I GZ 594/13

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący : sędzia NSA Ludmiła Jajkiewicz po rozpoznaniu w dniu 9 stycznia 2014 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia A.N. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w L. z dnia 31 października 2013 r., sygn. akt I SA/Lu 746/13 w zakresie odmowy przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi A.N. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w B. z dnia [...] maja 2013 r., nr [...] w przedmiocie podatku akcyzowego postanawia: oddalić zażalenie Wojewódzki Sąd Administracyjny w L. postanowieniem z dnia 31 października 2013 r. oddalił wniosek A.N. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie z jej skargi na decyzję Dyrektora Izby Celnej w B. z dnia [...] maja 2013 r. w przedmiocie podatku akcyzowego. W uzasadnieniu Sąd wskazał, że A.N. w urzędowym formularzu o stanie rodzinnym i majątkowym podała, iż pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z mężem i trzyletnią córką. Majątek stanowi drewniany dom jednorodzinny o pow. 50m2. Jedyne źródło dochodów stanowi wynagrodzenie za pracę męża w wysokości 2.600 zł brutto miesięcznie. Skarżąca w odpowiedzi na wezwanie o nadesłanie dodatkowych dokumentów przedstawiła zeznanie podatkowe za 2012 r., w którym wykazał dochód z prowadzonej przez siebie działalności gospodarczej w wysokości 21.033,56 zł. i zeznanie podatkowe męża za 2012 r. gdzie przychód ze stosunku pracy wynosił 32.197,34 zł. Przedłożyła zaświadczenie z którego wynika, że wraz z mężem jest płatnikiem podatku od nieruchomości rolnej o pow. 0,4942 ha, w tym 0,4194 ha użytków rolnych; zaświadczenie od pracodawcy męża z którego wynika, że średni dochód miesięczny z ostatnich trzech miesięcy wynosi 2.533 zł brutto (1.850 zł netto), z którego potrącane jest 400 zł tytułem wyroków sądowych i świadczeń z Zakładowego Funduszu Świadczeń Socjalnych. Skarżąca przedłożyła również wyciągi z rachunków bankowych oraz rachunki z tytułu prowadzenia domu oraz dowód na spłatę kredytu konsumpcyjnego. Wojewódzki Sąd Administracyjny w L. oddalając wniosek skarżącej stwierdził, że w przypadku skarżącej nie zachodzą przesłanki do przyznania jej prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Podniósł, że skarżąca jeszcze w 2012 r. osiągał dochody z prowadzonej przez siebie działalności gospodarczej oraz że mąż jej dysponuje stałym miesięcznym dochodem z wynagrodzenia za pracę. Posiadają oni również środki na rachunku bankowym w kwocie przewyższającej koszty sądowe – w czerwcu 2013 r. stan konta męża skarżącej wynosił ponad 5.000 zł. Sąd stwierdził, że nawet przy pokryciu stałych miesięcznych wydatków skarżąca przy dołożeniu należytej staranności była w stanie wygospodarować środki na pokrycie kosztów związanych z zainicjowanymi przez siebie postępowaniami sądowymi. W zażaleniu na powyższe postanowienie A.N. wniosła o jego zmianę poprzez przyznanie skarżącej prawa pomocy w żądanym zakresie, tj. zwolnienia z obowiązku ponoszenia kosztów sądowych lub ewentualnie jego uchylenie. Podkreśliła, że obecnie mąż jest jedynym żywicielem rodziny, ona obecnie nie prowadzi działalności gospodarczej i nie uzyskuje żadnych dochodów. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Prawo pomocy jest szczególną instytucją postępowania przed sądami administracyjnymi, która ma na celu zagwarantowanie konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które nie są w stanie samodzielnie ponieść kosztów postępowania sądowego, a tym samym realizację uprawnień wynikających z art. 45 ust. 1 i art. 77 ust. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej oraz art. 6 Konwencji o ochronie prawa człowieka i podstawowych wolności sporządzonej w Rzymie w dniu 4 listopada 1950 roku (Dz.U. z 1993 roku, Nr 61, poz. 284 ze zm.). Wskazać jednak należy, iż prawo dostępu do sądu nie charakteru absolutnego i może być przedmiotem uzasadnionych prawnie ograniczeń. W przypadku, gdy dostęp jednostki do sądu jest ograniczony czy to przez działanie prawa, czy faktycznie, ograniczenie tego prawa nie będzie sprzeczne z cytowanymi wyżej przepisami Konstytucji i Konwencji, gdy ograniczenie dostępu do sądu nie narusza samej istoty tego prawa i gdy zmierza do realizacji uzasadnionego prawnie celu, oraz gdy zachowana została rozsądna relacja proporcjonalności pomiędzy stosowanymi środkami a celem, do realizacji którego stosowane środki zmierzały. Stąd ograniczona ilość funduszy publicznych dostępna na udzielanie pomocy prawnej sprawia, że koniecznością systemu wymiaru sprawiedliwości jest przyjęcie procedury selekcji, a sposób, w jaki ta procedura funkcjonuje w poszczególnych sprawach, winien być pozbawiony arbitralności lub dysproporcjonalności i nie powinien rzutować na istotę prawa dostępu do sądu. Instytucja prawa pomocy ma na celu umożliwienie dochodzenia swoich praw przed sądem osobom o bardzo niskich dochodach lub całkowicie tych dochodów pozbawionych, które z uwagi na swą sytuację materialną nie są w stanie pokryć kosztów związanych z postępowaniem sądowym. Prawo pomocy jest instytucją stanowiącą wyjątek od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony postępowania. Z tego względu przesłanki zastosowania tej instytucji winny być interpretowane w sposób ścisły. Udzielenie prawa pomocy jest formą dofinansowania strony postępowania z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Strona występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania i wnosząc o zwolnienie z tego obowiązku uprawdopodobnić w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku. Jedynym kryterium oceny wniosku o przyznanie prawa pomocy jest kryterium majątkowe, a zatem Sąd bada stan majątkowy i rodzinny wnioskodawcy. Zgodnie z art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr z 2012 r., poz. 270 ze zm., zwanej dalej p.p.s.a.) jeżeli oświadczenie złożone przez wnioskodawcę okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. W rozpoznawanej sprawie wnioskodawca przedstawił dokumenty, do których był wezwany. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, w świetle przedstawionych przez stronę okoliczności oraz przedstawionych przez nią dokumentów należy podzielić stanowisko Sądu I instancji, że nie można przyjąć, iż skarżąca nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania. Z uzasadnienia zaskarżonego postanowienia wynika, że WSA zbadał sytuację materialną strony oraz przedstawił wysokość środków pieniężnych zgromadzonych przez męża skarżącej na koncie bankowym. Naczelny Sąd Administracyjny podziela stanowisko wyrażone przez Sąd I instancji, wskazując, na środki zgromadzone na koncie bankowym męża skarżącej, że ze środków tych była ona w stanie wygospodarować kwotę na pokrycie kosztów związanych z zainicjowanymi postępowaniami sądowymi. W takiej sytuacji nie ma podstaw do traktowania skarżącej w szczególny sposób w stosunku do innych osób fizycznych prowadzących postępowanie sądowe. Podsumowując, prawidłowe jest stanowisko Sądu I instancji, że z uwagi na posiadane przez stronę środki finansowe zgromadzone na koncie bankowym brak jest podstaw do przyjęcia, że skarżąca nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania. Zatem skarżąca nie wykazała, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.) Jedynie na marginesie Naczelny Sąd Administracyjny wskazuje, że odmowa przyznania prawa pomocy nie stoi na przeszkodzie złożeniu przez skarżącą kolejnego wniosku o przyznanie prawa pomocy w przepisanej formie, w którym zostaną należycie wykazane przesłanki, ponieważ stosownie do przepisu art. 165 p.p.s.a. postanowienia niekończące postępowania w sprawie mogą być uchylane i zmieniane wskutek zmiany okoliczności sprawy. Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji postanowienia.