III SA/Lu 216/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jerzy Drwal, Sędziowie Sędzia WSA Jacek Czaja, Sędzia WSA Grzegorz Wałejko (sprawozdawca), Protokolant Asystent sędziego Monika Samcik, po rozpoznaniu w Wydziale III na rozprawie w dniu 19 września 2013 r. sprawy ze skargi M. P. i W. P. na decyzję Wojewody z dnia [...] stycznia 2013 r. nr [...] w przedmiocie wymeldowania z pobytu stałego I. uchyla zaskarżoną decyzję; II. określa, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu w całości; III. zasądza od Wojewody na rzecz M. P. 100 (sto) złotych z tytułu kosztów postępowania. Zaskarżoną decyzją z dnia 28 stycznia 2013 r. Wojewoda [...], po rozpatrzeniu odwołania M. P., utrzymał w mocy decyzję z dnia 20 listopada 2012 r., którą Prezydent Miasta [...] orzekł o wymeldowaniu z pobytu stałego M. P. wraz z małoletnią córką W. P. z lokalu nr [...] przy ulicy [...] w [...]. W uzasadnieniu decyzji Wojewoda [...] wskazał, że organ pierwszej instancji orzekł o wymeldowaniu z pobytu stałego M. P. i jego córki, ponieważ według ustaleń tego organu skarżący i jego małoletnia córka faktycznie od 5 lat nie mieszkają w lokalu. Potwierdzeniem tego są zeznania świadków oraz rozliczenia za zużycie energii elektrycznej i wody lokalu. Skarżący wraz z córką i żoną wyjechali w 2008 r. do Wielkiej Brytanii. Organ odwoławczy wskazał, że skoro skarżący mieszka i pracuje za granicą, to tam wraz z żoną i córką skoncentrowali swoje sprawy życiowe. Organ podniósł, że wprawdzie w złożonym odwołaniu od decyzji pełnomocnik skarżącego twierdzi, że ten regularnie przyjeżdża do kraju i wówczas przebywa w miejscu stałego zameldowania oraz zgłasza każdy swój wyjazd zagraniczny organowi meldunkowemu, to jednak zebrany materiał dowodowy nie potwierdza tych faktów. Według organu odwoławczego M. P. od stycznia 2012 roku nie zgłaszał swojego wyjazdu za granicę organowi meldunkowemu, zaś rozliczenia z zużycia energii elektrycznej i wody świadczą o tym, że ani z energii elektrycznej ani z wody od kilku lat nikt nie korzystał w tym lokalu. Zdaniem organu odwoławczego, istotne w niniejszej sprawie jest to, że skarżący nie ma żadnego tytułu prawnego do tego lokalu. Również, z uwagi na to, że M. P. nie mieszka w przedmiotowym lokalu, to właścicielka lokalu nie może wnieść sprawy do sądu o eksmisję skarżącego z tego lokalu. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego M. P. wnosił o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji Prezydenta Miasta [...], a także o zasądzenie kosztów postępowania. Skarżący zarzucił naruszenie art. art. 7, 77 § 1, 80 i 107 § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2013 r. poz. 267), powoływanej dalej jako K.p.a., poprzez nie wyjaśnienie stanu faktycznego oraz nieobiektywne rozpatrzenie całego materiału dowodowego. Zdaniem skarżącego organy obu instancji ustalając stan fatyczny w sprawie, oparły się na fragmentarycznych zeznaniach właściciela lokalu i nie dość precyzyjnym przesłuchaniu skarżącego, dokonały dowolnych ustaleń nie biorąc pod uwagę przeciwnych dowodów, nie uwzględniły, że skarżący zgłaszał organowi swój czasowy pobyt poza miejscem stałego pobytu z uwagi na podjętą pracę, nie uwzględniły, że pozostawił większość swoich rzeczy w lokalu, co świadczy, że nie miał zamiaru opuszczenia tego miejsca na stałe. Skarżący podniósł, że nie ma dla wymeldowania żadnego znaczenia kwestia uprawnień do lokalu. Zameldowanie stanowi czynność rejestracyjną o charakterze deklaratoryjnym, nie stwarzającym uprawnień do lokalu, natomiast jest kwestią pochodną od faktu stałego pobytu. Dalej skarżący podniósł, że wyjechał jedynie do pracy, jednak całe jego centrum życiowe pozostało w [...]. Stwierdził, że opuszczenie miejsce stałego pobytu dobrowolnie i na dłuższy czas wcale nie jest równoznaczne ze zmianą miejsca pobytu stałego jako centrum życiowego i zerwaniem więzi z lokalem będącym miejscem stałego pobytu. Według skarżącego okoliczności sprawy jednoznacznie wskazują, że wyjechał on z córką tylko czasowo. Wyjazdy i powroty do miejsca pobytu stałego są zjawiskiem normalnym i pochopne jest wyprowadzanie z tego faktu wniosku o opuszczeniu miejsca zameldowania. W odpowiedzi na skargę Wojewoda [...] wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie, ponieważ zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem przepisów postepowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Przepisy ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (tekst jednolity Dz. U. z 2006 r. Nr 139, poz. 993, ze zm.) wskazują, że ewidencja pełni rolę urzędowego rejestru faktów związanych z pobytem osoby fizycznej w danym miejscu. W orzecznictwie podkreśla się, że zameldowanie czy wymeldowanie nie mają żadnego koniecznego związku z prawem do lokalu, zameldowanie nie rodzi prawa do lokalu, jak też wymeldowanie go nie pozbawia. Do organu administracji należy ustalenie stanu faktycznego i dokonanie oceny, czy zachodzą (lub nie) przesłanki przemawiające za wymeldowaniem z miejsca stałego pobytu. Przy czym postępowanie wyjaśniające powinno być przeprowadzone w taki sposób, aby jego rezultaty nie pozostawiały wątpliwości, że osoba, której postępowanie dotyczy opuściła miejsce stałego pobytu oraz przestała koncentrować swoje sprawy życiowe w tym miejscu. Uzasadnienie decyzji organu nie powinno pozostawiać wątpliwości, że wszystkie istotne okoliczności zostały rozważone przy prawidłowo ustalonym stanie faktycznym. Z uzasadnienia zaskarżonej decyzji wynika, że w toku przeprowadzonego postępowania ustalono, iż skarżący wraz z córką nie przebywają w przedmiotowym lokalu od 5 lat. W 2008 r. wyjechali do Wielkiej Brytanii. W opinii organu odwoławczego, skoro skarżący wraz z żoną oraz córką mieszka i pracuje za granicą, to tam skoncentrował swoje sprawy życiowe, rezygnując tym samym z centrum życiowego w [...] w konkretnym lokalu, który jest przedmiotem sprawy. W opinii Sądu powyższa ocena organu jest przedwczesna, ponieważ organ odwoławczy nie ustosunkował się prawidłowo do innej okoliczności, którą według treści uzasadnienia decyzji sam uznał za istotną w sprawie, lecz równocześnie ustalił ją w sposób nie mający wystarczającego oparcia w okolicznościach faktycznych sprawy. Mianowicie według organu odwoławczego istotne w sprawie jest, że M. P. nie ma żadnego tytułu prawnego do lokalu. Ustalenie to jest jednak dowolne, ponieważ organ odwoławczy nie uwzględnił, że tytuł prawny do lokalu może wywodzić się nie tylko z prawa rzeczowego, czyli na przykład z prawa własności – tak jak tytuł T. C. Może również wywodzić się z umowy, na przykład z umowy najmu. Umowa taka nie musi być zawarta na piśmie, zaś istnienie jej może być ustalone na podstawie wszelkich okoliczności. Taką okolicznością może być opłacanie czynszu przez osobę przedstawiającą się jako najemca i przyjmowanie tego czynszu przez osobę dysponującą lokalem, na przykład przez właściciela. Nie zawsze oczywiście zapłata i przyjmowanie pieniędzy w związku z zajmowaniem lokalu świadczy o istnieniu umowy najmu lub innej umowy dającej obligacyjne prawo do lokalu. Może być to również, w konkretnych okolicznościach sprawy, zapłata z tytułu wynagrodzenia za bezumowne korzystanie z lokalu. Z akt badanej sprawy, a w szczególności z wyjaśnień właścicielki lokalu T. C. oraz B. M. wynika, że M. P. regularnie opłaca należność (czynsz) za lokal. Pieniądze te są przyjmowane przez właścicielkę lokalu. Może to świadczyć, że skarżącego i właścicielkę lokalu łączy nadal umowa najmu. Jak wcześniej już wyjaśniono i co należy ponownie podkreślić, zameldowanie czy wymeldowanie nie mają żadnego koniecznego związku z prawem do lokalu. Oznacza to, że samo istnienie prawa do lokalu, niezależnie od tego czy jest to prawo rzeczowe, czy prawo obligacyjne (na przykład wywodzące się z umowy najmu), nie daje podstawy do zameldowania w lokalu lub utrzymywania tego zameldowania, jeżeli nie łączy się z tym prawem pobyt w lokalu w związku z utrzymywaniem w nim centrum życiowego. Opuszczenie lokalu z przeniesieniem centrum życiowego do lokalu sprawia że istnieje podstawa i konieczne jest wymeldowanie opuszczającego lokal, niezależnie od tego czy i jakie prawo do lokalu nadal mu przysługuje. W kontekście tych wyjaśnień stwierdzenie przez organ odwoławczy, że M. P. nie ma żadnego tytułu prawnego do lokalu można by uznać za nie mające istotnego znaczenia dla prawidłowości badanej decyzji, gdyby nie to, że w rzeczywistości chodzi o ocenę znaczenia dla wyniku sprawy zachowania M. P. w postaci regularnego opłacania świadczenia za zajmowany lokal (być może czynszu). Zachowanie to po pierwsze może świadczyć o utrzymywaniu się umowy najmu (co samo w sobie jest mniej istotne w sprawie), a po drugie może świadczyć o utrzymywaniu przez M. P. swojego centrum życiowego w [...] w konkretnym lokalu. Ta druga okoliczność powinna być przez organ odwoławczy rozważona -w zestawieniu z innymi prawidłowo dotychczas ustalonymi okolicznościami faktycznymi sprawy - przy ocenie, czy nastąpiło opuszczenie miejsca pobytu stałego w rozumieniu art. 15 ust. 1 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych. Wymagają tego podstawowe zasady postępowania administracyjnego. W myśl art. 7 K.p.a. w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności i podejmują wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Przepis ten wyraża zasadę prawdy obiektywnej, która oznacza, że na organ administracji publicznej nałożony jest obowiązek wyczerpującego zbadania wszystkich okoliczności faktycznych związanych z określoną sprawą w celu ustalenia stanu faktycznego zgodnego z rzeczywistością. Wyrazem tej zasady są obowiązki nałożone na organ administracji publicznej w art. 77 § 1 i 80 K.p.a. Według tych przepisów organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy, a następnie na podstawie całokształtu materiału dowodowego ocenić czy dana okoliczność została udowodniona. Ocena całego zgromadzonego materiału dowodowego, w kontekście mających zastosowanie w sprawie przesłanek prawa materialnego, winna znaleźć swoje odzwierciedlenie w uzasadnieniu decyzji, stanowiącym - stosownie do treści art. 107 K.p.a. - jej integralną część, którego zadaniem jest wyjaśnienie podjętego przez organ rozstrzygnięcia. Przy tym przez właściwe motywowanie decyzji organ realizuje również zasadę przekonywania, wyrażoną w art. 11 K.p.a. Ze względu na omówione wcześniej uchybienie zaskarżona decyzja została wydana z mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy naruszeniem wymienionych wyżej przepisów. Ponownie rozpatrując sprawę organ odwoławczy powinien rozważyć, czy i jakie znaczenie ma zachowanie się M. P. w postaci regularnego opłacania świadczenia za zajmowany lokal. W szczególności, czy zachowanie to może świadczyć o utrzymywaniu przez M. P. swojego centrum życiowego w [...] w konkretnym lokalu i w związku z tym o nie opuszczeniu miejsca pobytu stałego w rozumieniu art. 15 ust. 1 i 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych. Ta okoliczność powinna być przez organ odwoławczy rozważona w zestawieniu z innymi prawidłowo dotychczas ustalonymi okolicznościami faktycznymi sprawy. Ponadto w uzasadnieniu skargi do sądu pojawił się nowy element stanu faktycznego sprawy, który także powinien być rozważony przez organ odwoławczy. Ze skargi wynika, że właścicielka lokalu wymieniła w nim zamki, co może świadczyć, że M. P. został pozbawiony posiadania lokalu. W związku z tym organ odwoławczy powinien uwzględnić dalsze zachowanie się skarżącego, w szczególności w związku z ukształtowanym w orzecznictwie sądowoadministracyjnym poglądem, że o opuszczeniu lokalu w rozumieniu art. 15 ust. 1 i 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych świadczy sytuacja, w której osoba dotychczas zameldowana, której pozbawiono posiadania lokalu, nie skorzystała we właściwym czasie z przysługujących jej środków prawnych umożliwiających powrót do lokalu. Z przytoczonych wyżej przyczyn Wojewódzki Sąd Administracyjny uchylił zaskarżoną decyzję na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.), wymienianej dalej jako P.p.s.a. Orzeczenie, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu w całości ma uzasadnienie w przepisie art. 152 P.p.s.a. O kosztach postępowania Sąd orzekł na podstawie art. 200 i art. 205 § 1 P.p.s.a.