I SA/Gd 949/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Małgorzata Tomaszewska (spr.) Sędziowie: Sędzia NSA Małgorzata Gorzeń Sędzia WSA Irena Wesołowska Protokolant Sekretarz sądowy Dorota Kotlarek po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 25 września 2013 r. sprawy ze skargi D. Ch. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w z dnia 10 maja 2013 r., nr [...] w przedmiocie wszczęcia postępowania w sprawie zwrotu kosztów egzekucyjnych 1. uchyla zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w Lęborku z dnia 22 marca 2013 roku nr [...]; 2. określa, że zaskarżone postanowienie nie może być wykonane; 3. zasądza od Dyrektora Izby Skarbowej w na rzecz strony skarżącej kwotę 357 (trzysta pięćdziesiąt siedem) zł tytułem zwrotu kosztów postępowania. Zaskarżonym postanowieniem Dyrektor Izby Skarbowej utrzymał w mocy postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego z dnia 22 marca 2013 r., którym odmówiono D.Ch. wszczęcia postępowania w sprawie zwrotu kosztów egzekucyjnych powstałych w postępowaniu egzekucyjnym prowadzonym na podstawie tytułu wykonawczego nr [...] z dnia 23 października 2012 r. Podstawą rozstrzygnięcia był następujący stan faktyczny: Naczelnik Urzędu Skarbowego (będący jednocześnie wierzycielem i organem egzekucyjnym) prowadził postępowanie egzekucyjne do majątku zobowiązanego D.Ch. na podstawie tytułu wykonawczego nr [...] z dnia 23 października 2012 r., obejmującego zaległość z tytułu podatku dochodowego od osób fizycznych za 2006 r. w kwocie 141.929,00 zł. W toku tego postępowania organ egzekucyjny dokonał zajęcia prawa majątkowego stanowiącego wierzytelność z rachunku bankowego u dłużnika zajętej wierzytelności będącego bankiem, tj. w A S.A. w L. Odpis zawiadomienia o zajęciu wraz z odpisem tytułu wykonawczego doręczono zobowiązanemu w dniu 23 października 2012 r. Ponadto w toku postępowania organ egzekucyjny dokonał zajęcia opisanych w postanowieniu ruchomości (pojazdów). Postanowieniem z dnia 17 grudnia 2012 r., (doręczonym pełnomocnikowi zobowiązanego w dniu 19 grudnia 2012 r.), Naczelnik Urzędu Skarbowego, działając na podstawie art. 59 § 3 w związku z art. 59 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (tekst jednolity: Dz.U. z 2012 r., poz. 1015 z późn. zm.), zwanej dalej u.p.e.a., umorzył postępowanie egzekucyjne prowadzone do majątku zobowiązanego na podstawie tytułu wykonawczego nr [...] z dnia 23 października 2012 r. W uzasadnieniu tego postanowienia organ egzekucyjny wskazał, że podstawą wystawienia ww. tytułu wykonawczego była decyzja Dyrektora Urzędu Kontroli Skarbowej z dnia 29 marca 2012 r. nr [...], której postanowieniem z dnia 1 października 2012 r. nadano rygor natychmiastowej wykonalności. Postanowienie to jednak zostało uchylone w postępowaniu zażaleniowym postanowieniem Dyrektora Izby Skarbowej z dnia 3 grudnia 2012 r. Wobec powyższego Naczelnik Urzędu Skarbowego umorzył postępowanie egzekucyjne prowadzone do majątku zobowiązanego. Końcowo organ egzekucyjny zauważył, iż ostateczną decyzją Dyrektora Izby Skarbowej nr [...] z dnia 21 listopada 2012 r. została utrzymana w mocy decyzja Dyrektora Urzędu Kontroli Skarbowej z dnia 29 marca 2012 r. określająca podatnikowi wysokość zobowiązania podatkowego w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2006 r. Pismem z dnia 20 lutego 2013 r. D.Ch., powołując się na art. 64c § 3 u.p.e.a., wystąpił o zwrot kosztów egzekucyjnych w całości, pobranych w kwocie 16.297,50 zł wraz z odsetkami naliczonymi od dnia ich pobrania. Podniósł, że postępowanie wszczęto wraz z doręczeniem stronie postanowienia o nadaniu rygoru natychmiastowej wykonalności. W związku z tym powstały koszty egzekucyjne, które obciążyły w całości D.Ch. W ocenie zobowiązanego "wszczęcie i prowadzenie egzekucji wobec D.Ch. na etapie, gdy nie było jeszcze wydanej i doręczonej ostatecznej decyzji wymiarowej, było przedwczesne i niezgodne z prawem. Zatem na podstawie art. 64c§ 3 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, pobrane należności z tytułu kosztów egzekucyjnych wraz z naliczonymi odsetkami od dnia ich pobrania, organ egzekucyjny ma obowiązek zwrócić zobowiązanemu obciążając nim wierzyciela". Postanowieniem z dnia 22 marca 2013 r. Naczelnik Urzędu Skarbowego, działając na podstawie art. 61a i art. 123 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity: Dz.U. z 2013 r., poz. 267), zwanej dalej k.p.a. oraz art. 64c § 7 i § 8, art. 17 § 1 i art. 18 u.p.e.a. - odmówił wszczęcia postępowania w sprawie zwrotu kosztów egzekucyjnych powstałych w prowadzonym postępowaniu egzekucyjnym na podstawie tytułu wykonawczego nr [...] z dnia 23 października 2013 r. Zobowiązany wniósł zażalenie na powyższe postanowienie, zarzucając mu naruszenie art. 64c§3 u.p.e.a. polegające na odmowie zwrotu należności z tytułu kosztów egzekucyjnych wraz z odsetkami w sytuacji, gdy po ich pobraniu od zobowiązanego okazało się, że wszczęcie i prowadzenie egzekucji było niezgodne z prawem oraz polegające na braku obciążenia nimi wierzyciela, gdy okazało się, że spowodował on wszczęcie i prowadzenie egzekucji; art. 64c§ 7 u.p.e.a. polegające na braku wydania przez organ egzekucyjny postanowienia w sprawie kosztów egzekucyjnych z urzędu w sytuacji, gdy okazało się, że koszty te obciążają wierzyciela; art. 64c§ 8 u.p.e.a. poprzez jego zastosowanie polegające na wskazaniu, że zobowiązany nie złożył w terminie 14 dni od dnia doręczenia postanowienia o umorzeniu postępowania egzekucyjnego żądania wydania postanowienia w sprawie kosztów egzekucyjnych w sytuacji, gdy wydanie postanowienia powinno nastąpić z urzędu, a nie na wniosek zobowiązanego. Wskazując na powyższe zarzuty zobowiązany reprezentowany przez pełnomocnika wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości i orzeczenia o zwrocie zobowiązanemu kosztów egzekucyjnych powstałych w postępowaniu egzekucyjnym prowadzonym na podstawie tytułu wykonawczego nr [...] z dnia 23 października 2012 r. Zaskarżonym postanowieniem z dnia 10 maja 2013 r. Dyrektor Izby Skarbowej utrzymał w mocy postanowienie organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu organ odwoławczy stwierdził, że organ egzekucyjny odmawiając stronie wszczęcia postępowania w sprawie zwrotu kosztów egzekucyjnych zasadnie oparł się na art. 61a k.p.a. Wskazany przepis stanowi podstawę do wydania przez organ administracji publicznej postanowienia o odmowie wszczęcia postępowania, gdy żądanie, o którym mowa w art. 61, zostało wniesione przez osobę niebędącą stroną lub z innych uzasadnionych przyczyn postępowanie nie może być wszczęte. Przyczyny te nie zostały jednak w ustawie skonkretyzowane. Należy przez nie natomiast rozumieć takie sytuacje, które w sposób oczywisty stanowią przeszkodę do wszczęcia postępowania. Organ odwoławczy wskazał, że zgodnie z art. 64c§ 7 u.p.e.a., organ egzekucyjny wydaje postanowienie w sprawie kosztów egzekucyjnych na żądanie zobowiązanego albo z urzędu, jeżeli koszty te obciążają wierzyciela. Na postanowienie to przysługuje zażalenie. Stosownie do art. 64c§ 8 ww. ustawy, żądanie, o którym mowa w § 7, nie podlega rozpatrzeniu, jeżeli zostało wniesione po upływie 14 dni od dnia doręczenia zobowiązanemu postanowienia o umorzeniu postępowania egzekucyjnego, a w przypadku zakończenia postępowania egzekucyjnego wskutek wyegzekwowania wykonania obowiązku - od dnia powiadomienia zobowiązanego o wysokości pobranych kosztów egzekucyjnych. W przedmiotowej sprawie postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego z dnia 17 grudnia 2012 r. o umorzeniu postępowania egzekucyjnego zostało doręczone pełnomocnikowi zobowiązanego w dniu 19 grudnia 2012 r. Zatem termin do złożenia "żądania w sprawie kosztów egzekucyjnych" upływał z dniem 2 stycznia 2013 r. Żądanie strony, o którym mowa w art. 64c§ 8 u.p.e.a., złożone zostało po tym terminie. W konsekwencji brak było podstaw do wszczęcia przez organ egzekucyjny postępowania w sprawie zwrotu kosztów powstałych w postępowaniu egzekucyjnym prowadzonym na podstawie tytułu wykonawczego nr [...] z dnia 23 października 2012 r. Brak też podstaw do zwrotu w tym trybie kosztów egzekucyjnych. W skardze wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku D.Ch. wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia oraz poprzedzającego je postanowienia Naczelnika Urzędu Skarbowego w całości i zasądzenie na rzecz skarżącego zwrotu kosztów postępowania. Zaskarżonemu rozstrzygnięciu strona zarzuciła naruszenie art. 64c § 3 u.p.e.a. polegające na odmowie zwrotu należności z tytułu kosztów egzekucyjnych wraz z odsetkami w sytuacji, gdy po ich pobraniu od zobowiązanego, okazało się, że wszczęcie i prowadzenie egzekucji było niezgodne z prawem i zostało spowodowane przez wierzyciela, czyli Naczelnika Urzędu Skarbowego, który wydanym postanowieniem nadał nieostatecznej decyzji wymiarowej rygor natychmiastowej wymagalności, pomimo braku zaistnienia niezbędnych ku temu przesłanek; art. 64c§ 8 u.p.e.a. poprzez jego zastosowanie polegające na wskazaniu, że zobowiązany nie złożył w terminie 14 dni od dnia doręczenia postanowienia o umorzeniu postępowania egzekucyjnego żądania wydania postanowienia sprawie kosztów egzekucyjnych w sytuacji, gdy wskazany przepis nie powinien zostać zastosowany ponieważ wydanie postanowienia powinno nastąpić z urzędu zgodnie z art. 64c§ 7, a nie na wniosek zobowiązanego; art. 6 k.p.a. (zasada legalności), art. 8 k.p.a. (zasada zaufania), art. 9 k.p.a. (zasada udzielania informacji prawnej) poprzez prowadzenie postępowania z pominięciem przepisów prawa, tj. art. 64c§ 3i 64c§7 u.p.e.a., tym samym prowadzenie postępowania w sposób niebudzący zaufania do władzy publicznej i nieudzielanie prawidłowej informacji prawnej mającej wpływ na podjęte rozstrzygnięcie; art. 61a § 1 k.p.a. poprzez odmowę wszczęcia postępowania w sprawie zwrotu kosztów egzekucyjnych, w przypadku, gdy organ egzekucyjny ma obowiązek zwrotu kosztów na podstawie art. 64c§ 3 u.p.e.a., a zatem powinien zgodnie z art. 61 § 1 wszcząć postępowanie w sprawie zwrotu kosztów i na podstawie § 4 zawiadomić stronę, względnie dokonać samego zwrotu traktując to wyłącznie jako czynność materialno techniczną; art. 124 § 2 k.p.a. polegające na braku odniesienia się w uzasadnieniu prawnym przez organ zażaleniowy do zarzutów strony wyrażonych w zażaleniu i jedynie powtórzeniu argumentacji organu pierwszej instancji. W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Skarbowej wniósł o jej oddalenie podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie. Zauważył dodatkowo, że Naczelnik Urzędu Skarbowego pismem z dnia 20 czerwca 2013 r., poinformował zobowiązanego, że działając na podstawie art. 64c§ 3 u.p.e.a. postanowił zwrócić na konto zobowiązanego pobrane w toku postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie tytułu wykonawczego [...] koszty egzekucyjne w wysokości 15.924,90 zł wraz z naliczonymi od dnia 8 listopada 2012 r. odsetkami ustawowymi w wysokości 1.276,17 zł. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje: Skarga jest uzasadniona, albowiem oba wydane w sprawie postanowienia - organu pierwszej jak i drugiej instancji - naruszają prawo w stopniu powodującym konieczność ich uchylenia. Jak wynika z akt sprawy, Naczelnik Urzędu Skarbowego (będący jednocześnie wierzycielem i organem egzekucyjnym) prowadził postępowanie egzekucyjne do majątku zobowiązanego D.Ch. na podstawie tytułu wykonawczego nr [...] z dnia 23 października 2012 r. Tytuł ten wystawiony został na podstawie nieostatecznej decyzji Dyrektora Urzędu Kontroli Skarbowej z dnia 29 marca 2012 r., której postanowieniem Naczelnika Urzędu Skarbowego z dnia 1 października 2012 r. nadano rygor natychmiastowej wykonalności. Postanowienie to jednak zostało uchylone w postępowaniu zażaleniowym postanowieniem Dyrektora Izby Skarbowej z dnia 3 grudnia 2012 r. Wobec utraty przez nieostateczną decyzję rygoru natychmiastowej wykonalności, Naczelnik Urzędu Skarbowego postanowieniem z dnia 17 grudnia 2012 r. umorzył postępowanie egzekucyjne. Pismem z dnia 20 lutego 2013 r. D.Ch., powołując się na art. 64c § 3 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (tekst jednolity: Dz.U. z 2012 r., poz. 1015 z późn. zm.), zwanej dalej u.p.e.a., wystąpił o zwrot kosztów egzekucyjnych w całości, pobranych w kwocie 16.297,50 zł wraz z odsetkami naliczonymi od dnia ich pobrania. Zgodnie z powołanym przez skarżącego przepisem, jeżeli po pobraniu od zobowiązanego należności z tytułu kosztów egzekucyjnych okaże się, że wszczęcie i prowadzenie egzekucji było niezgodne z prawem, należności te, wraz z naliczonymi od dnia ich pobrania odsetkami ustawowymi, organ egzekucyjny zwraca zobowiązanemu, a jeżeli niezgodne z prawem wszczęcie i prowadzenie egzekucji spowodował wierzyciel, obciąża nimi wierzyciela, z zastrzeżeniem § 3a. Z powołanego przepisu wynika, że jeżeli po pobraniu od zobowiązanego należności z tytułu kosztów egzekucyjnych okaże się, że wszczęcie i prowadzenie egzekucji było niezgodne z prawem, należności te, wraz z naliczonymi od dnia ich pobrania odsetkami ustawowymi, organ egzekucyjny zwraca zobowiązanemu. Jeżeli niezgodne z prawem wszczęcie i prowadzenie egzekucji spowodował wierzyciel, organ obciąża nimi wierzyciela, co jednak pozostaje bez związku z prawem zobowiązanego wynikającym z powołanego przepisu do uzyskania zwrotu pobranych od niego kosztów egzekucyjnych. Zwrot ten następuje z urzędu i nie jest wymagane wydanie w tym przedmiocie żadnego postanowienia. Jest to czynność materialno-techniczna. Jak wynika z pisma skarżącego z dnia 20 lutego 2013 r., wniósł on o dokonanie takiej właśnie czynności materialno-technicznej w postaci zwrotu należności z tytułu pobranych kosztów egzekucyjnych wraz z ustawowymi odsetkami, jakkolwiek wniosek ten nie był konieczny, jeżeli bowiem wszczęcie i prowadzenie egzekucji było niezgodne z prawem, organ powinien dokonać takiego zwrotu z urzędu. Zwrócić przy tym należy uwagę, że organ takiego zwrotu ostatecznie dokonał, bez wydawania jakiegokolwiek postanowienia i wszczynania postępowania. W aktach administracyjnych znajduje się w tej sprawie pismo Naczelnika Urzędu Skarbowego z dnia 20 czerwca 2013 r., w którym informuje on skarżącego, że działając na podstawie art. 64c § 3 u.p.e.a. postanowił zwrócić skarżącemu pobrane koszty postępowania egzekucyjnego w wysokości 15.924,90 zł wraz z naliczonymi od dnia 8 listopada 2012 r. odsetkami ustawowymi w wysokości 1.276,17 zł. Kwestia zatem bezprawności wszczęcia i prowadzenia egzekucji pozostaje poza sporem. Organ błędnie zatem potraktował pismo strony z dnia 20 lutego 2013 r. jako wniosek o wydanie postanowienia w trybie art. 64c § 7 u.p.e.a. w sprawie kosztów egzekucyjnych i odmówił wszczęcia postępowania, powołując się na upływ terminu, o którym mowa w art. 64c § 8 u.p.e.a. Jak wyżej wskazano, jeżeli po pobraniu od zobowiązanego należności z tytułu kosztów egzekucyjnych okaże się, że wszczęcie i prowadzenie egzekucji było niezgodne z prawem, organ z urzędu zwraca zobowiązanemu te należności wraz z naliczonymi od dnia ich pobrania odsetkami. Nie ma wówczas zastosowania tryb wnioskowy, o którym mowa w art. 64c § 7 u.p.e.a., a zwrot następuje bez wydawania postanowienia w ramach czynności materialno-technicznej. Skoro skarżący nie składał w trybie art. 64c § 7 u.p.e.a. wniosku o wydanie postanowienia w sprawie kosztów egzekucyjnych, odmowa wszczęcia w tej sprawie postępowania nastąpiła bez podstawy prawnej, co powoduje konieczność uchylenia obu wydanych w sprawie postanowień na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2012 r., poz. 270). Niezależnie od powyższego zauważyć należy, że organy obu instancji błędnie zinterpretowały art. 34c § 7 i § 8 u.p.e.a. Przepisy te stanowią, że organ egzekucyjny wydaje postanowienie w sprawie kosztów egzekucyjnych na żądanie zobowiązanego, albo z urzędu, jeżeli koszty te obciążają wierzyciela. Na to postanowienie służy zażalenie (§ 7). Żądanie zobowiązanego nie podlega rozpoznaniu, jeżeli zostało wniesione po upływie 14 dni od dnia doręczenia zobowiązanemu postanowienia o umorzeniu postępowania egzekucyjnego, a w przypadku wyegzekwowania wykonania obowiązku – od dnia powiadomienia zobowiązanego o wysokości pobranych kosztów egzekucyjnych (§ 8). W sytuacji, gdy niezgodne z prawem wszczęcie i prowadzenie egzekucji spowodował wierzyciel, to on ponosi koszty postępowania egzekucyjnego (art. 64c § 3 u.p.e.a.). Postanowienie w tym przedmiocie wydawane jest z urzędu (art. 64c § 7 u.p.e.a.). W takiej sytuacji art. 64c § 8 u.p.e.a. nie ma w ogóle zastosowania, odnosi się on bowiem do sytuacji, gdy postanowienie w sprawie kosztów wydawane jest na żądanie zobowiązanego. Mając powyższe na względzie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) i art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2012 r., poz. 270) uchylił oba wydane w sprawie postanowienia. Zgodnie z dyspozycją art. 152 P.p.s.a. Sąd orzekł, że zaskarżone postanowienie nie może być wykonane. O kosztach postępowania Sąd orzekł w punkcie trzecim wyroku, na podstawie art. 200 zw. z art. 205 § 2 p.p.s.a., zasądzając na rzecz strony skarżącej kwotę 357 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania, na którą to sumę składa się uiszczony przez stronę skarżącą wpis sądowy w wysokości 100 zł, 17 zł tytułem opłaty skarbowej uiszczonej za udzielenie pełnomocnictwa oraz wynagrodzenie radcy prawnego - 240 zł ustalone zgodnie z § 14 ust. 2 pkt 1 lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego z urzędu (Dz.U. z 2002 r., Nr 163, poz. 1349).