I SA/Wa 412/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jolanta Dargas Sędziowie: Sędzia WSA Dariusz Chaciński Sędzia WSA Przemysław Żmich (spr.) Protokolant starszy sekretarz sądowy Katarzyna Krynicka po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 26 września 2013 r. sprawy ze skargi M. J., D. B. i M. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] grudnia 2012 r. nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności orzeczenia 1. stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] marca 2012 r. nr [...]; 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu; 3. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] na rzecz M. J., D. B. i M. B. solidarnie kwotę 440 (czterysta czterdzieści) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Samorządowe Kolegium Odwoławcze, po rozpatrzeniu wniosku M. J., D. B. oraz M. B. o ponowne rozpatrzenie sprawy, decyzją z dnia [...] grudnia 2012 r., nr [...] utrzymało w mocy swoją decyzję z dnia [...] marca 2012 r., nr [...] o odmowie stwierdzenia nieważności orzeczenia administracyjnego Prezydium Rady Narodowej [...] z dnia [...] stycznia 1954 r., nr [...] o odmowie przyznania prawa własności czasowej do gruntu nieruchomości [...] położonej przy ul. [...]. Zaskarżona decyzja została wydana w następującym stanie sprawy. Orzeczeniem administracyjnym Prezydenta [...] z dnia [...] sierpnia 1949 r., nr [...] odmówiono M. B. przywrócenia terminu do złożenia wniosku o ustanowienie prawa własności czasowej do gruntu nieruchomości [...] położonej przy ul. [...], oznaczonego nr hip. [...]. W uzasadnieniu orzeczenia wskazano, że przedmiotowa nieruchomość została objęta w posiadanie Gminy dnia 16 sierpnia 1948 r., a zatem termin do złożenia wniosku przewidziany art. 7 dekretu z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na terenie m.st. Warszawy (Dz. U. Nr 50, poz. 279) – zwanego dalej "dekretem" upłynął dnia 16 lutego 1949 r. Podanie o przywrócenie terminu nie zawierało, zdaniem organu, wskazania okoliczności i dowodów stwierdzających, że uchybienie terminu nastąpiło bez winy wnioskodawczyni, z powodu przeszkód nie do przezwyciężenia. Orzeczeniem administracyjnym Prezydium Rady Narodowej [...] z dnia [...] stycznia 1954 r., nr [...], odmówiono przyznania M. B. prawa własności czasowej do gruntu nieruchomości [...] położonej przy ul. [...] oznaczonego nr hip. [...]. W dniu 10 stycznia 2012 r. do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] wpłynął wniosek M. J., D. B. oraz M. B. o stwierdzenie nieważności orzeczenia z dnia [...] stycznia 1954 r., nr [...]. We wniosku zarzucono. że w orzeczeniu brak jest uzasadnienia wskazującego na niemożność pogodzenia korzystania z gruntu przez dotychczasowego właściciela z przeznaczeniem gruntu według planu zagospodarowania. Wniosek ten pismem z dnia 27 lutego 2012 r. został dodatkowo rozszerzony o wniosek o stwierdzenie nieważności orzeczenia Prezydenta [...] z dnia [...] sierpnia 1949 r., nr [...]. Decyzją nr [...] Kolegium odmówiło stwierdzenia nieważności orzeczenia o odmowie przywrócenia terminu do złożenia wniosku dekretowego.\ Decyzją nr [...] Kolegium odmówiło także stwierdzenia nieważności orzeczenia administracyjnego Prezydium Rady Narodowej [...] z dnia [...] stycznia 1954 r., nr [...], którą odmówiono przyznania prawa własności czasowej do gruntu nieruchomości [...] położonej przy ul. [...]. W uzasadnieniu wskazano, że nieruchomość położona w [...] przy ul. [...], nr hip. [...], została objęta w posiadanie przez Gminę w dniu 16 sierpnia 1948 r., a zatem termin do złożenia wniosku przewidziany w art. 7 dekretu upłynął dnia 16 lutego 1949 r. Tym samym wygasło roszczenie o ustanowienie prawa wieczystej dzierżawy, z powodu uchybienia terminu. Od powyższej decyzji M. J., D. B. oraz M. B. złożyli wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy. We wniosku zarzucono decyzji Kolegium, że narusza ona art. 107 § 3 Kpa bowiem zawiera wyłącznie liczne i obszerne cytaty z orzecznictwa sądowego. Wskazano, że Kolegium nie dokonało oceny tego orzecznictwa, nie wskazało, które z cytowanych uzasadnień SKO akceptuje i dlaczego. Podkreślono, że jedynie sentencje wyroków są wiążące, a nie ich uzasadnienia. Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia [...] grudnia 2012 r., nr [...] utrzymało w mocy swoją decyzję z dnia [...] marca 2012 r., nr [...]. W uzasadnieniu organ wskazał, że orzeczenie Prezydium Rady Narodowej [...] z dnia [...] stycznia 1954 r., nr [...] nie narusza prawa. Art. 7 ust. 1 dekretu stanowi, że dotychczasowy właściciel gruntu, prawni następcy właściciela, będący w posiadaniu gruntu, lub osoby prawa jego reprezentujące, a jeżeli chodzi o grunty oddane na podstawie obowiązujących przepisów w zarząd í użytkowanie - użytkownicy gruntu mogą w ciągu 6 miesięcy od dnia objęcia w posiadanie gruntu przez gminę zgłosić wniosek o przyznanie na tym gruncie jego dotychczasowemu właścicielowi prawa wieczystej dzierżawy z czynszem symbolicznym lub prawa zabudowy za opłatą symboliczną. Zdaniem Kolegium, termin wskazany w zacytowanym przepisie ma charakter terminu prawa materialnego o skutkach prekluzyjnych powodujących wygaśnięcie roszczenia lub uprawnienia, w przypadku jego uchybienia. Skoro wniosek został - co nie budzi wątpliwości - złożony z uchybieniem sześciomiesięcznego terminu na jego złożenie – to decyzja odmowna jest zgodna z prawem. Przepis art. 7 dekretu w stosunku do dawnych właścicieli formułuje tylko dwie przesłanki, których spełnienie nakazuje gminie uwzględnić wniosek o przyznanie prawa użytkowania wieczystego. Są to: złożenie w ustawowym terminie wniosku dekretowego oraz zgodność korzystania z gruntu z jego przeznaczeniem według planu zabudowania. W sytuacji, gdy wniosek o przyznanie prawa własności czasowej złożony został po terminie, prawidłowe i zgodne z art. 7 ust. 2 dekretu było wydanie orzeczenia (decyzji) o odmowie przyznania prawa własności czasowej. Od decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] grudnia 2012 r., nr [...] M. J., D. B. i M. B. wnieśli skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. Zaskarżonej decyzji zarzucili: 1) rażące naruszenie art. 156 § 1 pkt 2 Kpa przez odmowę stwierdzenia nieważności decyzji wydanej z rażącym naruszeniem prawa; 2) rażące naruszenie art. 107 § 3 Kpa przez niewskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione. W skardze wnieśli o: 1) uchylenie zaskarżonej decyzji w całości; 2) zasądzenie od organu na rzecz skarżących zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa prawnego i opłaty skarbowej. W uzasadnieniu podnieśli, że skarżący jako następcy prawni M. B. z domu C. (po mężu B.), wystąpili do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] o stwierdzenie nieważności orzeczenia administracyjnego Prezydium Rady Narodowej [...] z dnia [...] stycznia 1954 r. nr [...] w sprawie odmowy przyznania M. B. własności czasowej i przejęcia na własność Skarbu Państwa nieruchomości położonej w [...] przy ul. [...] oraz decyzji Prezydenta [...] z dnia [...] sierpnia 1949 r., nr [...] o odmowie przywrócenia terminu do złożenia wniosku o ustanowienie własności czasowej. Skarżący podali, że rozpatrując wniosek SKO w [...] z niewiadomych powodów wydało w tej sprawie dwie decyzje z tej samej daty [...] marca 2012 r. i w tym samym składzie oraz w zasadzie z identycznym uzasadnieniem. Jedna decyzja nr sprawy [...] dotyczy odmowy przywrócenia terminu, a druga nr [...] odmowy przyznania własności czasowej. Obie decyzje zostały następnie utrzymane w mocy na skutek wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy. Również w tym przypadku decyzje wydano w tej samej dacie, w tym samym składzie i w zasadzie z identycznym uzasadnieniem. Decyzja SKO w [...] odmawiająca stwierdzenia nieważności decyzji Prezydium Rady Narodowej [...] z dnia [...] stycznia 1954 r., nr [...] odmawiającej ustanowienia własności czasowej do gruntu nieruchomości [...] położonej przy ul. [...] utrzymanej w mocy decyzją Kolegium nr [...] z dnia [...] grudnia 2012 r. została wydana z rażącym naruszeniem prawa bowiem nie uwzględnia rażącego naruszenia prawa, które miało miejsce przy wydawaniu decyzji przez Prezydium Rady Narodowej [...]. Skarżący uważają, że oceniając zgodność z prawem decyzji z 1954 r. należy przeanalizować obowiązujący wówczas stan prawny. Postępowania administracyjne prowadzone były na podstawie rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej o postępowaniu administracyjnym z dnia 22 marca 1928 r. (Dz. U. Nr 36, poz. 341 ze zm.). W orzeczeniu powołano się również na przepisy dekretu jednak nie wskazano, czy stosownie do treści art. 7 dekretu, wniosek da się pogodzić z planem zagospodarowania przestrzennego. Okoliczność ta ma podstawowe znaczenie przy ocenie zasadności tego orzeczenia. Nie została ona jednak w żaden sposób zbadana i rozważona przez organ wydający orzeczenie, o czym świadczy brak jakiegokolwiek uzasadnienia, co do tej okoliczności. Obowiązek zbadania tej okoliczności wynikał wprost z art. 44 rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej o postępowaniu administracyjnym z dnia 22 marca 1928 r. Tymczasem plan zagospodarowania przestrzennego nie stał na przeszkodzie uwzględnieniu wniosku. Mimo tak rażącego naruszenia prawa SKO odmówiło stwierdzenia nieważności tego orzeczenia. Takie stanowisko SKO stanowi rażące naruszenie art. 156 § 1 pkt 2 Kpa. Uzasadnienie decyzji SKO nie spełnia wymogów wynikających z art. 107 § 3 Kpa. Nie dość, że wydano dwie decyzje o niemal identycznym uzasadnieniu, to uzasadnienie sprowadza się praktycznie do licznych i obszernych cytatów orzeczeń sądów administracyjnych. Nie wynika jednak z uzasadnienia, które z cytowanych uzasadnień orzeczeń SKO akceptuje i dlaczego. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] wniosło o oddalenie skargi uznając zaprezentowane w zaskarżonej decyzji stanowisko za zgodne z prawem. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Skarga jest uzasadniona, choć z innych względów, niż w niej podniesione. Z pisma Z. H. z dnia 8 marca 2012 r. znajdującego się w aktach administracyjnych wynika, że J. W. był współwłaścicielem lokalu nr [...] w budynku posadowionym na nieruchomości [...] przy ul. [...]. Z akt sprawy wynika też, że Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] prowadziło postępowanie nadzorcze z udziałem J. W. jako strony postępowania, o czym świadczy treść zawiadomienia o wszczęciu postępowania z dnia [...] lutego 2012 r., nr [...]. Z rozdzielnika egzemplarzy decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] marca 2012 r., nr [...] (pkt 5 rozdzielnika) oraz decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] grudnia 2012 r., nr [...] (pkt 5 rozdzielnika) wynika, że organ skierował wydane w sprawie decyzje do J. W.. Jak wynika z akt sądowych (odpisu skróconego aktu zgonu - k. 55 akt) J. W. zmarł w dniu [...] maja 2005 r. Wobec tego zaskarżona decyzja oraz poprzedzająca ją decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] marca 2012 r., nr [...] zostały wydane w postępowaniach prowadzonych z udziałem osoby zmarłej, jak też zostały skierowane do osoby zmarłej. Sąd zwraca uwagę, że decyzje wydane w stosunku do osoby zmarłej są traktowane jako decyzje wydane z rażącym naruszeniem prawa w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 Kpa. Status strony przysługujący osobie fizycznej wygasł bowiem z chwilą jej śmierci. Oznacza to, że w stosunku do osób zmarłych nie można prowadzić postępowań i wydawać decyzji. Skoro doszło do wydania rozstrzygnięcia w stosunku do osoby zmarłej należało przyjąć, że jest ono obarczone wadą nieważności i powinno być usunięte z obrotu prawnego, aby nie wywoływało skutków prawnych (por. np. wyrok NSA z dnia 1 lipca 2011 r., sygn. akt I OSK 1261/10; wyrok NSA z dnia 26 października 2011 r., sygn. akt I OSK 1875/10- opubl. CBOSA). Takie naruszenie prawa obligowało Sąd do uwzględnienia skargi, niezależnie od tego, czy uchybienie to miało, czy nie miało wpływu na wynik sprawy. Nie miało przy tym znaczenia to, czy organ prowadząc postępowanie wiedział, że osoba będąca dotychczas stroną postępowania nie żyje, czy też takiej wiedzy nie posiadał. Organ powinien bowiem na każdym etapie postępowania mieć aktualną wiedzę na temat kręgu podmiotów mających interes prawny w postępowaniu (art. 61 § 4 w zw. z art. 10 § 1 Kpa). Skoro zaskarżona decyzja i poprzedzająca ją decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] marca 2012 r., nr [...] są obarczone wadą nieważności z art. 156 § 1 pkt 2 Kpa, to Sąd nie kontrolował zaskarżonej decyzji z punktu widzenia jej merytorycznej zasadności i nie oceniał merytorycznych zarzutów skargi. W ponownie prowadzonym postępowaniu Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] podejmie czynności procesowe mające na celu ustalenie spadkobierców po J. W. i w zależności od poczynionych ustaleń podejmie dalsze działania w sprawie. Biorąc powyższe pod uwagę, Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 i art. 152 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.) orzekł, jak w sentencji. O zwrocie należnych skarżącym kosztów postępowania sądowego orzeczono na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 Ppsa w zw. z § 18 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. z 2013 r. poz. 461).