I GZ 70/14

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Anna Robotowska po rozpoznaniu w dniu 2 kwietnia 2014 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia [...] na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach z dnia 13 lutego 2014 r. sygn. akt I SA/Ke 426/13 w zakresie oddalenia wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym ustanowienie doradcy podatkowego w sprawie ze skargi [...] na decyzję Dyrektora Izby Celnej w Kielcach z dnia [...] maja 2013 r. nr [...] w przedmiocie podatku akcyzowego postanawia: uchylić punkt 2 zaskarżonego postanowienia i przyznać prawo pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Postanowieniem z dnia 13 lutego 2014 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach po rozpoznaniu wniosku [...] o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi [...] na decyzję Dyrektora Izby Celnej w Kielcach z dnia [...] maja 2013 r. w przedmiocie podatku akcyzowego, ustanowił dla [...] doradcę podatkowego, którego wyznaczy Krajowa Rada Doradców Podatkowych oraz oddalił wniosek w pozostałym zakresie. W dniu 10 lutego 2014 r. skarżący złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia doradcy podatkowego w osobie [...]. Uzasadniając wniosek skarżący wskazał, że jest osobą ubogą, nie prowadzi działalności gospodarczej, nie jest zatrudniony na podstawie umowy o pracę ani na podstawie umowy cywilnoprawnej. Nie osiąga żadnych dochodów oraz nie pobiera zasiłku dla bezrobotnych. Skarżący oświadczył, że nie posiada żadnego majątku ruchomego ani nieruchomego, nie posiada oszczędności pieniężnych. Wnioskodawca wskazał, że jest przewlekle chory, po kilku operacjach (jaskra obu oczu), co znacznie utrudnia mu znalezienie zatrudnienia. Na potwierdzenie tych okoliczności skarżący dołączył do wniosku kserokopię orzeczenia o lekkim stopniu niepełnosprawności z dnia 19 grudnia 2013 r. Z oświadczenia zawartego we wniosku o przyznanie prawa pomocy wynika, że skarżący pozostaje w gospodarstwie domowym wraz z siostrą i siostrzeńcem w wieku 16 lat. Siostra jest właścicielem domu z 1970 r. o powierzchni 100 m² wraz z działką (0,15 ha). Źródłem utrzymania skarżącego oraz osób pozostających z nim w gospodarstwie domowym jest dochód uzyskiwany przez siostrę skarżącego z tytułu wynagrodzenia za pracę w kwocie [...] zł netto miesięcznie. Sąd pierwszej instancji uznał za uzasadnione przyznanie skarżącemu prawa pomocy w zakresie częściowym przez ustanowienie doradcy podatkowego, z uwagi na fakt, że wydatek w tym zakresie jest znacznie większy (przekraczający możliwości finansowe skarżącego) niż wydatek stanowiący wpis od skargi kasacyjnej (wynosi on połowę wpisu od skargi). [...] złożył zażalenie na powyższe postanowienie, zaskarżając punkt 2 postanowienia, stanowiący o oddaleniu wniosku w pozostałym zakresie. Wniósł o uchylenie punktu 2 zaskarżonego postanowienia i przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym zgodnie z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy tj. o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie doradcy podatkowego. W uzasadnieniu zażalenia, skarżący podniósł, iż nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny oraz, że nie dysponuje żadnymi środkami finansowymi. Skarżący wskazał również, że jest osobą chorą na jaskrę obu oczu o bardzo ciężkim przebiegu co utrudnia mu podjęcie jakiegokolwiek zatrudnienia. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie jest zasadne. Zgodnie z art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm. dalej p.p.s.a.) strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Wyjątek od tej zasady stanowi instytucja prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym, uregulowana w art. 243 – 263 p.p.s.a. Jako że w przypadku przyznania prawa pomocy koszty postępowania sądowego pokrywane są z budżetu państwa, korzystanie z tej instytucji powinno mieć miejsce jedynie w wypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami. Zgodnie z art. 246 § 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje bądź w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; bądź w częściowym – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego siebie i rodziny. Zatem z woli ustawodawcy jedynymi przesłankami warunkującymi możliwość przyznania prawa pomocy jest sytuacja materialna skarżącego. Prawo pomocy wiąże się bowiem ściśle z realizacją jednego z podstawowych standardów państwa prawnego, jakim jest prawo do sądu. Brak środków finansowych nie może stanowić bariery uniemożliwiającej stronie dochodzenie swych naruszonych praw przed sądem. Niewątpliwie podstawę do przyznania prawa pomocy stanowią informacje wynikające z oświadczenia zawartego we wniosku składanym przez strony na urzędowym formularzu (art. 252 § 1 i 2 p.p.s.a.). Dokonując kontroli postanowienia Sądu pierwszej instancji Naczelny Sąd Administracyjny, w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę, miał na uwadze całokształt dokumentacji oraz oświadczeń obrazujących sytuację majątkową skarżącego i doszedł do przekonania, że uiszczenie już tylko wpisu od skargi w kwocie 330 zł wiązałoby się z uszczerbkiem utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, jak stanowi przepis art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. W zakresie sytuacji rodzinno-majątkowej, z przedłożonej dokumentacji wynika, że skarżący jest osobą ubogą, nie prowadzi działalności gospodarczej oraz jest osobą bezrobotną. Skarżący nie posiada żadnego majątku oraz oszczędności. Skarżący utrzymywany jest przez swoją siostrę z którą pozostaje w gospodarstwie domowym wraz z siostrzeńcem w wieku 16 lat. Jak wynika z przedstawionych dokumentów, [...] jest również chory na jaskrę obu oczy, wymaga specjalistycznej opieki okulistycznej i stałego leczenia ze względu na zagrożenie postępowaniem choroby i związanego z tym uszkodzeniem wzroku. Wobec tego należy uznać, że skarżący wykazał, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W takim kontekście Naczelny Sąd Administracyjny dokonał odmiennej oceny sytuacji finansowej [...] niż Sąd pierwszej instancji. Mając powyższe na względzie, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 w związku z art. 188 i art. 197 § 1 i 2 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.