącego wniosku M. J. o powołanie na stanowisko komornika sądowego przy wskazanym sądzie na skutek nie uzupełnienia w przepisanym terminie braków formalnych wniosku. Stanowisko to organ podtrzymał w postanowieniu z dnia 21 [...] 2012 roku Nr [...], ponownie odmawiając wznowienia przedmiotowego postępowania. Wyrokiem z dnia 13 listopada 2012 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uchylił postanowienia Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 [...] i 21 [...] 2012 roku, stwierdzając jednocześnie, że zaskarżone orzeczenia nie podlegają wykonaniu (sygn. akt VI SA/Wa 770/12). Skarżący w skardze o wznowienie postępowania zakończonego powyższym, prawomocnym wyrokiem wskazał, że nie brał udziału w sprawie ze skargi I. O. wbrew dyspozycji art. 33 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.) dalej jako "p.p.s.a.". Podniósł, że pismem z dnia 11 [...] 2013 roku, doręczonym mu w dniu 15 [...] 2013 roku, Ministerstwo Sprawiedliwości Departament Sądów, Organizacji i Analizy Wymiaru Sprawiedliwości zawiadomiło go o złożeniu przez I. O. wniosku o wznowienie postępowania w przedmiocie powołania skarżącego na stanowisko komornika sądowego przy Sądzie Rejonowym w Pruszkowie. Powołując treść art. 33 § 1 i art. 12 p.p.s.a. skarżący wywodził, że winien być uznany za uczestnika postępowania przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Warszawie. Skarżący podnosił, że zgodnie ze stanowiskiem reprezentowanym w doktrynie pojęcie "postępowania administracyjnego" interpretowane być powinno szeroko, jako postępowanie przed organem administracji publicznej, czy wręcz jako samą procedurę poddaną kontroli sądowoadministracyjnej. Skarżący brał udział – jako strona - w postępowaniu administracyjnym zakończonym ostateczną decyzją Ministra Sprawiedliwości z dnia 13 [...] 2011 roku Nr [...] o powołaniu go na stanowiska komornika sądowego przy Sądzie Rejonowym w Pruszkowie, które to postępowanie było z kolei przedmiotem wniosku I. O. o wznowienie. Zdaniem skarżącego uznać zatem należy, iż skarżący spełnia kryterium "brania udziału w postępowaniu administracyjnym". Skarżący wskazywał też, iż posiada interes prawny w odniesieniu do przedmiotowego postępowania sądowoadministracyjnego. Wskazywał, że powołany został na stanowisko komornika sądowego przy Sądzie Rejonowym w Pruszkowie właśnie na mocy decyzji Ministra Sprawiedliwości z dnia 13 [...] 2011 roku. Wznowienie postępowania w sprawie powołania M. J. na zajmowane stanowisko - które może być skutkiem notorycznego rozpoznania przez Ministra Sprawiedliwości wniosku I. O., na skutek uchylenia przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wcześniejszych decyzji Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 [...] i 21 [...] 2012 roku - wiąże się z ryzykiem uchylenia decyzji z dnia 13 [...] 2011 roku Nr [...] o powołaniu go na stanowisko komornika sądowego przy Sądzie Rejonowym Pruszkowie. Odwołując się do treści art. 271 ust. 2 p.p.s.a. skarżący wywodził, iż wskutek naruszenia przepisów prawa był pozbawiony możności działania. Skarżący zwrócił także uwagę, iż wskazane w art. 271 przesłanki wznowienia postępowania z powodu nieważności stanowią bezwzględną podstawę wznowienia postępowania, co oznacza, że ich wystąpienie skutkuje uchyleniem prawomocnego orzeczenia, bez względu na ich wpływ na rozstrzygnięcie sprawy. Uczestniczka postępowania I. O. w piśmie procesowym z 23 [...] 2013 r. wnosiła o odrzucenie skargi na podstawie art. 280 § 1 lub 281 p.p.s.a. ewentualnie o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odrzucając skargę wskazał, że w przedmiotowej sprawie skarżący wniosek o wznowienie postępowania sądowoadministracyjnego oparł na twierdzeniu, że w sprawie zakończonej prawomocnym wyrokiem z dnia 13 listopada 2012 r., wskutek naruszenia przepisów prawa był pozbawiony możliwości działania. Stanowisko M. J. oparte jest o założenie, że we wskazanym postępowaniu służył mu przymiot strony bowiem posiadał on interes prawny w tym postępowaniu. Postępowanie zakończone wyrokiem z dnia 13 listopada 2012 r. dotyczyło sądowej kontroli postanowień Ministra Sprawiedliwości, którymi odmówiono I. O. wznowienia postępowania w przedmiocie powołania M. J. na stanowisko komornika sądowego przy Sądzie Rejonowym w Pruszkowie. Sąd I instancji wskazał, że odmowa wznowienia postępowania postanowieniem wydanym na podstawie art. 149 § 3 K.p.a. zamyka drogę do wszczęcia postępowania wznowieniowego. Wydanie decyzji odmawiającej wznowienia postępowania oznacza odmowę wszczęcia postępowania wznowieniowego. Rozstrzygnięcie to nie załatwia sprawy administracyjnej co do istoty, lecz tylko orzeka o kwestii formalnej - niedopuszczalności wszczęcia postępowania wznowieniowego. Decyzja o odmowie wznowienia postępowania administracyjnego nie dotyczy interesów prawnych stron postępowania wznowieniowego, lecz jedynie procesowego interesu podmiotu wnoszącego podanie o wznowienie. Zakończenie tych czynności wstępnych decyzją o odmowie wznowienia postępowania (art. 149 § 3 k.p.a.) dotyczy jedynie interesu prawnego wnoszącego podanie o wznowienie i tylko on ma prawo udziału w postępowaniu zakończonym taką decyzją. Z uwagi na powyższe Sąd ten uznał, że Skarżący nie był stroną postępowania toczącego się przed Ministrem Sprawiedliwości zakończonego postanowieniem z dnia 21 [...] 2012 r. a co za tym idzie nie był także uprawniony do uczestnictwa w postępowaniu sądowym zakończonym wyrokiem z dnia 13 listopada 2012 roku. Skarżącego nie można zatem uznać za stronę lub uczestnika postępowania na prawach strony w myśl art. 32 i art. 33 p.p.s.a. Brak zawiadomienia skarżącego przez Sąd o wszczęciu tegoż postępowania nie może więc być traktowane jako naruszenie przepisów prawa. Skargę kasacyjną od powyższego postanowienia złożył M. J. wnosząc o jego uchylenie w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania WSA w Warszawie oraz zasądzenie na rzecz skarżącego kosztów postępowania według norm przepisanych. Zaskarżonemu wyrokowi zarzucono: 1. naruszenie przepisów postępowania przed sądami administracyjnymi, to jest art. 32 i art.33 p.p.s.a., poprzez nie uznanie skarżącego za uczestnika postępowania sądowoadministracyjnego toczącego się uprzednio przed WSA w Warszawie pod sygn.akt VI SA/Wa 770/12; 2. będącym konsekwencją powyższego naruszenia przepisów postępowania przed sądami administracyjnymi, tj. art. 271 pkt 2 p.p.s.a. poprzez błędne przyjęcie, że w ww. postępowaniu sądowoadministracyjnym skarżący nie był pozbawiony możliwości działania wskutek naruszenia przepisów prawa; 3. naruszenie przepisów postępowania przed sądami administracyjnymi, tj. art. 281 p.p.s.a. poprzez odrzucenie skargi pomimo braku przesłanek do jej odrzucenia. W odpowiedzi na skargę kasacyjną I. O. wniosła o oddalenie skargi kasacyjnej oraz zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego. W piśmie z dnia 26 [...] 2013 r. Minister Sprawiedliwości przedstawił stanowisko w sprawie. Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje: Skarga kasacyjna zasługuje na uwzględnienie. Na wstępie należy przypomnieć, że zgodnie z art. 270 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270, zwanej dalej p.p.s.a.), w przypadkach przewidzianych w dziale dotyczącym wznowienia postępowania - Dział VII ustawy - można żądać wznowienia postępowania, które zostało zakończone prawomocnym orzeczeniem. Znaczenie instytucji wznowienia postępowania sprowadza się do stworzenia możliwości ponownego rozpatrzenia i rozstrzygnięcia sprawy zakończonej już prawomocnym orzeczeniem sądu, o ile zachodzą enumeratywnie wyliczone w ustawie przyczyny wznowienia postępowania. Stosownie do art. 281 p.p.s.a. na rozprawie sąd rozstrzyga przede wszystkim o dopuszczalności wznowienia i odrzuca skargę, jeżeli brak ustawowej podstawy wznowienia albo termin do wniesienia skargi nie został zachowany. Oznacza to w szczególności, że odrzucenie na rozprawie skargi o wznowienie postępowania może nastąpić wyłącznie w przypadku, kiedy okaże się ona niedopuszczalna. Taka sytuacja zachodzi zaś jedynie wówczas, gdy termin do wniesienia skargi nie został zachowany albo gdy skarga nie została oparta na ustawowej podstawie wznowienia. Badanie dopuszczalności skargi o wznowienie postępowania nie jest jednak badaniem zasadności skargi, lecz obejmuje jedynie stwierdzenie warunków umożliwiających jej rozpatrywanie. Na tym etapie sąd nie bada więc trafności przywołanych podstaw wznowienia postępowania, ale tylko fakt ich powołania. Tym samym przez brak ustawowych podstaw wznowienia, uzasadniający zgodnie z art. 281 p.p.s.a. odrzucenie skargi na rozprawie, należy rozumieć wyłącznie sytuację, w której skarga nie zawiera wskazania podstawy wznowienia przewidzianej przez art. 271-273 p.p.s.a., nie zaś merytoryczną ocenę okoliczności uzasadniającej podstawę wznowienia. Jedynie więc w przypadku, w którym sąd rozpoznający skargę stwierdzi, że w skardze nie wskazano żadnej z ustawowych podstaw wznowienia, powinien skargę odrzucić, natomiast gdy stwierdzi, że wskazane w skardze ustawowe przyczyny wznowienia nie są uzasadnione, powinien skargę oddalić. Taka ocena prawna, co do rozpoznawania skargi o wznowienie postępowania została wyrażona w postanowieniu Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 31 sierpnia 2012 r., II GSK 1284/12. W uzasadnieniu tego postanowienia wyraźnie wskazano, że odrzucenie skargi o wznowienie postępowania zakończonego prawomocnym orzeczeniem dotyczy sytuacji, gdy skarga nie spełnia wymagań formalnych i z tego powodu nie może być rozpoznana. Wymogiem formalnym jest także oparcie skargi na takiej podstawie, z którą ustawa wiąże dopuszczalność skargi o wznowienie postępowania. Jeżeli więc strona wskazuje w skardze o wznowienie postępowania podstawę wznowienia, którą przewiduje ustawa, to nie można odrzucić skargi z tego powodu, że zarzuty podnoszone w skardze, które uzasadniały zaistnienie podstawy wznowieniowej, okazały się niezasadne. Odrzucenie skargi o wznowienie postępowania, tak jak odrzucenie każdego innego środka zaskarżenia oznacza, że sprawa nie może być rozpoznana co do istoty, merytorycznie, ponieważ występuje przeszkoda formalna, z której wystąpieniem ustawa łączy skutek w postaci odrzucenia skargi. W rozpoznawanej sprawie skarżący wniósł o wznowienie postępowania zakończonego prawomocnym wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 13 listopada 2012 r. o sygn. akt VI SA/Wa 770/12 wydanego w sprawie ze skargi I. O. na postanowienie Ministra Sprawiedliwości z dnia 21 [...] 2012 r. w przedmiocie wznowienia postępowania administracyjnego w sprawie powołania na stanowisko komornika sądowego. Jako podstawę prawną wniosku skarżący wskazał art. 271 pkt 2 w zw. z art. 270 p.p.s.a. W stosunku do tej przesłanki można żądać wznowienia postępowania z powodu nieważności jeżeli strona nie miała zdolności sądowej lub procesowej albo nie była należycie reprezentowana lub jeżeli wskutek naruszenia przepisów prawa była pozbawiona możności działania. Według skarżącego był on uczestnikiem na prawach strony postępowania zakończonego ww. wyrokiem. Pomimo tego nie został dopuszczony przez Sąd do udziału w tym postępowaniu, co naruszało art. 33 § 1 p.p.s.a. W konsekwencji skarżący miał zostać pozbawiony możliwości działania. Sąd I instancji uznał natomiast, że skarżący zachował termin do wniesienia skargi określony w art. 277 p.p.s.a. oraz, że skarga opiera się na ustawowej podstawie wznowienia, nie zachodziły zatem przesłanki do odrzucenia skargi na podstawie art. 280 § 1 p.p.s.a. Jednocześnie Sąd I instancji stwierdził, że skarżący nie był stroną postępowania toczącego się przed Ministrem Sprawiedliwości zakończonego postanowieniem z dnia 21 [...] 2012 r. a co za tym idzie nie był także uprawniony do uczestnictwa w postępowaniu sądowym zakończonym wyrokiem z dnia 13 listopada 2012 r. Skarżącego nie można zatem uznać za stronę lub uczestnika postępowania na prawach strony w myśl art. 32 i art. 33 p.p.s.a. Brak zawiadomienia skarżącego przez Sąd o wszczęciu tegoż postępowania nie może więc być traktowane jako naruszenie przepisów prawa. Mając na uwadze powyższy należało uznać, że w skardze kasacyjnej trafnie podniesiono zarzut naruszenia art. 281 p.p.s.a., ponieważ z uzasadnienia zaskarżonego postanowienia wynika, że Sąd I instancji przyjął, że skarga o wznowienie postępowania w tej sprawie jest dopuszczalna i rozpoznał ją, oceniając zasadność podnoszonych przez skarżącego zarzutów, uzasadniających w jego ocenie istnienie podstawy wznowieniowej, podczas gdy zaskarżonym postanowieniem odrzucił skargę, co oznacza, że podstawą tego rozstrzygnięcia jest niedopuszczalność skargi. Powoduje to nie tylko stan sprzeczności między sentencją zaskarżonego postanowienia a jego uzasadnieniem, ale także brak jakiegokolwiek stanowiska Sądu I instancji co do tego, co mogło stanowić podstawę odrzucenia skargi o wznowienie postępowania. Skoro rozstrzygnięcie Sądu I instancji dotyczy tego, że skarga podlega odrzuceniu, to nie jest i nie było możliwe orzekanie co do tego, czy podstawa wznowieniowa była uzasadniona w okolicznościach niniejszej sprawy, a takie stanowisko w istocie zajął Sąd I instancji. Z tego też powodu nie można odnieść się do oceny Sądu I instancji co do zasadności zarzutów uzasadniających podstawę wznowienia, a także do polemiki z tą oceną, przedstawioną w skardze kasacyjnej, która wykracza poza zakres rozstrzygnięcia (odrzucenia skargi). Oznacza to, że zarzuty skargi kasacyjnej wykraczające poza zakres rozstrzygnięcia zawartego w zaskarżonym postanowieniu nie mogą być uwzględnione, gdyż dotyczą nie rozstrzygnięcia, lecz wadliwego uzasadnienia. Rzeczą Sądu I instancji przy ponownym rozpoznaniu sprawy będzie więc ponowne zbadanie dopuszczalności skargi o wznowienie postępowania, a w przypadku stwierdzenia, że jest ona dopuszczalna, rozpoznanie sprawy i ustosunkowanie się do powołanych przez skarżącego podstaw wznowienia. W przypadku zaś negatywnej oceny ich trafności Sąd I instancji oddali skargę o wznowienie. Reasumując powyższe, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 185 § 1 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.