II FZ 1220/13

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Aleksandra Wrzesińska - Nowacka, po rozpoznaniu w dniu 12 grudnia 2013 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia J. D. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 10 października 2013 r., sygn. akt VII SA/Wa 1494/13 w przedmiocie prawa pomocy w zakresie częściowym w sprawie ze skargi J. D. na decyzję Ministra Finansów z dnia 23 maja 2013 r., znak: [...] w przedmiocie umorzenia opłaty legalizacyjnej postanawia oddalić zażalenie. Postanowieniem z dnia 10 października 2013 r., VII SA/Wa 1494/13, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odmówił J. D. przyznania prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi J. D. na decyzję Ministra Finansów z dnia 23 maja 2013 r., znak: [...] w przedmiocie umorzenia postępowania organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia Sąd pierwszej instancji wskazał, iż z nadesłanego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy wynika, że we wspólnym gospodarstwie domowym z wnioskodawcą pozostaje żona. Wnioskodawca wraz z żoną utrzymują się z emerytur o łącznej wysokości 3.059,63 zł brutto miesięcznie. Wnioskodawca podał, że posiada mieszkanie o powierzchni 46 m ² oraz udział wynoszący 5/8 w nieruchomości rolnej o powierzchni 3,27 ha. Innych nieruchomości, zasobów pieniężnych oraz przedmiotów wartościowych wnioskodawca oświadczył, że nie posiada. W uzasadnieniu wniosku wnioskodawca wskazał, że wraz z żoną są osobami przewlekle chorymi, których dochody w znacznej części są przeznaczane na leczenie zakup leków i ochronę zdrowia. Rehabilitacja po operacji i długotrwały pobyt w szpitalu uniemożliwiają mu poruszanie się, a także żona wymaga opieki medycznej. Zarządzeniem z dnia 24 lipca 2013 r. wezwano wnioskodawcę do złożenia dodatkowych wyjaśnień dotyczących nadesłanego wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez podanie m.in. jakie ponosi miesięczne koszty stałe związane z utrzymaniem domu, jaką kwotę miesięcznie przeznacza wraz z żoną na bieżące potrzeby życia codziennego oraz jaką kwotę miesięcznie przeznacza na leczenie i zakup lekarstw dla siebie i żony. Z nadesłanych przez skarżącego informacji wynika, że miesięczne koszty jakie wnioskodawca ponosi związane z utrzymaniem domu wynoszą w sumie 553,00 złotych (w tym za energię elektryczną w wysokości 90,00 zł, zakup butli z gazem w wysokości 50 zł, za dostawę wody w wysokości 10,00 zł, odbiór nieczystości stałych w wysokości 21,00 zł, korzystanie z telefonów w wysokości 100,00 zł, podatek rolny w wysokości 62,00 zł, na zakupu opału w wysokości 220,00 zł). Na bieżące potrzeby życia codziennego w tym na zakup żywności wnioskodawca przeznacza średnio 25,00 zł dziennie czyli 775 zł miesięcznie, na zakup odzieży 200,00 zł, środków czystości 100,00 zł, co w sumie stanowi kwotę w wysokości 1.075,00 zł. Wnioskodawca oświadczył, że na bieżące leczenie i zakup lekarstw dla dwóch osób przeznacza miesięcznie kwotę w wysokości 250,00 zł. Dodał, iż prywatne leczenie żony u specjalisty chirurga naczyniowego wynosi 750,00 zł, a ostatnia wizyta miała miejsce w dniu 20 lipca 2013 r. Wnioskodawca oświadczył, że otrzymuje dopłaty do posiadanych gruntów rolnych z tytułu jednolitej płatności obszarowej w wysokości 1.762,21 zł, uzupełniającej płatności obszarowej w wysokości 408,60 zł, uzupełniającej płatności obszarowej do powierzchni roślin przeznaczonych na paszę uprawianych na trwałych użytkach zielonych w wysokości 392,18 złotych, płatności ONW w wysokości 654,72 z, co łącznie stanowi kwotę w wysokości 3.217,71 złotych. Wnioskodawca zaznaczył, że dopłaty do posiadanych gruntów rolnych otrzymuje raz w roku. Podał, że na zakup nawozów, środków i usług związanych z prowadzeniem gospodarstwa rolnego w tym na wynajęcie maszyn i zakup paliwa do obróbki pola przeznacza kwotę w wysokości 1.300,00 zł, za wynajęcie kombajnu do zbioru zboża w wysokości 400,00 zł, zakup nawozu i środków ochrony roślin w wysokości 1.000,00 zł, zakup usługi prasowania słomy w wysokości 250,00 zł, co łącznie stanowi kwotę w wysokości 2.950,00 zł. Wnioskodawca wskazał, że posiada samochód osobowy marki A. 80 rocznik 1997 r., a miesięczny koszt utrzymania samochodu, w tym zakup paliwa wynosi 200,00 zł oraz koszt ubezpieczenia samochodu OC 372,00 zł rocznie. Wnioskodawca oświadczył, że nie otrzymuje pomocy od rodziny, organizacji społecznych lub państwowych. Dodał, że ponosi wydatek związany z ubezpieczeniem na życie siebie i żony w wysokości 42,00 zł miesięcznie. W sumie miesięczne wydatki wnioskodawcy wynoszą około 2.120,00 złotych. Wnioskodawca dodał, że w dniach od 24 maja do 10 czerwca 2013 r. przebywał w szpitalu, co spowodowało zwiększenie wydatków na przejazd samochodem osobowym, zakup żywności oraz dodatkowe wydatki na rehabilitację i środki opatrunkowe. Dodatkowo wskazał, że obecnie przebywa w domu, wymaga stałej opieki osoby trzeciej, systematycznych wizyt kontrolnych oraz stałej rehabilitacji w domu i ośrodkach rehabilitacyjnych. Wnioskodawca dołączył wyciąg z dwóch ostatnich miesięcy z rachunku bankowego żony, oświadczając że nie posiada własnego konta osobistego, a emeryturę otrzymuje przekazem pocztowym. Dołączył także kopię karty informacyjnej ze szpitala. Wojewódzki Sąd Administracyjny odmówił wnioskodawcy przyznania prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu orzeczenia, odwołując się do dyspozycji art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), powoływanej dalej jako: "p.p.s.a." wskazał na wyjątkowy charakter instytucji prawa pomocy. W tym kontekście podniósł, iż z danych zawartych we wniosku o przyznanie prawa pomocy, jak i z dodatkowych pisemnych wyjaśnień wynika, iż skarżący wraz z małżonką osiąga stały dochód miesięczny z tytułu świadczeń emerytalnych, otrzymuje dopłaty do posiadanych gruntów rolnych, zaś z zestawienia wysokości otrzymywanych dopłat oraz ponoszonych wydatków związanych z prowadzeniem gospodarstwa rolnego wynika, że dyspozycji skarżącego pozostaje kwota w wysokości 167,71 zł. Wysokość dochodu skarżącego i jego małżonki pozwala, w ocenie Wojewódzkiego Sadu Administracyjnego, na zaspokojenie wszystkich podstawowych potrzeb życiowych rodziny, pokrycie kosztów związanych z utrzymaniem domu, bieżącymi opłatami, jak również na pokrycie kosztów związanych z posiadaniem samochodu, leczeniem i zakupem lekarstw. W wyniku analizy aktualnej sytuacji finansowej i majątkowej skarżącego Sąd pierwszej instancji wskazał, iż nie można go uznać za osobę ubogą, a zatem spełniającą kryteria do zwolnienia go od kosztów sądowych w niniejszej sprawie. Na powyżej powołane rozstrzygniecie strona wniosła zażalenie, domagając się zmiany zaskarżonego postanowienia i przyznania skarżącemu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie, ewentualnie uchylenia zaskarżonego postanowienia i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi pierwszej instancji. Zaskarżonemu orzeczeniu zarzucono naruszenie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. przez uznanie, że wnioskujący nie zalicza się do kategorii osób, które nie są w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W uzasadnieniu zażalenia strona wskazała, iż nie jest w stanie wykreślić żadnego wydatku ze swojego budżetu domowego, zaś samochód, który stanowi również współwłasność skarżącego, jest w złym stanie technicznym i wynika sporych nakładów finansowych, a udział przypadający mu we własności gospodarstwa rolnego nie pozwala mu na swobodne nim dysponowanie. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do przypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Instytucja prawa pomocy ma więc na celu umożliwienie dochodzenia swoich praw przed sądem osobom o bardzo niskich dochodach lub całkowicie tych dochodów pozbawionych, które z uwagi na swą sytuację materialną nie są w stanie pokryć kosztów związanych z postępowaniem sądowym. Korzystanie z prawa pomocy, zgodnie z dyspozycją art. 246 p.p.s.a., musi być związane z wystąpieniem szczególnych okoliczności, przez wzgląd na które udział strony w postępowaniu jest obiektywnie i rzeczywiście niemożliwy bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego (np. w postanowieniu z dnia 16 grudnia 2010r., sygn. akt II GZ 409/10; niepubl.) jednolicie przyjmuje się, iż ciężar udowodnienia trudnej sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie, która ubiega się o przyznanie tego prawa i to strona ma wykazać, że znajduje się w sytuacji, która uniemożliwia jej poniesienie pełnych kosztów postępowania. Wnioskodawca ubiegający się o przyznanie prawa pomocy powinien wykazać, należycie udowodnić oraz udokumentować swoją sytuację materialną, gdyż to na podstawie informacji przekazanych przez stronę Sąd dokonuje merytorycznej oceny pod kątem wystąpienia przesłanek przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Starając się o zwolnienie od kosztów sądowych skarżący winien wykazać, że poczynił wszelkie możliwe oszczędności w swoich wydatkach, ograniczając je tylko do tych, które są niezbędne dla zapewniania egzystencji jego i żony. W tej sprawie skarżący przedstawił, poza wnioskiem o przyznanie prawa pomocy, wyciąg z rachunku bankowego żony (sam nie posiada rachunku bankowego) oraz zestawienie wydatków – m.in. miesięcznych kosztów stałych związanych z utrzymaniem domu, leczeniem, a także z prowadzeniem gospodarstwa rolnego. Okoliczności te, w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, nie wskazują na brak możliwości pokrycia przez stronę kosztów postępowania w całości. Trafnie bowiem zwrócił uwagę Wojewódzki Sąd Administracyjny, że z informacji zawartej we wniosku o przyznanie prawa pomocy wynika, że wysokość dochodu skarżącego i jego małżonki pozwala na zaspokojenie wszystkich podstawowych potrzeb życiowych rodziny, na pokrycie kosztów związanych z utrzymaniem domu, jak również na pokrycie kosztów związanych z posiadaniem samochodu, leczeniem i zakupem lekarstw. Z akt sprawy wynika również, iż skarżący posiada nieruchomość rolną o powierzchni 3,27 ha, na którą otrzymuje dopłaty. I choć nie jest jej jedynym właścicielem (posiada udział 5/8), to jednakże fakt ten nie wyklucza możliwości czerpania z niej pożytków, w szczególności w sytuacji, w której otrzymuje on dopłaty roczne do gospodarstwa w wysokości ponad 3.000 zł. Mając powyższe na uwadze należy stwierdzić, że skarżący nie wykazał, iż znajduje się w sytuacji materialnej kwalifikującej go do przyznania mu prawa pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych. Co prawda strona w zażaleniu podniosła, iż jej wydatki się zwiększyły, jednak Sąd pierwszej instancji, bazując na informacjach pozyskanych od skarżącego dokonał oceny jego sytuacji materialnej pod kątem przesłanek warunkujących przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym. Ocena zawarta w zaskarżonym postanowieniu, zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, nie może budzić większych wątpliwości. Wynika to zarówno z miesięcznych dochodów skarżącego oraz jego żony, wymienionych w stosownych rubrykach złożonego wniosku oraz uzupełniających wyjaśnieniach. Sąd pierwszej instancji właściwie zastosował zatem art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., co czyniło stawiany przez skarżącego zarzut niezasadnym. Z tych względów uznać należy za prawidłowe stwierdzenie przez Sąd pierwszej instancji, że strona skarżąca nie wykazała istnienia przesłanek uzasadniających przyznanie jej prawa pomocy poprzez zwolnienie jej od kosztów sądowych. Zażalenie należało zatem oddalić na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a.