II FZ 984/13

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA: Antoni Hanusz po rozpoznaniu w dniu 28 listopada 2013 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia G. Z. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 19 września 2013 r., sygn. akt III SA/Wa 1036/13 w przedmiocie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi G. Z. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia 15 lutego 2013 r., nr [...] w przedmiocie orzeczenia o solidarnej odpowiedzialności członka zarządu za zaległości podatkowe spółki w podatku dochodowym od osób prawnych za 2007 r. postanawia oddalić zażalenie. 1. Postanowieniem z dnia 19 września 2013 r., III SA/Wa 1036/13, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odmówił G. Z. przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu Sąd podał, że w związku ze złożoną skargą do Sądu na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. dotyczącą orzeczenia o solidarnej odpowiedzialności członka zarządu za zaległości podatkowe spółki, skarżący na formularzu PPF złożył wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych. Poinformował o zajęciu egzekucyjnym na kwotę około 500.000 zł. Podniósł, że nie jest w stanie opłacić wpisów sądowych od 14 skarg złożonych do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, gdyż koszty w tych sprawach pochłaniają jego całe oszczędności. Ponadto ze złożonego wniosku wynikało, że skarżący prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z żoną i dwiema córkami, posiada mieszkanie o powierzchni 170 m² i uzyskuje dochód miesięczny brutto w wysokości 5.000 zł, natomiast dochód żony wynosi 3.000 zł. Pismem z dnia 22 sierpnia 2013 r. wezwano skarżącego do nadesłania, w terminie 7 dni, dodatkowych informacji dotyczących stanu majątkowego oraz dochodów jego i osób pozostających w nim we wspólnym gospodarstwie domowym. Pomimo otrzymania przez pełnomocnika pisma w dniu 23 sierpnia 2013 r., z obowiązku nadesłania informacji skarżący nie wywiązał się. W tych okolicznościach Sąd pierwszej instancji stwierdził, że pomimo wynikającego z treści art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270) dalej: "p.p.s.a." obowiązku należytego uzasadnienia i udokumentowania okoliczności wskazanych we wniosku o przyznanie prawa pomocy, skarżący nie uczynił tego. Sąd skorzystał z możliwości przewidzianej w art. 255 p.p.s.a. i wezwał skarżącego do nadesłania dodatkowych informacji i dokumentów źródłowych dotyczących sytuacji majątkowej, a wezwanie to precyzyjnie określało jakich oświadczeń Sąd oczekuje i jakie dokumenty powinny zostać przedstawione. Do dnia wydania postanowienia skarżący nie uczynił jednak zadość wezwaniu Sądu. W tej sytuacji nie sposób było stwierdzić, czy spełniona została przesłanka warunkująca przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Skoro skarżący nie uprawdopodobnił okoliczności, z powodu których nie jest w stanie wygospodarować z sumy 8.000 zł, którą dysponuje wraz z osobą pozostająca z nim we wspólnym gospodarstwie domowym, należnej kwoty wpisu od skargi w niniejszej sprawie, to uznać należało, że skarżący nie wykazał w sposób bezsprzeczny i nie budzący wątpliwości, iż jego sytuacja materialna uniemożliwia poniesienie kosztów postępowania, jak tego wymaga art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Sąd zauważył, że za odmową przyznania prawa pomocy dodatkowo przemawia fakt, iż skarżący w pozostałych sprawach zawisłych przed WSA w Warszawie, uiścił należny wpis od skarg. 2. W zażaleniu na powyższe postanowienie skarżący zarzucił naruszenie art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 245 § 3 p.p.s.a. Podniósł, że orzeczenie Sądu pierwszej instancji jest błędne, bowiem Sąd nie dokonał prawidłowego rozpoznania całości materiału dowodowego, w szczególności nie uwzględnił wykazanej przez skarżącego we wniosku ciężkiej sytuacji materialnej. Skarżący powtórzył informacje podane we wniosku, zgodnie z którymi wobec jego osoby wystawione został tytuły wykonawcze na kwotę 500.000,00 zł, a wpisy sądowe uiszczone w 14 sprawach ze skarg przed WSA w Warszawie pochłaniają jego całe oszczędności. Skarżący prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z żoną i dwiema córkami, którego utrzymanie wymaga ponoszenia wydatków obejmujących całe jego bieżące dochody. 3. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznając zażalenie stwierdził, że jest ono bezzasadne. Słusznie zauważył Sąd pierwszej instancji, że w postępowaniu w przedmiocie przyznania prawa pomocy nie jest wystarczające powołanie się na trudną sytuację materialną, lecz tego rodzaju oświadczenia należy w sposób wiarygodny udokumentować. O tym, że ciężar dowodu w zakresie wykazania przesłanki uzasadniającej przyznanie prawa pomocy spoczywa na wnioskodawcy, świadczy treść art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a, zgodnie z którym przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Dokumenty, które niezbędne były Sądowi pierwszej instancji dla dokonania pełnej oceny kondycji finansowej skarżącego, wymienione zostały w skierowanym do skarżącego wezwaniu z dnia 22 sierpnia 2013 r. (k. 44 akt sądowych). Sąd, działając na podstawie art. 255 p.p.s.a., wezwał mianowicie skarżącego do nadesłania m.in. zeznań podatkowych wnioskodawcy oraz osób pozostających ze skarżącym we wspólnym gospodarstwie domowym, wyciągów i wykazów z posiadanych rachunków bankowych, oświadczeń dotyczących korzystania z pomocy społeczne, wskazania wszystkich źródeł utrzymania wnioskodawcy oraz osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym, wykazania wysokości kosztów miesięcznego utrzymania. Wezwanie Sądu pozostało jednak bez odpowiedzi, a na etapie postępowania zażaleniowego wnioskodawca również nie poparł swoich twierdzeń żadnymi dokumentami źródłowymi. W efekcie w aktach sprawy brak jest jakichkolwiek dokumentów potwierdzających złą sytuację materialną wnioskodawcy i jego rodziny. Skoro zatem wnioskodawca nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny prawidłowo Sąd pierwszej instancji odmówił mu przyznania prawa pomocy w żądanym zakresie. Pamiętać należy bowiem, że instytucja prawa pomocy stanowi wyjątek od zasady przewidzianej w art. 199 p.p.s.a., zgodnie z którą strony samodzielnie ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Jej celem jest zagwarantowanie prawa do sądu osobom najuboższym (w tym również osobom prawnym oraz innym jednostkom organizacyjnym), znajdującym się w wyjątkowo złej sytuacji materialnej, które nie są w stanie wygospodarować środków na pokrycie kosztów związanych z dochodzeniem swych praw przed sądem. Poza tego rodzaju wypadkami strony postępowania sądowoadministracyjnego muszą samodzielnie ponieść ciężar uiszczenia kosztów sądowych oraz ewentualnie wynagrodzenia profesjonalnego pełnomocnika. Z tych powodów Naczelny Sąd Administracyjny oddalił zażalenie na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 1 i 2 p.p.s.a.