I GZ 567/13

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Wojciech Kręcisz po rozpoznaniu w dniu 19 grudnia 2013 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia R. sp. z o.o. w P. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 15 listopada 2013 r. sygn. akt III SA/Łd 965/13 w zakresie odmowy przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi R. sp. z o.o. w P. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w L. z dnia [...] lipca 2013 r. nr [...] w przedmiocie określenia zobowiązania w podatku akcyzowym za maj 2010 r. postanawia: oddalić zażalenie. Zaskarżonym postanowieniem z dnia 15 listopada 2013 r., sygn.akt III SA/Łd 965/13 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi odmówił R. Sp. z o.o. w P. przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych, w sprawie skargi tej spółki na decyzję Dyrektora Izby Celnej w L. z [...] lipca 2013 r. w przedmiocie określenia zobowiązania w podatku akcyzowym za maj 2010 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny wskazał, iż ze złożonego przez stronę oświadczenia o majątku i dochodach wynika, że kapitał zakładowy spółki wynosi [...] zł, spółka posiada środki trwałe o wartości [...] zł, zaś za ostatni rok obrotowy poniosła stratę w wysokości [...] zł. Strona podała ponadto, że od [...] sierpnia 2012 r., na podstawie decyzji Urzędu Celnego, prowadzona jest egzekucja z jej rachunku bankowego, uniemożliwiająca prawidłowe funkcjonowanie. Z uwagi na brak środków rachunek bankowy został zablokowany, a działalność spółki w podstawowym zakresie została zawieszona. Skarżąca podniosła również, że w październiku 2011 r. na skutek pożaru uległa zniszczeniu część hali produkcyjnej oraz instalacji do recyklingu tworzyw sztucznych, czyli podstawowego narzędzia produkcji. Z uwagi na blokadę rachunku bankowego odbudowa linii produkcyjnej nie została zakończona do tej pory. Dodatkowo spółka wskazała, że korzysta z kredytu inwestycyjnego na zakup instalacji do recyklingu i do spłaty na dzień sporządzenia bilansu, tj. 31 grudnia 2012 r., pozostała kwota [...] zł. Zobowiązania spółki w stosunku do innych podmiotów wynosiły ok. [...] zł. Strona zwróciła także uwagę, że łączna wysokość opłat sądowych, do których będzie zobowiązana wynosi [...] zł. Na zakończenie podniosła, że wpłaty na pokrycie kapitału zakładowego zostały wniesione w 2006 r., natomiast wpłaty w latach 2010 i 2011 r. zostały dokonywane kiedy jeszcze działalność była prowadzona. Obecnie możliwości wspólników do dokonywania dopłat do kapitału rezerwowego wyczerpały się. Zdaniem Sądu I instancji powyższy wniosek nie zasługiwał na uwzględnienie. Sąd uznał, że wobec przedstawionego dokumentu "Wprowadzenie do sprawozdania finansowego", zawierającego ocenę kondycji finansowej Spółki dokonaną przez jej Zarząd nie ma okoliczności, które mogłyby zagrażać kontynuowaniu przez nią działalności w okresie najbliższych 12 miesięcy w niezmienionym zakresie". Okoliczność pożaru i zniszczenia hali wraz z instalacją do recyklingu, które miały miejsce w październiku 2011 r., nie uniemożliwiają kontynuowania działalności, co nie pozostaje bez wpływu na zdolności płatnicze spółki. Ponadto z dokumentu tego wynika, że na dzień bilansowy, czyli na 31 grudnia 2012 r., wspólnicy dokonali uzupełnienia wpłat, które w całości pokryły kapitał zakładowy, a ponadto w latach 2010 i 2011 dokonywali wpłat zasilających kapitał rezerwowy. Oznacza to, że spółka była w stanie pozyskiwać środki na swoje funkcjonowanie, a ze złożonego wniosku nie wynika, aby obecnie możliwość ta została utracona. Spółka zaskarżyła powyższe postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego wnosząc o jego zmianę poprzez uwzględnienie wniosku o przyznanie prawa pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych, ewentualnie o jego uchylenie i przekazanie do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji. W uzasadnieniu zażalenia Spółka ponowiła argumentację z wniosku i sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego podkreślając, iż pożar, blokada rachunków bankowych oraz przewaga kosztów uzyskania przychodów nad przychodem w 2012 roku spowodowały kumulatywnie utratę płynności. Dodatkowo podniosła, iż możliwości wspólników do dokonywania dopłat, które były już wcześniej dokonywane, wyczerpały się. Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z treścią art. 199 p.p.s.a. strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Instytucja prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym, która ma gwarantować możliwość realizacji konstytucyjnego prawa do sądu, wyrażonego w art. 45 ust. 1 Konstytucji RP, stanowi odstępstwo od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony. W związku z tym, że w przypadku przyznania prawa pomocy koszty postępowania sądowego pokrywane są z budżetu państwa, korzystanie z tej instytucji powinno mieć miejsce jedynie w wypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, gdy wnioskodawca rzeczywiście nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania, a przez to nie może zrealizować przysługującego mu prawa do sądu. W myśl przepisu art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, prawo pomocy może być przyznane w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Z treści tego przepisu wynika wprost, że ciężar dowodu co do wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie składającej wniosek o przyznanie tego prawa. Świadczy o tym użycie we wskazanym przepisie zwrotu "gdy wykaże". Zatem, to w interesie strony jest przedstawienie i uwiarygodnienie okoliczności uzasadniających ten wniosek. Rozstrzygnięcie sądu w zakresie prawa pomocy zgodnie z treścią art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. ma charakter uznaniowy. To oznacza, że nawet jeżeli zostałaby spełniona przesłanka braku dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania sąd nie musi przychylić się do żądania strony, a jedynie może przyznać prawo pomocy, jeżeli w oparciu o powyższy przepis uzna, że zachodzi taka potrzeba w świetle zapewnienia stronie realizacji zasady prawa do sądu. W rozpoznawanej sprawie wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych złożyła spółka kapitałowa. W uzasadnieniu powoływała się na blokadę rachunków bankowych spowodowaną decyzjami Dyrektora Izby Celnej, nadwyżką kosztów uzyskania przychodów nad przychodem w roku 2012 oraz pożar, który spowodował ograniczenie działalności. Jednakże w załączonym do wniosku dokumencie "Wprowadzenie do sprawozdania finansowego" zarząd spółki uznał, że nie są mu znane "zdarzenia, które mogłyby zagrażać kontynuowaniu [...] działalności w okresie najbliższych 12 miesięcy w niezmienionym zakresie", a z uchwały z dnia [...] czerwca 2013 r. wynika, że na dzień 31 grudnia 2012 r. suma aktywów spółki wynosiła [...] zł. Fakt wykazania straty przez spółkę za rok 2012 w wysokości [...] zł. nie stanowi przesłanki uzasadniającej przyznanie jej prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego strata powstaje bowiem wskutek nadwyżki kosztów uzyskania przychodu nad tym przychodem, a to skutkuje jedynie brakiem dochodu do opodatkowania i nie stanowi automatycznie o braku środków finansowych. Z oświadczeń zawartych we wniosku o przyznanie prawa pomocy oraz z dokumentów źródłowych wynika, że Spółka prowadzi działalność gospodarczą i brak informacji, aby utraciła płynność finansową. Ze "Sprawozdania z działalności spółki R. sp. z o.o. w roku 2012" wynika wręcz, iż prognozy na przyszłość spółki były bardzo pozytywne. W Sprawozdaniu zawarto informację o kontynuacji współpracy z P. Elektrownią [...] S.A., a także o spotkaniach i rozmowach prowadzonych z P. pod koniec 2012 r., które pozwalały "mieć nadzieję na zawarcie stosownych umów sprzedaży z P. S.A., którego zapotrzebowanie wielokrotnie przewyższa zdolności produkcyjne wszystkich członków konsorcjum" (K. konsorcjum, którego liderem jest wnioskująca spółka). W takiej sytuacji nie ma podstaw do traktowania skarżącej w szczególny sposób w stosunku do innych podmiotów prowadzących działalność gospodarczą. Odnosząc się do twierdzenia spółki o wyczerpaniu możliwości dokonania dopłat przez jej wspólników wskazać należy, że dopłaty wspólników, o których mowa w art. 117 § 1 ustawy z dnia 15 września 2000 r. Kodeks spółek handlowych (Dz.U. 2000, nr 94, poz. 1037), mogą być wnoszone w związku z czasowymi trudnościami finansowymi spółki. Umowa spółki może zobowiązywać wspólników do dopłat w granicach liczbowo oznaczonej wysokości w stosunku do udziału. Z uwagi na fakt, że dopłata jest formą wewnętrznej przymusowej pożyczki wspólników na rzecz spółki należałoby przyjąć, że może być ona wykorzystana także na pokrycie kosztów sądowych w sprawach prowadzonych przez spółkę. Wobec uznania, że zażalenie nie ma usprawiedliwionych podstaw, Naczelny Sąd Administracyjny oddalił zażalenie na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 1 i 2 P.p.s.a.