I GSK 649/14

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Janusz Zajda (spr.) Sędzia NSA Zofia Borowicz Sędzia NSA Zofia Przegalińska Protokolant Milena Dąbkowska po rozpoznaniu w dniu 10 grudnia 2015 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej Dyrektora Izby Celnej w B. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w L. z dnia 19 grudnia 2013 r.; sygn. akt III SA/Lu 594/13 w sprawie ze skargi J.A. Z. Badurowicz spółki jawnej w Ł. na postanowienie Dyrektora Izby Celnej w B. z dnia [...] lipca 2013 r.; nr [...] w przedmiocie opłaty za przechowywanie towaru w depozycie przez organ celny 1. uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w L.; 2. odstępuje od zasądzenia zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego w całości. Wojewódzki Sąd Administracyjny w L. po rozpoznaniu sprawy ze skargi J. A. Z. B. sp.j. na postanowienie Dyrektora Izby Celnej w B. z [...] lipca 2013 r. w przedmiocie opłaty za przechowywanie towaru w depozycie, wyrokiem 19 grudnia 2013 r., sygn. akt III SA/Lu 594/13 uchylił zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je rozstrzygnięcie Naczelnika Urzędu Celnego w Z. z [...] kwietnia 2013 r., orzekł o kosztach postępowania oraz stwierdził, że zaskarżone postanowienie nie podlega wykonaniu w całości. Sąd orzekał w następującym stanie faktycznym sprawy: W dniu 13 lutego 2012 r. do Oddziału Celnego w T. przewoźnik - J. A.Z. B. sp.j. w Ł. dostarczył znajdującą się w zaplombowanym kontenerze przesyłkę wraz ze zgłoszeniem celnym tranzytowym i fakturą z 8 września 2011 r. Z przedłożonych dokumentów wynikało, że procedurą tranzytu objęto 4716 par obuwia, nadawcą towaru była brazylijska firma V.S/A C., zaś jego odbiorcą ukraińska firma M. w K. . Organ celny I instancji stwierdził nienaruszone i zgodne ze zgłoszeniem celnym zamknięcie celne. Tego samego dnia firma B. A. i D. M. sp.j. złożyła w Oddziale Celnym w T. deklarację skróconą dotyczącą tego towaru oraz zlecenie złożenia towaru w magazynie celnym. Podczas rozładunku towaru w firmie B., przeprowadzanego bez udziału funkcjonariuszy celnych, stwierdzono nadwyżkę towaru, o czym firma pismem z 14 lutego 2012 r. poinformowała kierownika Oddziału Celnego w T.. Do pisma firma B. dołączyła pismo wyjaśniające spedytora firmy S. Sp. z o.o. w G., z którego wynikało, że firmie J. A.Z. B. zlecono transport wymienionej przesyłki, oraz że w kontenerze znajdowały się różne przesyłki dla jednego klienta ukraińskiego. W dniu 15 lutego 2012 r. przedmiotowy towar został przewieziony do Oddziału Celnego w T. z nienaruszonym zamknięciem celnym. Dokonana rewizja celna towaru potwierdziła istnienie 480 opakowań kartonowych zawierających po 9 par obuwia damskiego (łącznie 4320 par). Rodzaj i ilość towaru były zgodne z danymi zawartymi w fakturze z [...] września 2011 r. Na okoliczność dokonanej rewizji sporządzono protokół. Postanowieniem z 17 lutego 2012 r. towar, w postaci 4320 par obuwia damskiego, stanowiący stwierdzoną w przesyłce nadwyżkę, został zajęty, jako nielegalnie wprowadzony, na podstawie art. 30 ustawy z 19 marca 2004 r. - Prawo celne (Dz.U. Nr 68, poz. 622), w celu uregulowania jego sytuacji. Postanowienie zostało doręczone Zygmuntowi B.owi, zaś na potwierdzenie przyjęcia od niego towaru wystawiono 15 lutego 2012 r. pokwitowania, których odbiór został potwierdzony własnoręcznym podpisem. Naczelnik Urzędu Celnego w Z. postanowieniem z [...] kwietnia 2012 r. uchylił rozstrzygnięcie w sprawie zajęcia towaru, a następnie postanowieniem z [...] kwietnia 2012 r. ustalił koszty związane z przechowywaniem towaru w depozycie prowadzonym przez organ celny przez okres 3 miesięcy, tj. od dnia 15 lutego do 25 kwietnia 2012 r. Postanowienie to zostało skierowane do Z. B. oraz L. spółki z o.o., która pismem z 3 kwietnia 2012 r. zwróciła się do tego organu z prośbą o naliczenie należności przywozowych od towaru w postaci 4320 par obuwia damskiego i zwolnienie towaru, dołączając fakturę z 29 marca 2012 r., poświadczającą nabycie przez tę firmę przedmiotowego towaru od ukraińskiej firmy M. Po rozpatrzeniu zażalenia spółki L. na w/w postanowienie, Dyrektor Izby Celnej w B. postanowieniem z [...] lipca 2012 r. uchylił rozstrzygnięcie organu I instancji i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia. W wyniku ponownego rozpoznania sprawy, Naczelnik Urzędu Celnego w Z. postanowieniem z [...] listopada 2012 r., ustalił opłatę za przechowanie towaru w depozycie celnym w kwocie 39 289 zł przez okres od dnia zajęcia towaru w dacie 29 lutego do 20 kwietnia 2012 r. i zobowiązał do uiszczenia tej opłaty B. Andrzej i Damian Matwiejczyk sp.j. w T. oraz J. A.Z. B. sp.j. w Ł.. Dyrektor Izby Celnej w B. ponownie uchylił ww. postanowienie, a wobec tego Naczelnik UC w Z. postanowieniem z [...] kwietnia 2013 r. określił tę samą opłatę za przechowywanie towaru, wskazując jednak na firmę L. spółkę z o.o. w P., która nabyła towar i w chwili wejścia w jego posiadanie wiedziała, że towar został wprowadzony nielegalnie i zajęty przez organ celny w celu uregulowania jego sytuacji oraz firmę J. A.Z. B. sp.j., której zajęto towar i która otrzymała pokwitowanie zajęcia, jako podmioty zobowiązane do uiszczenia opłaty. W następstwie rozpatrzenia zażalenia spółki J., Dyrektor Izby Celnej w B. postanowieniem z [...] lipca 2013 r., nr [...] utrzymał w mocy rozstrzygnięcie organu I instancji. W uzasadnieniu organ odwoławczy powołał się na art. 57 rozporządzenia Rady (EWG) nr 2913/92 z 12 października 1992 r. ustanawiającego Wspólnotowy Kodeks Celny (Dz.Urz. WE L 302 z 19.10.1992 r. ze zm., Dz.Urz. UE Polskie wydanie specjalne, rozdz. 2 t.4) stwierdzając, że towar będący przedmiotem sprawy został wprowadzony na obszar celny z naruszeniem przepisów, a zajęcie towaru w trybie art. 30 ustawy - Prawo celne było czynnością uzasadnioną. Stwierdził, że prawidłowo uznano J. A.Z. B. sp.j. w Ł. oraz L. sp.j. w P. za podmioty zobowiązane do uiszczenia opłaty za przechowanie towaru w depozycie celnym. Dyrektor Izby Celnej w B. przyznał, że przepisy art. 93 i 93a Prawa celnego nie wskazują podmiotów, od których organ celny powinien pobierać opłaty za przechowywanie, jednakże w jego ocenie logicznym jest, że podmiotem takim jest osoba, od której towar został przyjęty do depozytu, czyli w zależności od sytuacji osoba składająca towary do depozytu, albo której zatrzymano lub zajęto towar oraz osoba, która w wyniku nabycia praw do towaru dokonuje jego odbioru. Zdaniem organu, na obciążenie firmy J. A.Z. B. nie miał wpływu fakt przewozu towaru przez Z. B. z magazynu czasowego składowania do oddziału celnego na polecenie funkcjonariuszy celnych. Wojewódzki Sąd Administracyjny w L. uwzględnił skargę uznając, że zaskarżone postanowienie zostało wydane z naruszeniem przepisów prawa materialnego i procesowego, które miało wpływ na wynik sprawy. Wskazał, że istota sporu sprowadza się do ustalenia podmiotów zobowiązanych do uiszczenia opłaty za przechowywanie towaru w depozycie organu celnego. Przywołał treść przepisów regulujących instytucję depozytu celnego, tj. art. 35 ust. 1-3 Prawa celnego. Wskazał, że obowiązek poboru opłaty za przechowanie towarów w depozycie przewiduje art. 93 ust. 1 pkt 1 ustawy - Prawo celne. Na podstawie delegacji ustawowej Minister Finansów 19 lipca 2004 r. wydał rozporządzenie w sprawie depozytu urzędu celnego (Dz.U. Nr 169, poz. 1771). Rozporządzenie to miało zastosowanie w przedmiotowej sprawie, w zakresie ograniczonym do przyjmowania i wydawania towarów z depozytu, jako że zdarzenie polegające na zajęciu towaru i jego przechowywaniu w depozycie powstało i ustało w czasie jego obowiązywania. Przepisy powyższego rozporządzenia oraz ustawy - Prawo celne nie są uregulowaniami pełnymi, nie wskazują bowiem podmiotów, które mają obowiązek uiszczenia opłaty za przechowanie towarów w depozycie celnym. Zdaniem Sądu, nie można podzielić stanowiska organów celnych obu instancji, że w drodze wykładni art. 93 ust. 1 pkt 1 Prawa celnego w zw. z § 4 ust. 2 pkt 1 i § 8 ust. 1 powołanego rozporządzenia można ustalić, że podmiotem zobowiązanym do uiszczenia opłaty za przechowanie towaru w depozycie celnym jest osoba, od której organ celny przyjął towar do czasowego przechowania w depozycie, czyli w zależności od sytuacji osoba składająca towary do depozytu, albo której zatrzymano lub zajęto towar. Przepisy wymienionej ustawy przewidują jedynie obowiązek pobrania opłaty za przechowanie towarów w depozycie organu celnego. Wydane na podstawie upoważnienia ustawowego rozporządzenie Ministra Finansów z 19 lipca 2004 r. w sprawie depozytu urzędu celnego określa jedynie warunki przyjmowania i podjęcia towarów z depozytu, nie zaś krąg osób zobowiązanych do uiszczenia opłaty za przechowanie towaru w depozycie celnym. Sąd podkreślił, że w świetle art. 217 w zw. z art. 84 Konstytucji RP obowiązek określenia wszystkich istotnych elementów stosunku daninowego, winien wynikać wprost z ustawy. Organy celne obu instancji nie podały natomiast materialnoprawnej podstawy zobowiązania i nie wskazały na konkretny przepis ustawy, z którego wynika, jakie podmioty są obowiązane do uiszczenia opłaty za przechowanie towarów w depozycie organu celnego. Zaskarżone postanowienie Dyrektora Izby Celnej w B., jak również poprzedzające je postanowienie Naczelnika Urzędu Celnego w Z. pomijają unormowanie art. 53 rozporządzenia Rady (EWG) nr 2913/92 z 12 października 1992 r. ustanawiające Wspólnotowy Kodeks Celny, które powinno stanowić podstawę rozstrzygnięcia w kwestii ustalenia podmiotu zobowiązanego do poniesienia przedmiotowej opłaty. Zgodnie bowiem z jego treścią w stosunku do towarów, dla których formalności niezbędne celem nadania im przeznaczenia celnego nie zostały zapoczątkowane w terminie określonym zgodnie z postanowieniami art. 49, organy celne podejmują niezwłocznie wszelkie niezbędne działania, łącznie ze sprzedażą towarów, w celu uregulowania ich sytuacji. Organy celne mogą, na ryzyko i koszt osoby będącej w posiadaniu towarów, zarządzić ich przeniesienie w specjalne miejsce znajdujące się pod ich dozorem do czasu, kiedy sytuacja towarów zostanie uregulowana (art. 53 ust. 2 WKC). Wbrew stanowisku organów celnych, odpowiedzialności finansowej za przechowanie towaru w depozycie celnym nie można wiązać z faktem, że skarżąca Spółka działająca w sprawie w charakterze przewoźnika, dostarczyła do Oddziału Celnego w T. przesyłkę zawierającą towar nielegalnie wprowadzony na obszar celny Wspólnoty. Unormowanie art. 53 ust. 2 WKC wskazuje wprost podmiot zobowiązany do uiszczenia opłaty za przechowanie towaru w depozycie organu celnego. Tym podmiotem jest osoba będąca w posiadaniu towarów przed ich przeniesieniem w specjalne miejsce znajdujące się pod dozorem organu celnego (depozyt celny). Brak jest podstaw do uznania, że J. A.Z. B. sp.j. posiadała towary przed ich złożeniem do depozytu celnego. Z ustalonego przez organy celne i niekwestionowanego przez skarżącą Spółkę stanu faktycznego sprawy wynika, że skarżąca działała na zlecenie firmy S. Sp. z o.o. w G. i występując w sprawie jako przewoźnik dopełniła wszelkich przewidzianych prawem czynności. Okoliczność, że Z. B. - kierowca i współwłaściciel firmy J. A.Z. B. przewiózł zaplombowany towar z magazynu czasowego składowania w firmie B. A. i D. M. sp.j. do Oddziału Celnego w T., nie przemawia za uznaniem Spółki za podmiot będący w posiadaniu towaru przed jego przeniesieniem do depozytu celnego. Spółka posiadała towar jedynie w czasie jego przewozu z B. do Oddziału Celnego w T., a usługa ta (wykonywana na zlecenie S. L. Spółka z o.o. w G.) została zakończona z chwilą wydania towaru 13 lutego 2012 r. adresatowi przesyłki, którym była firma B.. Okoliczność chwilowego "władztwa nad rzeczą", czyli przewożonymi towarami, nie czyniła z niej posiadacza towaru. Reasumując Sąd stwierdził, że skoro skarżąca Spółka nie znajdowała się w posiadaniu towaru przed jego przewiezieniem do depozytu organu celnego, to nie jest podmiotem zobowiązanym do uiszczenia opłaty za przechowanie towaru w depozycie celnym. Orzeczenie Sądu pierwszej instancji zaskarżył Dyrektor Izby Celnej w B., wnosząc o zmianę zaskarżonego wyroku w całości i oddalenie skargi, ewentualnie o jego uchylenie w całości i przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w L. do ponownego rozpoznania, w każdym przypadku o zasądzenie kosztów postępowania. Środek prawny oparto na obydwu podstawach kasacyjnych przewidzianych w art. 174 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t.: Dz.U. z 2012 r. poz. 270; dalej: ppsa.), zarzucając: 1. naruszenie przepisów prawa materialnego, poprzez błędne zastosowanie i wykładnię art. 49 i 53 WKC z pominięciem okoliczności, że przedmiotowe towary nie były objęte deklaracją skróconą oraz że zostały one wprowadzone na obszar celny Wspólnoty z naruszeniem przepisów, co skutkuje naruszeniem przepisów art. 35 ust. 1 pkt 2, art. 93 ust. 1 pkt 1 i ust. 2 pkt 1 ustawy - Prawo celne oraz rozporządzenia Ministra Finansów z 19 lipca 2004 r. w sprawie depozytu urzędu celnego, 2. naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj.: a) art. 145 § l pkt 1 lit. a/ w związku z art. 135 ppsa, poprzez przyjęcie, że postanowienia zostały wydane z naruszeniem wskazanych wyżej przepisów prawa materialnego i niezasadne ich uchylenie; b) art. 145 § 1 pkt 1 lit c/ ppsa, poprzez niezasadne przyjęcie, że poprzez niepowołanie w podstawie prawnej zaskarżonego postanowienia i poprzedzającego je postanowienia organu I instancji art. 53 ust. 2 WKC doszło do naruszenia zasady zaufania do organów celnych (art. 73 ust. 1 - Prawa celnego w zw. z art. 121 § 1 oraz 239 i 217 § 1 pkt 4 Op); c) art. 141 § 4 ppsa, poprzez nienależyte wyjaśnienie podstaw faktycznych i prawnych rozstrzygnięcia oraz niewłaściwe wskazania, co do dalszego postępowania, nakazując uwzględnienie postanowień art. 53 ust. 1 oraz art. 49 WKC, które to przepisy mają zastosowanie jedynie do towarów objętych deklaracją skróconą, a nie mogą mieć zastosowania do towarów wprowadzonych na obszar celny Wspólnoty z naruszeniem przepisów, co miało miejsce w sprawie niniejszej. Argumenty na poparcie powyższych argumentów zostały przedstawione w uzasadnieniu skargi kasacyjnej. Na rozprawie przed Naczelnym Sądem Administracyjnym w dniu 10 grudnia 2015 r. pełnomocnik L. sp.j. w P., podmiotu współzobowiązanego do uiszczenia opłaty za przechowanie towaru w depozycie celnym wskazał, że reprezentowany przez niego podmiot nie uczestniczył w postępowaniu administracyjnym i przed Sądem I instancji (protokół rozprawy przed NSA). Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 33 ppsa w postępowaniu przed sądem administracyjnym oprócz stron, tj. skarżącego i organu, którego działanie lub bezczynność zaskarżono, mogą brać udział uczestnicy na prawach strony. Uczestnikom na prawach strony, do których zalicza się osoby biorące udział w postępowaniu administracyjnym, które nie wniosły skargi, a których interesu prawnego dotyczy wynik postępowania sądowego, udział w postępowaniu przed sądem administracyjnym przysługuje z mocy prawa z chwilą wszczęcia takiego postępowania. Dlatego też określa się ich udział jako obligatoryjny, w przeciwieństwie do fakultatywnego udziału pozostałych uczestników (art. 33 § 2 ppsa). Należy również zauważyć, że aczkolwiek w art. 33 § 1 ppsa jest mowa o interesie prawnym uczestnika postępowania sądowego na prawach strony, nie można wyprowadzać stąd wniosku, że sąd jest władny badać występowanie tego interesu i wyciągać w związku z tym konsekwencje procesowe. Użycie pojęcia "interesu prawnego" ma służyć odróżnieniu podmiotu, który będzie uczestnikiem na prawach strony, gdyż brał udział w postępowaniu administracyjnym (w szerokim tego słowa znaczeniu), którego wynik na podstawie art. 3 § 2 i 3 ppsa podlega sądowej kontroli z uwagi na swój interes prawny, a nie faktyczny (np. jako świadek lub biegły) (v. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi pod red. R. Hauser, M. Wierzbowski, wyd. C.H.Beck, 3 wyd., W-wa 2015, s. 210). Ustalenie kręgu uczestników, o których mowa w art. 33 § 1 ppsa, i ochrona ich praw należy do obowiązków sądu, który jest np. zobligowany do zawiadamiania ich na piśmie o jawnych posiedzeniach (art. 91 § 2 ppsa), doręczania im z urzędu postanowień wydanych na posiedzeniu niejawnym (art. 163 § 2 ppsa) lub odraczania rozprawy, jeśli nie zostali o niej zawiadomieni (art. 109 i 110 ppsa). W sprawie, w postępowaniu administracyjnym obok spółki jawnej J. A.Z. B. z/s w Ł. uczestniczyła spółka z o.o. L. z/s w P.. Obie wskazane Spółki zobowiązane zostały zaskarżoną decyzją Dyrektora Izby Celnej w B. z [...] lipca 2013 r. (utrzymującą w mocy rozstrzygnięcie Naczelnika Urzędu Celnego w Z. z [...] kwietnia 2013 r.) do uiszczenia opłaty za przechowywanie w depozycie przedmiotowego towaru. Oczywistym jest zatem, na co zresztą zwrócił uwagę pełnomocnik spółki z o.o. L. z/s w P. podczas rozprawy w dniu 10 grudnia 2015 r., że podmiot ten, bezpośrednio zainteresowany rozstrzygnięciem sprawy administracyjnej, miał własny, znajdujący swoją podstawę w konkretnym przepisie prawa materialnego (m.in. roszczenie regresowe) oraz potwierdzenie w okolicznościach faktycznych sprawy, interes prawny w uczestniczeniu w postępowaniu sądowoadministracyjnym. Nie przesądzając zatem kwestii trafności argumentów środka prawnego, odpowiedzialności poszczególnych podmiotów, uczestniczących, czy też podmiotów dotychczas w postępowaniu tym nieuczestniczących (np. spedytora - spółki z o.o. S. L. z/s w G.), naprawienia wymaga uchybienie ze strony Sądu pierwszej instancji, które, z uwagi na doprowadzenie do pozbawienia uczestnika postępowania możności obrony swych praw, stanowi przesłankę stwierdzenia nieważności postępowania (art. 183 § 2 pkt 5, art. 271 pkt 2 w zw. z art. 12 ppsa). Z uwagi na powyższe, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 186 ppsa orzekł jak w sentencji. Ponieważ uwzględnienie skargi kasacyjnej nastąpiło wyłącznie na skutek wzięcia przez NSA pod rozwagę z urzędu jednej z okoliczności wskazanych w art. 183 § 2 ppsa, w sytuacji gdy żadna ze stron nie powoływała się na nieważność postepowania, zachodzą podstawy do odstąpienia od zasądzenia kosztów postępowania na podstawie art. 207 § 2 ppsa.